Vol. 3 No. 2 (2026), Articles
Vol. 3 No. 2 (2026)

FOLAT YETISHMOVCHILIGI ANEMIYASI: MEGALOBLASTIK ANEMIYANING O‘ZIGA XOS SHAKLI

Articles
Published 2026-05-05
Ergasheva Feruza Baxtiyor qizi
Naberayeva Farziya Farxodovna
O’ktamova Shaxinabonu Asqar qizi
Fayzullayeva Dilbar Botir qizi
Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti talabalari
PDF

Keywords

folat yetishmovchiligi anemiyasi, megaloblastik anemiya, foliy kislota, makrositoz, B9 vitamini, DNK sintezi, homiladorlik, neyral nay defektlari.

Abstract

Folat yetishmovchiligi anemiyasi (FYA) — organizmda folat (B9 vitamini) yetishmovchiligi natijasida DNK sintezining buzilishi bilan kechadigan megaloblastik anemiya turidir. Folat nuklein kislotalar sintezi, qizil qon tanachalarining yetilishi va asab tizimining normal rivojlanishi uchun muhim vitamin hisoblanadi. FYA butun dunyoda, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda, homilador ayollar, keksalar va surunkali alkogolizm bilan og‘rigan shaxslar orasida keng tarqalgan. B12 vitamin yetishmovchiligi anemiyasiga o‘xshash bo‘lsa-da, FYA da asab tizimining shikastlanishi (subakkombinatsiyalangan degeneratsiya) kuzatilmaydi. Asosiy sabablar qatoriga ovqatlanish orqali folatning yetarli darajada qabul qilinmasligi (yangi sabzavot va mevalarning kam iste’moli), so‘rilishning buzilishi (celiakiya, oshqozon-ichak kasalliklari), dorilar ta’siri (metotreksat, fenitoin, sulfasalazin) va homiladorlik yoki gemolitik anemiya kabi holatlarda ehtiyojning ortishi kiradi. Patogenezda folat yetishmovchiligi timidin sintezini bloklab, DNK sintezining sekinlashishiga va megaloblastik o‘zgarishlarga olib keladi. Ushbu maqolada FYA ning biokimyoviy patogenezi, etiologiyasi, klinik belgilari, diagnostika mezonlari (qonning umumiy tahlili, zardob va eritrotsitar folat, gemoliz belgilari) va zamonaviy davolash strategiyalari (foliy kislota preparatlari, ovqatlanish korreksiyasi) ko‘rib chiqiladi.

PDF

References

Green R., Datta Mitra A. Megaloblastic anemias: nutritional and other causes. In: Hematology: Basic Principles and Practice. 8th ed. Elsevier; 2023.

2. Bailey L.B., Stover P.J., McNulty H., et al. Biomarkers of nutrition for development — folate review. Journal of Nutrition. 2015;145(7):1636S–1680S.

3. Devalia V., Hamilton M.S., Molloy A.M. Guidelines for the diagnosis and treatment of cobalamin and folate disorders. British Journal of Haematology. 2014;166(4):496–513.

4. O’Leary F., Samman S. Folate, vitamin B12 and postmenopausal health. Nutrients. 2010;2(3):299–316.

5. Abdukarimov B.A., Yuldashev Q.M. Megaloblastik anemiyalar va ularning diagnostikasi. Toshkent: Fan va texnologiya; 2020.

6. Islomov D.R., Qodirova M.S. Vitaminlar yetishmovchiligi va klinik oqibatlari. Toshkent: Yangi nashr; 2021.

7. Raxmatov Sh.T., Nuriddinova L.K. Ichki kasalliklarda gematologik sindromlar. Toshkent: Tibbiyot; 2019.

8. Xasanov U.S., Ergasheva M.T. Gematologiya asoslari va anemiyalar. Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi; 2022.