Vol. 3 No. 4 (2026), Articles
Vol. 3 No. 4 (2026)

ISHLAB CHIQARISH KOMPANIYALARIDA STANDART XARAJATLAR VA FARQLAR TAHLILI: SAMARADORLIK, CHEKLOVLAR VA ZAMONAVIY MUQOBILLAR

Articles
Published 2026-06-22
Yunusov Muntazir Muzaffarjon o‘g‘li
ISFT instituti boshqaruv va boshqaruv hisobi yo‘nalishi talabasi.
Yusupov Ulug‘bek
ISFT instituti menejment kafedrasi katta o‘qituvchisi.
PDF

Keywords

standart xarajatlar hisobi, tafovutlar tahlili, boshqaruv hisobi, ishlab chiqarishdagi kichik va o‘rta korxonalar, faoliyatga asoslangan xarajatlar hisobi, moslashuvchan byudjetlashtirish, xarajatlarni nazorat qilish, operatsion samaradorlik, materiallar narxi farqi, mehnat samaradorligi farqi.

Abstract

Ushbu maqolada kichik va o‘rta korxonalar (KO‘K) ishlab chiqarish korxonalarida boshqaruv hisobining asosiy vositalari sifatida standart kalkulyatsiya va dispersiya tahlilining tizimli qiyosiy tahlili keltirilgan. Tobora o‘zgaruvchan ishlab chiqarish muhiti, ta’minot zanjiridagi uzilishlar va ishlab chiqarish xarajatlariga inflyatsion bosim fonida, tadqiqotda an’anaviy standart tannarxni hisoblash modellarining amaliy ahamiyati va o‘ziga xos cheklovlari o‘rganiladi. Zamonaviy boshqaruv hisobi nazariyasi, kichik va o‘rta biznesga yo‘naltirilgan tadqiqotlarning empirik dalillari hamda Faoliyatga asoslangan tannarxni hisoblash (ABC) tamoyillariga asoslanib, ushbu maqola standart tannarxni hisoblash zamonaviy muqobil usullar yuqori darajadagi boshqaruv ma’lumotlarini taqdim etishiga qaramay, kuchli nazorat vositasi bo‘lib qolayotgan sharoitlarni baholaydi. Maqolada yuqori noaniqlik mavjud bo‘lgan ishlab chiqarish sharoitlarida moslashuvchan mexanizmlar sifatida moslashuvchan byudjetlashtirish va standartlarni muntazam qayta ko‘rib chiqishning integratsiyalashuvi batafsil ko‘rib chiqiladi.

PDF

References

Horngren C.T., Datar S.M., Rajan M.V. Xarajatlar hisobi: boshqaruvga urg‘u berish. 16-nashr. Pearson, 2021. 944 b.

2. Kaplan R.S., Anderson S.R. Time-Driven Activity-Based Costing. Harvard Business Review Press, 2007-yil. 285 b.

3. CIMA global boshqaruv hisobi tamoyillari. Chartered Institute of Management Accountants, 2014-yil. 48 b.

4. Druri K. Menejment va xarajatlar hisobi. 10-nashr. Cengage Learning, 2018. 832 b.

5. IFAC Kichik va o‘rta amaliyotlar qo‘mitasi. KO‘B rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashda boshqaruv hisobining o‘rni. Xalqaro buxgalterlar federatsiyasi, 2018-yil. [Elektron resurs].