OSTEOPOROZ: QARISH DAVRIDAGI METABOLIK SUYAK KASALLIGI

Abstract

Osteoporoz - bu suyak massasining kamayishi va suyak to'qimasining mikroarxitekturali buzilishi bilan tavsiflanadigan tizimli metabolik suyak kasalligi bo'lib, suyak mo'rtligining oshishiga va sinishlarga moyillikka olib keladi. Bu, ayniqsa, qarib borayotgan populyatsiyada asosiy sog'liqni saqlash muammosi hisoblanadi. Kasallik yoshga bog'liq suyak yo'qotilishi, gormonal o'zgarishlar (ayniqsa, postmenopauzal ayollarda estrogen etishmovchiligi), kalsiy va D vitamini etishmovchiligi hamda turli genetik va turmush tarzi omillari bilan chambarchas bog'liq. Osteoporoz ko'pincha sinish yuzaga kelgunga qadar asimptomatik bo'lib qoladi, eng ko'p son, umurtqa pog'onasi yoki bilak suyaklarida sinishlar kuzatiladi. Patofiziologiya osteoklastlar tomonidan suyak rezorbsiyasi va osteoblastlar tomonidan suyak shakllanishi o'rtasidagi muvozanatning buzilishini o'z ichiga oladi, bu esa aniq suyak yo'qotilishiga olib keladi. Suyak mineral zichligini (SMZ) tekshirish va sinish xavfini baholash vositalari (masalan, FRAX) orqali xavf guruhidagi shaxslarni erta aniqlash osteoporotik sinishlarning oldini olish uchun juda muhimdir. Terapevtik strategiyalar turmush tarzini o'zgartirish (yetarli kalsiy va D vitamini qabul qilish, og'irlik ko'taruvchi mashqlar), yiqilishning oldini olish va antirezorbtiv vositalar (bisfosfonatlar, denosumab) va anabolik vositalarni  o'z ichiga olgan farmakologik aralashuvlarga qaratilgan. Ushbu maqola osteoporoz asosidagi metabolik mexanizmlarni, sinishlar uchun xavf omillarini, diagnostika strategiyalarini va hozirgi va kelajakdagi terapevtik yondashuvlarni ko'rib chiqiladi.