O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KIBERZO‘RAVONLIKKA QARSHI KURASHISH SOHASIDA QONUNCHILIKNI ISLOH QILISHNING KONSEPTUAL YO‘NALISHLARI
PDF

Keywords

kiberzo‘ravonlik, qonunchilikni takomillashtirish, himoya orderi, roziliksiz intim tasvirlar, dipfeyk, doksing, jinoiy javobgarlik, axborot vositachisi, huquqiy bo‘shliq, de lege ferenda.

Abstract

Maqolada O‘zbekiston Respublikasining xotin-qizlarni kibermakonda sodir etiladigan tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi amaldagi qonunchiligi tizimli tahlil qilinib, undagi huquqiy bo‘shliqlar aniqlangan. Muallif tomonidan amaldagi normativ-huquqiy bazani xalqaro standartlar bilan qiyoslash asosida to‘qqizta konseptual bo‘shliq – kiberzo‘ravonlik ta’rifining yo‘qligi, roziliksiz intim tasvirlarni tarqatish uchun javobgarlikning belgilanmaganligi, dipfeyklarga nisbatan huquqiy tartibga solishning mavjud emasligi, himoya orderining raqamli o‘lchovni qamrab olmasligi, kontentni olib tashlash muddatining noaniqligi hamda statistik hisobotda onlayn modallikning ajratilmaganligi kabilar – asoslab berilgan.

Tadqiqot natijalari asosida qonunchilikni isloh qilishning de lege ferenda takliflari ishlab chiqilgan: «Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonunga, Jinoyat kodeksiga, Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksga hamda «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi Qonunga kiritilishi lozim bo‘lgan aniq normalar loyihasi taklif etilgan. Islohotning bosqichma-bosqich amalga oshirilishi konsepsiyasi va uning samaradorligini baholash indikatorlari tizimi asoslangan.

PDF

References

O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (2023-yil tahriri). // https://lex.uz/docs/-6445145

2. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-sentabrdagi O‘RQ-561-son «Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonuni. // https://lex.uz/docs/-4494709

3. O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 11-apreldagi O‘RQ-829-son Qonuni. // https://lex.uz/ru/docs/-6430272?ONDATE=12.04.2023%2000

4. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. // https://lex.uz/docs/-111453

5. O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi. // https://lex.uz/docs/-97664

6. O‘zbekiston Respublikasining «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi Qonuni, 12-1-modda. // https://lex.uz/docs/-83472

7. O‘zbekiston Respublikasining «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi Qonuni. // https://lex.uz/docs/-4396428

8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. // https://lex.uz/docs/-5841063

9. CEDAW Committee. General recommendation No. 35 (2017), CEDAW/C/GC/35. // https://www.ohchr.org/en/documents/general-comments-and-recommendations/general-recommendation-no-35-2017-gender-based

10. CEDAW Committee. Concluding observations on the sixth periodic report of Uzbekistan, CEDAW/C/UZB/CO/6 (2022). // https://www.ohchr.org/en/documents/concluding-observations/cedawcuzbco6-concluding-observations-sixth-periodic-report

11. Report of the Special Rapporteur on violence against women, A/HRC/38/47 (2018). // https://www.ohchr.org/en/documents/thematic-reports/ahrc3847-report-special-rapporteur-violence-against-women-its-causes-and

12. GREVIO General Recommendation No. 1, GREVIO(2021)20. // https://rm.coe.int/grevio-rec-no-on-digital-violence-against-women/1680a49147

13. Council of Europe Convention CETS No. 210 (Istanbul Convention). // https://rm.coe.int/168008482e

14. Convention on Cybercrime (ETS No. 185), Budapest, 2001. // https://rm.coe.int/1680081561

15. United Nations Convention against Cybercrime, A/RES/79/243 (2024). // https://treaties.un.org/doc/Publication/CTC/Ch_XVIII_16.pdf

16. Directive (EU) 2024/1385 of 14 May 2024. // https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1385/oj/eng

17. Regulation (EU) 2022/2065 (Digital Services Act). // https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng

18. Online Safety Act 2023 (UK), ss. 187–188. // https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2023/50/section/188

19. Online Safety Act 2021 (Australia). // https://www.legislation.gov.au/C2021A00076/latest/text

20. ACMA – eSafety Commissioner. Annual Report 2023–24. // https://www.esafety.gov.au/sites/default/files/2024-10/ACMA-eSafety-annual-report-2023-24.pdf

