Vol. 3 No. 1 (2026), Articles
Vol. 3 No. 1 (2026)

1-TIP QANDLI DIABET: AUTOIMMUN PATOGENEZ VA ZAMONAVIY DAVOLASH YONDASHUVLARI

Articles
Published 2026-04-09
Abdurasulov Shaxzod O‘tkurovich
Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabalari
Elmurodov Shahriyor Sherzot o’g’li
Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabalari
Tolibova Jasmina Jurabekovna
Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabalari
Mirzayeva Sitora Mirxon qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabalari
PDF

Keywords

1-tip qandli diabet, autoimmun patogenez, beta hujayralari, insulin, autoantikorlar, giperglikemiya, LADA, HLA genlari.

Abstract

1-tip qandli diabet (1-TQD) — Langergans orolchalarining beta hujayralariga qarshi autoimmun reaksiya natijasida insulin ishlab chiqarilishining progressiv kamayishi yoki butunlay to‘xtashi bilan tavsiflanadigan surunkali metabolik kasallikdir. Bu holat giperglikemiya, polidipsiya, poliuriya, polifagiya va vazn yo‘qotish kabi klassik belgilar bilan namoyon bo‘ladi. 1-TQD ko‘pincha bolalik va o‘smirlik davrida boshlanadi, ammo kattalarda ham (LADA — latent autoimmun diabet) uchraydi. Patogenezda genetik moyillik (HLA genlari), atrof-muhit omillari (viruslar, oziq-ovqat omillari) va autoimmun jarayonlar o‘zaro ta’sir qiladi. Kasallikning rivojlanishida T-limfotsitlar, xususan CD4+ va CD8+ hujayralari, shuningdek autoantikorlar (GAD65, IA-2, insulin, ZnT8) muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada 1-TQD ning molekulyar patogenezi, klinik bosqichlari, diagnostika mezonlari, zamonaviy insulin terapiyasi va kelajakdagi immunomodulyator yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.

PDF

References

American Diabetes Association. Classification and diagnosis of diabetes: standards of medical care in diabetes 2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S20-S42.

2. DiMeglio LA, Evans-Molina C, Oram RA. Type 1 diabetes. Lancet. 2018;391(10138):2449-2462.

3. Atkinson MA, Eisenbarth GS, Michels AW. Type 1 diabetes. Lancet. 2014;383(9911):69-82.

4. Ilonen J, Lempainen J, Veijola R. The heterogeneous pathogenesis of type 1 diabetes mellitus. Nature Reviews Endocrinology. 2019;15(11):635-650.

5. Karimov Sh.I., Alimova N.U. Qandli diabetning endokrin mexanizmlari. Toshkent: Abu Ali ibn Sino tibbiyot nashriyoti; 2021. 280 b.