Keywords
Abstract
Maqolada o‘zbek adabiy tilining shakllanish jarayonida xalq shevalarining tutgan o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan chuqur tahlil etiladi. Adabiy til umumxalq tilining me’yorlashtirilgan va sayqallangan shakli sifatida shevalar asosida vujudga keladi hamda doimiy ravishda ulardan oziqlanib boradi. Maqolada adabiy til va sheva tushunchalari, til va sheva muammosi, o‘zbek adabiy tilining tarixiy bosqichlari, qarluq, qipchoq va o‘g‘uz lahjalari shevalarining fonetik, leksik va grammatik jihatdan ta’siri, shuningdek, zamonaviy davrda shevalarning boyituvchi va jonlantiruvchi roli atroflicha ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasida shevalar adabiy tilning “jonli manbai” ekanligi, ularsiz adabiy tilning o‘lik tilga aylanishi xavfi mavjudligi ilmiy jihatdan isbotlanadi. Muallif o‘z shaxsiy fikrida shevalarni saqlash va o‘rganishni milliy o‘zlikni saqlashning muhim sharti deb hisoblaydi.
References
1. Reshetov V.V., Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek dialektologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti, 1978. – 240 b.
2. Ashirboyev S. O‘zbek dialektologiyasi. – Toshkent: Fan nashriyoti, 2013. – 200 b.
3. Abdullayev F. va boshq. O‘zbek shevalari tadqiqotlari. – Toshkent: Yangi nashr nashriyoti, 2022. – 180 b.
4. Abdurauf Fitrat Tanlangan asarlar. – Toshkent: Ma’naviyat nashriyoti, 2008. – 320 b.
5. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi: 12 jildli. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi nashriyoti, 2000–2005. – Tegishli jildlarda “Adabiy til”, “Dialekt” maqolalari.
6. Evgeniy Dmitriyevich Polivanov O‘zbek tili dialektologiyasi masalalari. – Toshkent: Davlat nashriyoti, 1930. – 150 b.
7. (Izoh: aniq yil manbaga qarab 1930–1933 oralig‘ida ko‘rsatilishi mumkin)
8. ZiyoNET. – Elektron resurs. – URL: www.ziyonet.uz