Mazkur to‘plamda “Zamin ilmiy tadqiqotlar jurnali”ga kelib tushgan tezis va maqolalar o‘rin olgan. Ushbu jurnalda zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalashtirish, integratsion ta’limni rivojlantirishda yo‘nalishlar bo‘yicha kreativ g‘oyalar, takliflar va yechimlarni amalga oshirish maqsad qilib olingan. Bu jurnal materiallaridan OTM professor-o‘qituvchilari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktab o‘qituvchilari, mustaqil tadqiqotchilar, magistrantlar, ilmiy xodimlar, iqtidorli talabalar hamda shu sohada ilmiy ish olib borayotgan tadqiqotchilar foydalaishlari mumkin.
INSON RESURSLARINI BOSHQARISH AMALIYOTINING OLIY TAʼLIM MUASSASALARI INNOVATSION SAMARADORLIGIGA TAʼSIRI: KECHIKISH EFFEKTI TAHLILI
Maqolada Oʻzbekiston oliy taʼlim muassasalarida inson resurslarini boshqarish (HRM) amaliyotining innovatsion samaradorlikka taʼsiri 2024–2025-yillar maʼlumotlari asosida tahlil qilingan. HRM kirish koʻrsatkichlari va natijaviy koʻrsatkichlarning oʻsish surʼatlari qiyoslanib, ular oʻrtasidagi nomutanosiblik miqdoriy baholangan. Tahlil HRM tizimiga yoʻnaltirilgan investitsiyalarning jadal oʻsishiga qaramay, ilmiy nashrlar unumdorligi amalda oʻzgarmaganini koʻrsatdi. Kuzatilgan nomutanosiblik kechikish effekti, ekstensiv oʻsish chegarasi va ragʻbatlantirish tuzilmasining siljishi bilan izohlangan.
strategik HRM, inson kapitali, innovatsion samaradorlik, kechikish effekti, ilmiy nashrlar unumdorligi, oliy taʼlim.
O'ZBEKISTON OLIY TA'LIM XIZMATLARI EKSPORTINI STATISTIK BAHOLASH: HOLAT, TENDENSIYALAR VA SALOHIYAT
Maqolada O'zbekiston ta'lim xizmatlari bozorining hozirgi holati va oliy ta'lim xizmatlari eksportining shakllanish jarayoni statistik jihatdan tahlil qilinadi. Milliy statistika qo'mitasi, tegishli vazirliklar hamda YuNESKO Statistika instituti ma'lumotlari asosida bozor hajmi, taklif tarkibi, talabalar kontingentining tarkibiy o'zgarishlari va xorijiy talabalar oqimi baholanadi. Rasmiy statistikada eksport qiymati mustaqil ko'rsatkich sifatida yuritilmasligi aniqlangan va uni bilvosita baholashning uch bosqichli algoritmi taklif etilgan. Natijalar bozorning ekstensiv o'sish bosqichidan sifat jihatidan tabaqalashuv bosqichiga o'tayotganini va eksport salohiyatining sezilarli darajada foydalanilmayotganini ko'rsatadi.
ta'lim xizmatlari bozori, oliy ta'lim eksporti, xorijiy talabalar, xalqaro talabalar mobilligi, to'lov balansi, statistik tahlil.
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR SHAROITIDA YOSHLARNING O‘Z O‘ZIGA ISHONCHINI SHAKLLANTIRISH MUAMMOLARI
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalar sharoitida yoshlarning o‘z-o‘ziga ishonchini shakllantirishga ta'sir etuvchi psixologik omillar tahlil qilinadi. Tadqiqotda ijtimoiy tarmoqlar, raqamli kommunikatsiya, internetdan foydalanish intensivligi, virtual identifikatsiya, ijtimoiy taqqoslash, kiberbulling va raqamli qaramlikning yoshlarning o‘z-o‘ziga ishonchi hamda psixologik farovonligiga ta'siri ilmiy-nazariy va empirik yondashuvlar asosida yoritilgan. Tadqiqotda psixologik diagnostika, so‘rovnoma, korrelyatsion va qiyosiy tahlil metodlaridan foydalanildi. Shuningdek, o‘z-o‘ziga ishonchni rivojlantirishda media savodxonlik, emotsional intellekt, psixologik rezilentlik va raqamli gigiyena ko‘nikmalarining himoya omili sifatidagi roli ochib beriladi.
