AVTOMOBIL TO‘XTASH JOYLARINI JOYLASHTIRISH BURCHAKLARINING GEOMETRIK SAMARADORLIGI VA EKSPLUATATSION VAQTGA TA’SIRINI EKSPERIMENTAL BAHOLASH

Abstract

Maqolada Toshkent shahri Yunusobod tumani Qiyot mavzesi va uni o‘rab turgan to‘rt asosiy ko‘cha (Amir Temur, Abdulla Qodiriy, Sharof Rashidov, Hurshid) misolida o‘tkazilgan eksperimental tadqiqotlar asosida avtomobillarni turli burchaklar (0°–90°) ostida joylashtirishning geometrik samaradorligi va ekspluatatsion vaqtga ta’siri tahlil qilingan. Muallif tomonidan hududdan foydalanish samaradorligi koeffitsienti (Kₛₐₘ) ishlab chiqilgan bo‘lib, hisoblashlar natijasida 60° burchak geometrik yo‘qotish (1,80 m²) va Kₛₐₘ (0,78) ko‘rsatkichlari o‘rtasida eng maqbul muvozanatni ta’minlashi aniqlandi. Tadqiqot natijasida 30°–75° burchaklarda hosil bo‘ladigan uchburchaksimon maydonlarning 40–45% qismi avtomobilning burilish trayektoriyasi tomonidan dinamik egallanishi aniqlanib, ular mutlaq yo‘qotish emas, balki “funksional-geometrik zaxira” sifatida ilmiy asoslandi. Xronometraj tahlili asosida manevr yo‘lagi torayishining avtomobil joylashtirish vaqtiga ta’siri TΔx = T0×ekΔx eksponensial modeli orqali ifodalandi: 90° burchakda yo‘lakning atigi 30 sm ga torayishi joylashtirish vaqtini 30 soniyadan 56 soniyagacha, ya’ni 86,7% ga oshirishi tasdiqlandi. Olingan natijalar asosida ko‘cha kengligiga mos joylashtirish burchaklarini tanlash bo‘yicha ilmiy asoslangan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.