Abstract
Podagra — monosodium urat (MSU) kristallarining bo'g'imlar va yumshoq to'qimalarda cho'kishi natijasida yuzaga keladigan surunkali metabolik va yallig'lanish xarakteridagi artropatiyadir, uning asosida surunkali giperurikemiya yotadi. Ushbu sharh maqolasi giperurikemiya va podagraning patogenetik mexanizmlari, tasnifi va zamonaviy davolash tamoyillari bo'yicha so'nggi ma'lumotlarni, jumladan Amerika Revmatologiya Kolleji (ACR, 2020) va Yevropa Revmatologik Ligasi (EULAR) tavsiyalarini umumlashtiradi. Giperurikemiya purin metabolizmining kuchayishi va/yoki buyrak orqali urat ekskretsiyasining kamayishi natijasida rivojlanadi, bunda hollarning aksariyat qismida (taxminan 90%) buyrak orqali urat chiqarilishining pasayishi asosiy rol o'ynaydi. Sarum urat darajasi eruvchanlik chegarasidan (taxminan 6.8 mg/dL) oshganda MSU kristallari bo'g'im bo'shlig'ida cho'kadi, bu esa NLRP3 inflammasomasining faollashuvi, interleykin-1β (IL-1β) ishlab chiqarilishi va keskin neytrofil infiltratsiyasi orqali o'tkir yallig'lanish reaksiyasini (podagra xuruji) keltirib chiqaradi. Davolash ikki asosiy yo'nalishga bo'linadi: o'tkir xurujni bartaraf etish (NSAID, kolxitsin, glyukokortikoidlar) va surunkali urat pasaytiruvchi terapiya (UPT) orqali qayta xurujlar va tofus rivojlanishining oldini olish, bunda maqsad sarum urat darajasini 6 mg/dL dan (og'ir kasallikda 5 mg/dL dan) past darajada barqaror ushlab turishdir. Giperurikemiya va podagraning patogenetik mexanizmlarini chuqur tushunish, shuningdek qo'shma kasalliklarni (semizlik, arterial gipertenziya, buyrak yetishmovchiligi) hisobga olgan holda individuallashtirilgan davolash strategiyasi, jumladan O'zbekiston sog'liqni saqlash tizimi sharoitida ham, bemorlar hayot sifatini yaxshilash va asoratlarning oldini olish uchun muhim ahamiyatga ega.
References
FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology guideline for the management of gout. Arthritis Care Res. 2020;72(6):744–760.
[2] McCarty KL, Gaffo AL, Diaz-Torne C. Gout therapy updated. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2025.
[3] EULAR releases updated gout management guidelines. Rheumatology Advisor; 2024.
[4] Neogi T, Jansen TL, Dalbeth N, et al. 2015 gout classification criteria: an American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism collaborative initiative. Ann Rheum Dis. 2015;74(10):1789–1798.
[5] Dalbeth N, Choi HK, Joosten LAB, et al. Gout. Nat Rev Dis Primers. 2019;5:69.
[6] Toprover M. Something old, something new: the ACR gout treatment guideline and its evolution from 2012 to 2020. Curr Rheumatol Rep. 2021;23(1):9.
[7] Bartsch V, Standfest K, Hueber A. Gout: from the diagnosis to guideline-based treatment. Z Gerontol Geriatr. 2025;58(2):137–146.
[8] Lorenzo JPP, et al. 2021 Asia-Pacific League of Associations for Rheumatology clinical practice guideline for treatment of gout. Int J Rheum Dis. 2022;25(1):7–20.
[9] Conley B, et al. What are the core recommendations for gout management in first line and specialist care? Systematic review of clinical practice guidelines. BMC Rheumatol. 2023;7(1):10.
[10] Mackenzie IS, et al. Long-term cardiovascular safety of febuxostat compared with allopurinol in patients with gout (FAST): a multicentre, prospective, randomised, open-label, non-inferiority trial. Lancet. 2020;396(10264):1745–1757.
[11] Sautner J, Eichbauer-Sturm G, Gruber J, et al. Nutrition and lifestyle recommendations for patients with gout and hyperuricemia: 2022 update. Z Rheumatol. 2022.
[12] Stamp LK, Dalbeth N. Moving urate-lowering therapy in gout beyond guideline recommendations. Semin Arthritis Rheum. 2024;65.