o‘z-o‘ziga ishonch, yoshlar psixologiyasi, raqamli texnologiyalar, internet, ijtimoiy tarmoqlar, kiberbulling, FOMO, media savodxonlik, internet qaramligi, psixologik farovonlik.
O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM EKSPORTINING INSTITUTSIONAL SALOHIYATI VA MINTAQAVIY RAQOBATBARDOSHLIGI: QIYOSIY TAHLIL
Maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim eksportining institutsional va sifat ko‘rsatkichlari tahlil qilinib, mamlakatning mintaqaviy raqobatdagi o‘rni Qozog‘iston bilan qiyoslash asosida baholanadi. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, institutsional ko‘rsatkichlar tizimlashtirilishi hamda kuchli va cheklovchi omillarni tuzilmaviy (SWOT-yo‘naltirilgan) baholash usullaridan foydalanildi. Natijalar ko‘rsatishicha, 2025-yilda O‘zbekistonda 45 ta ta’lim dasturi xalqaro akkreditatsiyadan o‘tgan, TOP-500 universitetlar bilan 17 ta qo‘shma dastur yo‘lga qo‘yilgan va 30 ta xorijiy OTM/filial faoliyat yuritmoqda. Shunga qaramay, xorijiy talabalar ulushi (≈0,87–1,30 %) bo‘yicha O‘zbekiston Qozog‘istondan (≈4,63 %) qariyb 5,3 barobar orqada. Maqola raqobatbardoshlikni oshirishning institutsional yo‘nalishlarini empirik asosda belgilaydi.
institutsional salohiyat, xalqaro akkreditatsiya, qo‘shma dasturlar, mintaqaviy raqobat, yumshoq kuch, ta’lim eksporti, O‘zbekiston, Qozog‘iston.
MAHALLA VA YOShLAR YETAKCHILARI FAOLIYATI
Mazkur maqolada Yangi O‘zbekiston sharoitida mahalla institutida faoliyat yuritayotgan yoshlar yetakchilarining vazifalari, ularning yoshlar siyosatini amalga oshirishdagi o‘rni hamda mahalla taraqqiyotidagi ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Yoshlar yetakchilarining yoshlarning muammolarini o‘rganish, ularning bandligini ta’minlash, bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, iqtidorli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash, tadbirkorlik va volontyorlik faoliyatini rivojlantirishdagi ishtiroki yoritilgan. Shuningdek, mahalla, ta’lim muassasalari, davlat organlari va jamoatchilik o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash orqali yoshlar bilan ishlash samaradorligini oshirish masalalari yoritilib, ushbu faoliyatni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ilgari surilgan.
mahalla, yoshlar yetakchisi, yoshlar siyosati, yoshlar bandligi, Yoshlar ishlari agentligi, mahalla instituti, volontyorlik, tadbirkorlik, fuqarolik jamiyati, Yangi O‘zbekiston.
MARKAZIY OSIYO INTEGRATSIYASINING HUQUQIY ARXITEKTURASI: MILLIY QONUNCHILIKLARNI GARMONIZATSIYALASH VA YOSHLARNING INNOVATSION TASHABBUSLARI
Ushbu ilmiy maqolada Markaziy Osiyo mintaqasida davlatlararo hamkorlikning huquqiy asoslarini transformatsiya qilish masalalari tadqiq etiladi. Maqolada savdo, investitsiya, raqamli iqtisodiyot va ekologiya sohalaridagi milliy qonunchilik tizimlarini o‘zaro muvofiqlashtirish (garmonizatsiya) zaruriyati ilmiy asoslangan. Shuningdek, integratsiya jarayonlarida "yosh huquqshunoslar nigohi" konsepsiyasi doirasida intellektual salohiyatni birlashtirish va mintaqaviy "Yumshoq huquq" (Soft law) instrumentlaridan foydalanish bo‘yicha amaliy takliflar ilgari surilgan.
