Abstract
Chekish — dunyo bo'ylab eng keng tarqalgan, oldini olish mumkin bo'lgan o'lim va kasallanish sabablaridan biri bo'lib, oshqozon-ichak tizimining deyarli barcha bo'limlariga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu maqolada chekishning gastrointestinal traktga ta'sir mexanizmlari — quyi qizilo'ngach sfinkteri tonusining pasayishi, gastroduodenal shilliq qavat himoya omillarining zaiflashishi, Helicobacter pylori infeksiyasi bilan o'zaro sinergik ta'sir hamda kanserogen moddalarning to'g'ridan-to'g'ri mutagen ta'siri asosida tahlil qilingan. Chekishning gastroezofageal reflyuks kasalligi (GERD), peptik yara kasalligi hamda qizilo'ngach, oshqozon, kolorektal va oshqozon osti bezi saratonlari rivojlanishidagi roli zamonaviy epidemiologik va klinik ma'lumotlar asosida yoritilgan. Maqolaning asosiy qismi ushbu kasalliklarning diagnostikasi, farqlash mezonlari hamda chekishni tashlashning gastrointestinal salomatlikka ta'sirini o'rganishga bag'ishlangan.
References
World Health Organization. WHO report on the global tobacco epidemic. Geneva: WHO; 2023.
2. International Agency for Research on Cancer (IARC). Tobacco Smoke and Involuntary Smoking. IARC Monographs, Vol. 100E. Lyon; 2012.
3. Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease. Feldman M., Friedman L.S., Brandt L.J. 11th ed. Elsevier; 2021.
4. Harrison's Principles of Internal Medicine. Jameson J.L., Fauci A.S., Kasper D.L., et al. 21st ed. McGraw-Hill; 2022.
5. Katz P.O., Dunbar K.B., Schnoll-Sussman F.H., et al. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of GERD. Am J Gastroenterol. 2022;117(1):27-56.
6. Malfertheiner P., Camargo M.C., El-Omar E., et al. Helicobacter pylori infection. Nature Reviews Disease Primers. 2023;9:19.
7. Sung J.J.Y., Kuipers E.J., El-Serag H.B. Systematic review: the global incidence and prevalence of peptic ulcer disease. Aliment Pharmacol Ther. 2009;29(9):938-946.
8. Praud D., Rota M., Rehm J., et al. Cancer incidence and mortality attributable to alcohol and tobacco. Int J Cancer. 2018;142(6):1249-1259.
9. Islamov B.S., Karimova N.T. Chekish va gastrointestinal tizim kasalliklari. Toshkent: Tibbiyot; 2022.
10. Axmedov X.A. Gastroenterologiya asoslari. Toshkent; 2021.
11. Rustamova M.T., va boshq. O'zbekiston aholisida chekish tarqalishi va uning oshqozon-ichak trakti kasalliklariga ta'siri. Toshkent tibbiyot jurnali. 2021;3:45-52.
12. Rubenstein J.H., Chen J.W. Epidemiology of gastroesophageal reflux disease. Gastroenterol Clin North Am. 2014;43(1):1-14.