Vol. 3 No. 4 (2026), Articles
Vol. 3 No. 4 (2026)

SARF ILMI VA UNING ARAB TILSHUNOSLIGIDAGI OʻRNI

Articles
Published 2026-06-18
Buranov Abulqosim Anvar oʻgʻli
Yangi asr universiteti Arab tili filologiyasi 2- kurs magistiranti
PDF

Keywords

Sarf ilmi, arab morfologiyasi, nahv va sarf, tasrif, ildiz va vazn tizimi, Sibavayh, Zamaxshariy, Movarounnahr arab tilshunosligi, Qur’on tili.

Abstract

Ushbu tezis arab tilshunosligining muhim sohasi – sarf ilmi (morfologiya) va uning umumiy tilshunoslikdagi o‘rnini yoritishga bag‘ishlangan. Sarf ilmi so‘zlarning ildizidan turli shakllar hosil qilish, ularning ma’no va shakl o‘zgarishlari bilan shug‘ullanadi. Tezisda bu ilmining tarixiy rivoji, asosiy tushunchalari, buyuk olimlarning hissasi, Movarounnahr maktabining roli hamda zamonaviy ahamiyati ko‘rib chiqilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sarf ilmi arab tilining “asosiy kaliti” bo‘lib, tilni chuqur o‘rganish uchun zarurdir. Ushbu ish arab tili o‘quvchilari va tilshunoslar uchun foydali manba bo‘lishi mumkin.

PDF

References

1. Sibavayh Abu Bishr Amr ibn Usmon. Al-Kitob (5 jildlik nashr). Tahqiq: Muhammad Kazim al-Bakka. Beirut: Dar al-Risala al-Alamiyya / Maktabat al-Khanji, 1988.

2. Ibn Hojib, Usmon ibn Umar. Ash-Shofiya fi at-tasrif. Klassik sharhlar bilan.

3. Beirut yoki Qohira nashrlari, XIX–XX asrlar. 100–200 betlik asosiy matn.

4. Mahmud az-Zamaxshariy. Al-Mufassal fi san‘ati-l-i‘rob (yoki Al-Mufassal fi an-nahv). Yozilgan yili: 515 hijriy / 1121–1122 milodiy. (masalan, 1905 yilgi nashr va zamonaviy reprintlar). 300–400 bet.

5. Hulusi Kılıç. “SARF”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Istanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2009. 38-jild yoki tegishli jild, sahifalar: taxminan 100–110 bet oralig‘i. https://islamansiklopedisi.org.tr/sarf--arap-dili.

6. Boboqulov I.R. “Arab tilining rivojiga hissa qo‘shgan Movarounnahr olimlari va ular yozgan asarlar”. Biruni Journal, 2024. 4–9 betlar. https://birunijournal.uz.