Markaziy Osiyo, huquqiy garmonizatsiya, transchegaraviy hamkorlik, investitsiya arbitraji, raqamli huquq, Model qonunlar, xalqaro xususiy huquq, yoshlar diplomatiyasi.
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA SIFAT MENEJMENTI TIZIMINING RIVOJLANISHI
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida sifat menejmenti tizimining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari zamonaviy ilmiy yondashuvlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda sifat menejmentining evolyutsiyasi Total Quality Management (TQM), EFQM Excellence Model, Baldrige Performance Excellence Framework hamda ISO 21001:2018 standarti nuqtai nazaridan o‘rganilgan. Shuningdek, oliy ta’limda sifat menejmenti tizimini rivojlantirishga ta’sir etuvchi institutsional, tashkiliy va innovatsion omillar aniqlanib, universitetlarda sifat madaniyatini shakllantirishga qaratilgan konseptual yondashuv taklif etilgan.
sifat menejmenti, oliy ta’lim, TQM, EFQM, Baldrige Framework, ISO 21001, sifat madaniyati, sifatni takomillashtirish, institutsional rivojlanish.
QORAQALPOG‘ISTONDA BAHORGI BUG‘DOY HOSILDORLIGIGA EKISH MUDDATI VA MINERAL O‘G‘ITLARNING TA’SIRI
Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasining oʻziga xos tuproq-iqlim sharoitida bahorgi bugʻdoy yetishtirishning agrotexnik asoslari, xususan, maqbul ekish muddatlarini belgilash hamda mineral oʻgʻitlar (N,P,K) meʼyorlarining don hosildorligi va sifat koʻrsatkichlariga tásiri oʻrganilgan. Tadqiqotlar natijasida iqlim oʻzgarishi va suv tanqisligi sharoitida yuqori hosil olish imkonini beruvchi optimal muddatlar va oʻgʻitlash tizimi boʻyicha ilmiy asoslangan tavsiyalar keltirilgan.
Bahorgi bugʻdoy, keskin kontinental iqlim, ekish muddati, mineral oʻgʻitlar, azot, fosfor, kaliy, hosildorlik, don sifati.
BADI’ (ILMU-L-BADI’) ILMIDA BADIIY VOSITALARNING QO‘LLANILISHI
Ushbu maqolada arab balog‘at ilmining muhim tarkibiy qismi bo‘lgan ilmu-l-badi’ning nazariy asoslari va undagi badiiy vositalarning lingvistik hamda estetik funksiyalari keng tahlil qilinadi. Tadqiqotda tajnis, tazod, istiora, mubolag‘a, husn at-ta’lil, saj’ kabi badiiy san’atlarning klassik arab adabiyoti va Qur’on matnidagi qo‘llanilish xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, badiiy vositalarning pragmatik va kommunikativ ahamiyati zamonaviy lingvopoetika nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi.
balog‘at, ilmu-l-badi’, badiiy san’atlar, tajnis, tazod, istiora, saj’, arab ritorikasi, lingvopoetika.
UMUMIY O‘RTA TA’LIM TIZIMINI RAQAMLASHTIRISH VA BOSHQARUV SAMARADORLIGINING STATISTIK-ANALITIK TAHLILI
Maqolada O‘zbekiston umumiy o‘rta ta’lim tizimining hozirgi holati, raqamli infratuzilma bilan ta’minlanish darajasi hamda boshqaruv jarayonlarini raqamlashtirishning iqtisodiy samarasi statistik-analitik usullar yordamida tahlil qilingan. Tahlil 2019/2020–2024/2025 o‘quv yillari dinamikasi hamda xalqaro qiyosiy ko‘rsatkichlar asosida olib borilgan. Muallif tomonidan taklif etilgan “samaradorlik koeffitsienti” yordamida ta’limga sarflanayotgan resursning natijaga aylanish darajasi baholanib, ta’lim sifati moliyalashtirish hajmidan ko‘ra boshqaruv sifatiga bog‘liqligi empirik jihatdan asoslangan. Tadqiqotda raqamlashtirishning hududiy notekisligi va uning bartaraf etish yo‘llari ko‘rsatib berilgan.