21. TAKE IT DOWN Act, Public Law 119–12 (2025). // https://www.congress.gov/119/plaws/publ12/PLAW-119publ12.pdf

22. Act on Special Cases concerning the Punishment of Sexual Crimes (Republic of Korea). // https://elaw.klri.re.kr/eng_mobile/viewer.do?hseq=68812&key=&type=new

23. Strafgesetzbuch (Germaniya), § 238. // https://www.gesetze-im-internet.de/stgb/__238.html

24. Code pénal (Fransiya), art. 222-33-2-2. // https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000049312743

25. Codice penale (Italiya), art. 612-ter. // https://www.gazzettaufficiale.it/atto/serie_generale/caricaArticolo?art.idArticolo=10&art.codiceRedazionale=19G00076

26. Information Technology (Intermediary Guidelines) Rules 2021 (Hindiston). // https://www.meity.gov.in/static/uploads/2024/02/Information-Technology-Intermediary-Guidelines-and-Digital-Media-Ethics-Code-Rules-2021-updated-06.04.2023-.pdf

27. Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях, ст. 127-2. // https://prg.kz/document/print/?doc_id=37059864

28. Закон Кыргызской Республики от 27.04.2017 № 63. // https://cbd.minjust.gov.kg/4-2381/edition/14086/ru

29. UN Women ECA. The dark side of digitalization. — 2023. // https://eca.unwomen.org/sites/default/files/2024-01/research-tf-vaw_full-report_24-january2.pdf

30. UNDP. Gender Digital Divide Assessment: Uzbekistan. — 2022. // https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2023-03/Final_Gender%20Digital%20Divide%20in%20Uzbekistan_d.pdf

31. OHCHR. Tool on technology-facilitated gender-based violence. — 2025. // https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/women/genderandequality/2025-tool-technology-facilitated-gbv.pdf

32. EIGE. Cyber violence against women. // https://eige.europa.eu/gender-based-violence/cyber-violence-against-women

33. Ombudsman. Genderga nisbatan sezgir yuridik yordam ko‘rsatish bo‘yicha qo‘llanma. — T., 2025. // https://ombudsman.uz/uploads/2025/11/genderganisbatansezgiryuridikyordam0-3.pdf

34. Gazeta.uz. Himoya orderlari statistikasi. — 11.07.2025. // https://www.gazeta.uz/oz/2025/07/11/himoya-orderi/

35. Kun.uz. Oilaviy zo‘ravonlik bo‘yicha sud amaliyoti statistikasi. — 14.10.2025. // https://kun.uz/news/2025/10/14/ozbekistonda-81-kishi-oilaviy-zoravonlik-uchun-ozodlikdan-mahrum-etildi

36. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. Gender statistikasi. // https://gender.stat.uz/uz/

37. Пўлатова Ш.А., Муродов А.Ш. Зўравонликдан жабрланганлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва зўравонликнинг олдини олиш. — Т.: Baktria press, 2020. — 56 б.

38. Alimov S.K. Ayollarga nisbatan zo‘ravonlikning oldini olishda kompleks tizimli yondashuv: xalqaro tajriba // Academic Research in Educational Sciences. — 2023. — Vol. 4, Issue 1. — B. 436–446.

39. Normatova Sh.A. Ayollarga nisbatan ishlatiladigan tazyiq va zo‘ravonliklar tushunchasi va uning o‘ziga xos jihatlari. — B. 103–110.

40. Алмаматова М.Р. Ўзбекистонда аёл ва қизларга нисбатан зўровонликни олдини олишнинг ижтимоий-қонуний асослари. — Б. 292–294.

41. Сайдивалиева Х.Х., Хамракулов У.Ш. Хотин-қизларга қарши қаратилган зўравонлик шакли сифатида киберзўравонлик ва унинг турлари. — Т., 2023. // https://cdn.uza.uz/2023/07/28/10/27/ACpVa6SAGsKAs8DjJ13qzas8RaPB0IiE.pdf

42. Alieva K. Online gender-based violence in Uzbekistan: gaps in legislation and the path forward. — 2025. // https://ilmiykutubxona.uz/id/eprint/405

43. Курмычкина А.Р. Цифровое насилие и притеснение женщин. // https://inlibrary.uz/index.php/zdift/article/view/79517

44. Sharipova K.Z., Turimbetov R.M. Legal protection of women of the Republic of Uzbekistan from digital violence. // https://lajoe.org/index.php/LAJoE/article/view/1108