BUGUNGI KUNDA GIGIYENIK OMILLAR ORQALI YUQUMLI KASALLIKLAR EPIDEMIALOGIYASINI BOSHQARISH
PDF

Keywords

gigiyena, epidemiologiya, yuqumli kasalliklar, sanitariya, profilaktika, sog‘liqni saqlash, dezinfeksiya, suv va havo gigiyenasi, gigiyenik madaniyat.

Abstract

Ushbu maqolada gigiyenik omillarning yuqumli kasalliklar tarqalishidagi o‘rni va ularni boshqarish mexanizmlari tahlil qilinadi. Gigiyena sog‘lom turmush tarzining asosiy tarkibiy qismi bo‘lib, u inson, atrof-muhit va patogen mikroorganizmlar o‘rtasidagi muvozanatni saqlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotlarda aniqlanishicha, tozalik qoidalariga rioya etish, sanitariya-gigiyena sharoitlarini yaxshilash va aholining gigiyenik madaniyatini oshirish orqali yuqumli kasalliklarning 60–80 foizini oldini olish mumkin. Maqolada suv, havo, oziq-ovqat gigiyenasi, shaxsiy va jamoat gigiyenasi kabi omillar orqali kasalliklar epidemiologiyasini nazorat qilishning nazariy hamda amaliy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, gigiyenik profilaktikaning milliy sog‘liqni saqlash tizimidagi o‘rni, pandemiyalar davrida gigiyenik yondashuvlarning ahamiyati va global tajriba misolida ularni samarali boshqarish yo‘llari tahlil qilinadi.

PDF

References

1. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST). Improving Access to Water, Sanitation, and Hygiene Can Save 1.4 Million Lives Per Year. Geneva: World Health Organization, 2023.

2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Global Water, Sanitation, and Hygiene (WASH) Facts and Statistics. 2023.

3. Curtis, V., & Cairncross, S. “Effect of Washing Hands with Soap on Diarrhoea Risk in the Community: A Systematic Review.” The Lancet Infectious Diseases, 2019, Vol. 3(5), pp. 275–281.

4. Freeman, M.C., et al. “Hygiene and Health: Systematic Review of Handwashing Interventions Worldwide.” Health Policy and Planning, 2020, Vol. 35(1), pp. 1–14.

5. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Gigiyena va sanitariya qoidalari to‘plami. Toshkent, 2023.

6. Fewtrell, L., et al. “Water, Sanitation, and Hygiene Interventions to Reduce Diarrhoea in Less Developed Countries: A Systematic Review and Meta-Analysis.” The Lancet, 2015, Vol. 365(9463), pp. 351–362.

7. Huttly, S.R.A., Morris, S.S., & Pisani, V. “Prevention of Diarrhoeal Disease in Young Children in Developing Countries.” Bulletin of the World Health Organization, 2021, Vol. 79(6), pp. 657–672.

8. WHO & UNICEF. Progress on Drinking Water, Sanitation and Hygiene: 2017 Update and SDG Baselines. Geneva: World Health Organization, 2017.

9. Omonov, A., & Yo‘ldosheva, D. Tibbiy gigiyena va epidemiologiya asoslari. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2021.

10. Prüss-Ustün, A., et al. Burden of Disease from Inadequate Water, Sanitation, and Hygiene for Selected Adverse Health Outcomes. Geneva: World Health Organization, 2019.