umumiy o‘rta ta’lim, raqamlashtirish, boshqaruv samaradorligi, raqamli infratuzilma, PISA, samaradorlik koeffitsienti, hududiy tafovut, ta’lim menejmenti.
O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM XIZMATLARI EKSPORTINING DINAMIKASI VA GEOGRAFIK BOZOR TARKIBI: STATISTIK-TAHLILIY TADQIQOT
Maqolada O'zbekistonda oliy ta'lim xizmatlari eksportining amaldagi holati va rivojlanish dinamikasi rasmiy statistik ma'lumotlar hamda mualliflik hisob-kitoblari asosida miqdoriy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda dinamik qatorlar tahlili, o'rtacha yillik o'sish sur'ati (CAGR) va Herfindahl–Hirschman indeksi (HHI) usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, 2015/16–2024/25-o'quv yillarida xorijiy talabalar soni 0,7 ming nafardan 12,5 ming nafarga (qariyb 18 barobar; CAGR ≈ 37,6 %) o'sgan, ammo ularning jami kontingentdagi ulushi 1 foizdan pastligicha qolmoqda. Eksport bozori past-o'rtacha darajada konsentratsiyalashgan (HHI ≈ 0,126) bo'lib, asosan Janubiy va Markaziy Osiyo mamlakatlariga bog'liq. Tadqiqot mavjud salohiyat bilan undan foydalanish darajasi o'rtasidagi sezilarli tafovutni empirik jihatdan asoslaydi
oliy ta'lim eksporti, xorijiy talabalar, ta'lim xizmatlari, CAGR, Herfindahl–Hirschman indeksi, bozor diversifikatsiyasi, O'zbekiston.
FIZIK KRISTALLARDA EGRILIK OQIMLARINING TATBIQI
INGLIZ TILI MASHG‘ULOTLARIDA MONOLOGIK NUTQ KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING SAMARALI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARI
Maqolada ingliz tili mashg‘ulotlarida monologik nutqni rivojlantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar samaradorligi tahlil qilinadi. Natijalar innovatsion yondashuvlar o‘quvchilarning mustaqil va izchil nutqini rivojlantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi.
monologik nutq, pedagogik texnologiyalar, ingliz tili, kommunikativ yondashuv, raqamli ta’lim.
BOSHLANG‘ICH SINF INGLIZ TILI MASHG‘ULOTLARIDA KOMMUNIKATIV YONDASHUV ORQALI OG‘ZAKI NUTQ MALAKALARINI RIVOJLANTIRISH MASALALARI
Maqolada boshlang‘ich sinf ingliz tili darslarida kommunikativ yondashuv asosida o‘quvchilarning og‘zaki nutq ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari interaktiv metodlar va hamkorlikka asoslangan faoliyatlar nutqiy faollikni oshirishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
kommunikativ yondashuv, og‘zaki nutq, boshlang‘ich ta’lim, interaktiv o‘qitish.
A COMPARATIVE ANALYSIS OF DYNAMIC AND STATIVE VERBS IN ENGLISH AND UZBEK
This article presents a comparative analysis of dynamic and stative verbs in English and Uzbek. The study investigates the semantic and grammatical characteristics of these verb categories, emphasizing their similarities and differences across the two languages. Dynamic verbs express actions, events, and processes, whereas stative verbs describe conditions, emotions, possession, perception, and mental states. The research applies a comparative linguistic approach using examples from both languages to demonstrate how each language categorizes and employs these verbs in communication. The findings reveal that although English and Uzbek share many semantic features, they differ in grammatical usage, particularly regarding tense, aspect, and progressive forms. The study contributes to the field of comparative linguistics and provides practical insights for language learners and teachers.
dynamic verbs, stative verbs, English grammar, Uzbek grammar, comparative linguistics, semantics, verb classification.
