SEMIZLIKNING KELIB CHIQISH SABABLARI VA PROFILAKTIKASI
PDF

Keywords

semizlik, ortiqcha tana vazni, energetik balans, tana vazni indeksi, leptin, insulinrezistentlik, gipodinamiya, metabolik sindrom, bariatrik jarrohlik, profilaktika.

Abstract

Semizlik — zamonaviy jamiyatda global epidemiya darajasiga yetgan, ko‘p omilli surunkali kasallik bo‘lib, yurak-tomir, endokrin, mushak-skelet va onkologik patologiyalarning rivojlanishida yetakchi xavf omili hisoblanadi [1, 2]. Ushbu maqolada semizlikning etiopatogenetik asoslari — energetik balansning buzilishi, genetik va epigenetik moyillik, gormonal-neyroendokrin mexanizmlar (leptin, grelin, insulin), hamda ijtimoiy-xulq-atvor va atrof-muhit omillari tahlil qilingan. Tana vazni indeksi (TVI), bel aylanasi va tana tarkibini baholash asosidagi zamonaviy diagnostika mezonlari, ikkilamchi (simptomatik) semizlik shakllarini tasdiqlovchi laborator testlar, hamda bosqichma-bosqich profilaktika va davolash algoritmi jadval va diagrammalar yordamida yoritilgan.

PDF

References

[1] World Health Organization. Obesity and overweight. Fact sheet. Geneva: WHO; 2024.

[2] Bray G.A., Kim K.K., Wilding J.P.H. Obesity: a chronic relapsing progressive disease process. Obesity Reviews. 2017;18(7):715-723.

[3] Williams Textbook of Endocrinology. Melmed S., Auchus R.J., Goldfine A.B., et al. 15th ed. Elsevier; 2020.

[4] Harrison's Principles of Internal Medicine. Jameson J.L., Fauci A.S., Kasper D.L., et al. 21st ed. McGraw-Hill; 2022.

[5] Garvey W.T., Mechanick J.I., Brett E.M., et al. AACE/ACE Comprehensive Clinical Practice Guidelines for Medical Care of Patients with Obesity. Endocrine Practice. 2016;22(Suppl 3):1-203.

[6] Yumuk V., Tsigos C., Fried M., et al. European Guidelines for Obesity Management in Adults. Obesity Facts. 2015;8(6):402-424.

[7] Nieman L.K., Biller B.M.K., Findling J.W., et al. The Diagnosis of Cushing's Syndrome: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2008;93(5):1526-1540.

[8] American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S1-S321.

[9] Rubino F., Puhl R.M., Cummings D.E., et al. Joint international consensus statement for ending stigma of obesity. Nature Medicine. 2020;26(4):485-497.

[10] Kasimov S.T., Islomova M.A. Semizlik va uning metabolik asoratlari. Toshkent: Tibbiyot; 2021.

[11] Axmedov X.A. Endokrinologiya asoslari. Toshkent; 2022.