Vol. 3 No. 3 (2026), Articles
Vol. 3 No. 3 (2026)

KONTAKTLI SATH O‘LCHASH USULLARI

Articles
Published 2026-05-29
Matyakubova Paraxat Mayliyevna
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti , Metrologiya,texnik jihatdan tartibga solish,standartlashtirish va sertifikatlashtirish kafedrasi mudiri, Texnika fanlari doktori, professor
Yaxshiyeva Nigina Akrom qizi
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti, 2-kurs magistranti
PDF

Keywords

Kontaktli sath o‘lchash usullari, Poplavkali sath o‘lchagichlar, Sig‘imli o‘lchagichlar, Gidrostatik o‘lchagichlar, Buykoviy o‘lchagichlar, Arximed qonuni, Radarli sath o‘lchagichlar, Ultratovushli sath o‘lchagichlar.

Abstract

Ushbu maqolamizda kontaktli sath o‘lchash usullari haqida umumiy ma’lumotlar keltirib o‘tilgan. Bugungi kunda zamonaviy usullar asosida ishlar olib borilmoqda. Shu sababli zamonaviy sath o‘lchagichlarning ishlash prinsiplari ham keltirib o‘tilgan. Hamda sath o‘lchagichlardan foydalanish sohalari va ularning qisqacha tavsiflari ham keltirilgan. Kontaktli sath o‘lchash usullari hozirgi zamon texnologik jarayonlarda suyuqlik va boshqa moddalar miqdorini aniq belgilashda muhim o‘rin tutmoqda. Bunday usullar o‘lchov elementining bevosita nazorat qilinayotgan muhit bilan jismoniy aloqada bo‘lishiga asoslanadi. Asosiy kontaktli usullar qatoriga poplavkali (suzuvchi), sig‘imli (emkostli), gidrostatik va buykoviy o‘lchagichlar kiradi. Har bir usul o‘zining ish prinsipi, aniqlik darajasi va qo‘llanilish sohasi bilan farqlanadi. Kontaktli sath o‘lchash tizimlari oddiy tuzilishiga qaramay, aniq, ishonchli va iqtisodiy samarali natijalarni ta’minlaydi. Biroq ularning asosiy kamchiligi – sezgir elementning o‘lchanayotgan muhit bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa qilishi tufayli korroziya, ifloslanish yoki yopishish xavfi mavjudligidir. Shu sababli ularni tanlashda ishchi muhitning fizik-kimyoviy xususiyatlarini hisobga olish muhimdir.

PDF

References

1. P.M.Matyaqubova, Sh.M.Masharipov, X.Sh.Jabborov.

“Fan va texnikada o‘lchashlar noaniqligi”, o‘quv qo‘llanma, Toshkent-2021

2. A.A.Abduraxmanov. “Fan va texnikada o‘lchashlar noaniqligi”, Darslik, Jizzax-2022

3. F.M.Israilov. “O‘lchash vositalarini qiyoslash va kalibrlash”.

Darslik, Jizzax-2022

4. N.R.Yusupbekov. “Texnologik jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish”. Darslik .1997-y.

5. Alijonov Xabibullo Avazbek o‘g‘li, “Termoplast avtomat moshinalarni tayyor maxsulotni olish jarayonini avtomatlashtirish”, INNOVATIONS IN TECHNOLOGY AND SCIENCE EDUCATION, ISSN 2171-381X .2023

6. U.A.Shoazimova. “Metrologiya va standartlashtirish”.

Darslik.Toshkent.2019-y.

7. U.A.Maxmonov, A.M.Tursunov, Sh.Sh.Mirzaxodjayev. “Metrologiya va nazorat o‘lchov asboblari fanidan o‘quv qo‘llanma”.Toshkent.2013-y.

8. P.I.Kalandarov, G.I.I. “Metrologiya asoslari”. Darslik, Toshkent-2024

9. O‘zDST 8.010.4.

10. Ilmiybaza.uz