PEDAGOGICAL FACTORS OF THE INFORMATIZATION OF EDUCATION IN THE CONTEXT OF DIGITAL TRANSFORMATION
This article examines the pedagogical factors that determine the effectiveness of the informatization of education under the conditions of digital transformation. While the technological dimension of digitalization has been extensively studied, the specifically pedagogical conditions that make digital tools genuinely transformative for teaching and learning remain insufficiently systematized. The purpose of the study is to identify, classify, and substantiate the pedagogical factors of educational informatization and to reveal their interrelationship within a holistic didactic model. The methodological basis of the research includes theoretical analysis, comparative-typological analysis, and systematization of scientific and normative sources. The results demonstrate that the pedagogical effectiveness of digital transformation in education depends not on technology as such, but on a complex of interrelated factors, including teachers' digital-pedagogical competence, the didactic design of digital learning content, the psychological readiness of participants in the educational process, and the institutional culture of the educational organization. The article concludes that sustainable digital transformation of education requires a shift of emphasis from technological equipping toward pedagogical modernization.
digital transformation, informatization of education, pedagogical factors, digital competence, digital didactics, e-learning environment, teacher readiness.
ZAMONAVIY AXBOROT MAKONIDA YOSHLARNING MEDIAISTE’MOL XUSUSIYATLARI: PSIXOLOGIK VA PEDAGOGIK YONDASHUV
Mazkur maqolamda zamonaviy axborot makonida yoshlarning mediaiste’mol xususiyatlari psixologik va pedagogik yondashuvlar asosida tahlil qilingan. Raqamli texnologiyalar, internet va ijtimoiy tarmoqlarning keng ommalashuvi yoshlarning axborotni qabul qilish, tahlil etish hamda undan ongli foydalanish jarayonlariga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, mediaiste’molning shaxsning intellektual, ijtimoiy va ma’naviy rivojlanishidagi o‘rni, tanqidiy fikrlashni shakllantirish, mediasavodxonlikni rivojlantirish hamda axborot xavfsizligini ta’minlashdagi ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqotimda yoshlarning media muhitdagi xulq-atvorini takomillashtirish, ularda mas’uliyatli mediaiste’mol madaniyatini shakllantirish va ta’lim jarayonida mediasavodxonlik kompetensiyalarini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar bayon etilgan.
mediaiste’mol, mediasavodxonlik, media madaniyat, zamonaviy axborot makoni, raqamli texnologiyalar, psixologik yondashuv, pedagogik yondashuv, yoshlar, tanqidiy fikrlash, axborot xavfsizligi, raqamli kompetensiya, media ta’lim.
DAVLAT TASHQI QARZINING IQTISODIY XAVFSIZLIKKA TA’SIRI VA UNI BOSHQARISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada davlat tashqi qarzining milliy iqtisodiy xavfsizlikka ta’sir mexanizmlari kompleks tahlil qilingan. Tashqi qarzning makroiqtisodiy barqarorlikka ta’siri faqatgina uning miqdoriy hajmi (YaIMga nisbati) bilan emas, balki valyuta tarkibi, to‘lov muddatlari va qarz mablag‘larining investitsion rentabelligiga chambarchas bog‘liqligi asoslab berilgan. Shuningdek, qarz yukining keskin ortishi natijasida yuzaga keladigan budjet bosimi va valyuta xatarlari baholanib, tashqi qarzni samarali boshqarish, portfelni diversifikatsiya qilish, davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish hamda iqtisodiy o‘sishni kafolatlashga qaratilgan amaliy strategiyalar ishlab chiqilgan.
davlat tashqi qarzi, iqtisodiy xavfsizlik, makroiqtisodiy barqarorlik, qarz yuki, fiskal makon, valyuta xatarlari, investitsion rentabellik, qarz portfelini diversifikatsiya qilish, moliyaviy suverenitet.
IQTISODIYOTNI RАQАMLАSHTIRISH SHАROITIDА KORPORАTIV MАDАNIYАTNI SHАKLLАNTIRISHNI TАKOMILLАSHTIRISH YO‘LLАRI
Mazkur maqolada iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida korporativ madaniyatni shakllantirish va uni takomillashtirishning nazariy-amaliy asoslari tahlil etilgan. Tadqiqotda raqamli transformasiya davrida tashkilotlarning an’anaviy boshqaruv modellaridagi o‘zgarishlar, xodimlar o‘rtasidagi kommunikatsiya jarayonlari hamda innovatsion muhitni rivojlantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, raqamli muhitda samarali korporativ madaniyatni saqlab qolish va xodimlarning kreativ salohiyatini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Raqamli iqtisodiyot, korporativ madaniyat, raqamli transformasiya, boshqaruv modellari, innovatsion muhit, xodimlar motivatsiyasi, kommunikatsiya.
THE ROLE OF GUT MICROBIOTA IN CHRONIC GASTRITIS: RECENT ADVANCES AND FUTURE PERSPECTIVES
Chronic gastritis is a common gastrointestinal disorder characterized by persistent inflammation of the gastric mucosa. Although Helicobacter pylori remains the primary etiological factor, increasing evidence suggests that alterations in the gastric and intestinal microbiota significantly influence disease progression, immune responses, and therapeutic outcomes. Advances in next-generation sequencing technologies have expanded our understanding of microbial diversity and its relationship with gastric inflammation. This review summarizes current evidence regarding the role of gut microbiota in chronic gastritis, emphasizing microbial dysbiosis, immune regulation, host–microbiome interactions, and emerging microbiota-based therapeutic approaches. Current findings indicate that modulation of gut microbiota through probiotics, prebiotics, dietary interventions, and microbiome-targeted therapies may represent promising adjunctive strategies in chronic gastritis management.
Chronic gastritis is a common gastrointestinal disorder characterized by persistent inflammation of the gastric mucosa. Although Helicobacter pylori remains the primary etiological factor, increasing evidence suggests that alterations in the gastric and intestinal microbiota significantly influence disease progression, immune responses, and therapeutic outcomes. Advances in next-generation sequencing technologies have expanded our understanding of microbial diversity and its relationship with gastric inflammation. This review summarizes current evidence regarding the role of gut microbiota in chronic gastritis, emphasizing microbial dysbiosis, immune regulation, host–microbiome interactions, and emerging microbiota-based therapeutic approaches. Current findings indicate that modulation of gut microbiota through probiotics, prebiotics, dietary interventions, and microbiome-targeted therapies may represent promising adjunctive strategies in chronic gastritis management. Chronic gastritis, gut microbiota, dysbiosis, Helicobacter pylori, probiotics, gastrointestinal microbiome.
МОЛЕКУЛЯРНЫЕ МЕХАНИЗМЫ И ЭПИГЕНЕТИЧЕСКАЯ РЕГУЛЯЦИЯ ПРИ НЕЙРОДЕГЕНЕРАТИВНЫХ И ПСИХИЧЕСКИХ ПАТОЛОГИЯХ
This paper analyzes the role of signaling molecules in memory formation and cognitive activity. It is shown that these processes are based on a sequence of biochemical reactions initiated by synaptic transmission and leading to the formation of functionally significant molecules. A particularly important role is played by an integrated system of signaling mechanisms, including transduction, transcriptional, epigenetic, and neurotrophic components. It is emphasized that disruption of their coordinated functioning is a key factor in the development of cognitive disorders and memory impairment, accompanied by social maladjustment. The results of experimental and clinical studies demonstrating the importance of multilevel neurosignaling in aging, Alzheimer's disease, and depression are reviewed. The potential of signaling molecules as promising targets for the development of new therapeutic approaches is highlighted.
Synaptic transmission, intracellular signaling, CREB, BDNF, synaptic plasticity, transcriptional regulation, chromatin modification.
INTEGRATIV YONDASHUV ASOSIDA TEXNOLOGIYA DARSLARIDA BAHOLASH VA REFLEKSIYANI TASHKIL ETISH
Maqolada integrativ yondashuv asosida texnologiya darslarida baholash va refleksiyani tashkil etish masalasi yoritiladi. Baholash jarayonini fanlararo mazmun, loyiha-amaliy faoliyat, mahsulot sifati va o‘quvchining o‘zini tahlil qilish harakatlari bilan bog‘lash zarurligi asoslanadi.
baholash, refleksiya, integrativ yondashuv, texnologiya darsi, rubrika, o‘zini baholash, mezon
KOMMUNAL XIZMATLAR SOHASIDA INNOVATSION BOSHQARUV MEXANIZMLARINI JORIY ETISH
Mazkur maqolada kommunal xizmatlar sohasida innovatsion boshqaruv mexanizmlarini joriy etishning nazariy va amaliy jihatlari ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, aqlli (Smart) kommunal tizimlar, Internet of Things (IoT), geografik axborot tizimlari (GIS), katta ma’lumotlar (Big Data) va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarining kommunal xizmatlar samaradorligiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston kommunal xizmatlar tizimining rivojlanish tendensiyalari, mavjud muammolar va innovatsion boshqaruvni joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
kommunal xizmatlar, innovatsion boshqaruv, Smart City, raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt, IoT, GIS, Big Data, davlat-xususiy sheriklik, xizmatlar sifati.
STARTAP LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISHNING XORIJIY TAJRIBASI VA UNI O‘ZBEKISTONDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI
Mazkur maqolada startap loyihalarni moliyalashtirishning zamonaviy mexanizmlari, rivojlangan davlatlar tajribasi hamda ularni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda venchur kapital, biznes farishtalari (Business Angels), kraudfanding (Crowdfunding), davlat grantlari, akselerator va inkubator dasturlari kabi moliyalashtirish manbalarining iqtisodiy mohiyati yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda startap ekotizimini rivojlantirishning mavjud holati, muammolari va istiqbollari tahlil qilinib, innovatsion tadbirkorlikni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
startap, innovatsion loyiha, venchur kapital, biznes farishtalari, kraudfanding, akselerator, inkubator, grant, investitsiyalar, startap ekotizimi.
OLIY TA’LIM XIZMATLARI BOZORINING IQTISODIY RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada oliy ta’lim xizmatlari bozorining iqtisodiy rivojlanish xususiyatlari, uning nazariy asoslari hamda zamonaviy iqtisodiyotdagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda oliy ta’lim xizmatlari bozorining tarkibi, talab va taklif omillari, raqobat muhiti, moliyalashtirish mexanizmlari, raqamli transformatsiya va xalqaro integratsiyaning ta’lim xizmatlari bozoriga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston oliy ta’lim tizimining rivojlanish tendensiyalari, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
oliy ta’lim, ta’lim xizmatlari bozori, inson kapitali, ta’lim iqtisodiyoti, universitetlar, raqobatbardoshlik, ta’lim sifati, raqamli ta’lim, innovatsiyalar, moliyalashtirish.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA MEHNAT BOZORI RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida mehnat bozori rivojlanish tendensiyalari, uning iqtisodiy va ijtimoiy jihatlari ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqotda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, avtomatlashtirish, platforma iqtisodiyoti va masofaviy bandlikning mehnat bozoriga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, raqamli transformatsiya sharoitida yangi kasblarning shakllanishi, mavjud kasblarning transformatsiyalanishi, raqamli kompetensiyalarga bo‘lgan talabning ortishi hamda O‘zbekiston mehnat bozorini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
raqamli transformatsiya, mehnat bozori, raqamli iqtisodiyot, sun’iy intellekt, avtomatlashtirish, platforma iqtisodiyoti, masofaviy bandlik, raqamli kompetensiyalar, inson kapitali, bandlik.
SOLIQ SIYOSATINING TADBIRKORLIK FAOLIYATIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada soliq siyosatining tadbirkorlik faoliyatiga ta’siri, uning nazariy asoslari hamda iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda soliq siyosatining tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga, investitsion muhitga, biznes xarajatlariga, raqobatbardoshlikka va innovatsion faollikka ta’sir etuvchi omillar yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida amalga oshirilayotgan soliq islohotlari, ularning tadbirkorlikni rivojlantirishdagi ahamiyati, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
soliq siyosati, tadbirkorlik, soliq yuki, soliq imtiyozlari, investitsiyalar, biznes muhiti, fiskal siyosat, raqobatbardoshlik, soliq ma’murchiligi, iqtisodiy o‘sish.
TERI ONKOLOGIK KASALLIKLARINING ETIOPATOGENEZI, KLINIK KO‘RINISHLARI VA ERTA DIAGNOSTIKA USULLARINING SAMARADORLIGI
Teri onkologik kasalliklari zamonaviy tibbiyotning dolzarb muammolaridan biri bo‘lib, ularning erta aniqlanishi bemorlarning yashash prognozi va hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Ushbu maqolada teri saratonining etiologik omillari, klinik kechishi hamda erta diagnostika usullarining samaradorligi ilmiy jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ultrabinafsha nurlanishning uzoq muddatli ta’siri, genetik mutatsiyalar, immun tizimning susayishi va kimyoviy kanserogenlar teri o‘smalarining asosiy sabablaridan hisoblanadi. Klinik jihatdan melanoma, bazal hujayrali va yassi hujayrali karsinomalar eng ko‘p uchraydi. Erta diagnostika usullari orasida dermatoskopiya, biopsiya, konfokal mikroskopiya va raqamli tasvirlash texnologiyalari yuqori sezgirlikka ega ekanligi aniqlangan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, erta bosqichda aniqlangan melanoma bemorlarida 5 yillik yashash darajasi 90–95 foizni tashkil etsa, kech bosqichlarda bu ko‘rsatkich keskin kamayadi. Shuningdek, sun’iy intellekt asosidagi diagnostik tizimlar so‘nggi yillarda aniqlikni 15–20 foizga oshirgani qayd etilgan.
teri saratoni, melanoma, bazal karsinoma, erta diagnostika, dermatoskopiya, etiologiya, klinika, onkologiya, ultrabinafsha nurlanish, biopsiya, immun tizimi.
НИДЕРЛАНДСКАЯ МОДЕЛЬ ТРАНСФЕРТНОГО ЦЕНООБРАЗОВАНИЯ КАК ФАКТОР ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ: ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ ОСНОВЫ И СОВРЕМЕННЫЕ ТРАНСФОРМАЦИИ
В настоящей статье исследуется нидерландская модель трансфертного ценообразования как механизм формирования инвестиционной привлекательности в условиях международных налоговых реформ. Анализируются ключевые институциональные инструменты - система предварительных соглашений о ценообразовании (APA), Innovation Box, CWHT - и их влияние на структуру прямых иностранных инвестиций. Показано, что в условиях введения глобального минимального налога Pillar Two (2024) конкурентное преимущество Нидерландов смещается от налогового арбитража к институциональной предсказуемости. Результаты исследования представляют практическую ценность для развивающихся экономик, выстраивающих систему ТЦО.
трансфертное ценообразование, прямые иностранные инвестиции, Нидерланды, APA, Innovation Box, BEPS, Pillar Two, налоговая определённость, SPE, инвестиционная привлекательность
АРХИТЕКТУРА ЦИФРОВОГО ДВОЙНИКА ИНДУКЦИОННОЙ МЕДЕПЛАВИЛЬНОЙ ПЕЧИ КАБЕЛЬНОГО ПРОИЗВОСТВА
В статье рассматривается архитектура цифрового двойника индукционной медеплавильной печи кабельного производства как элемента интеллектуальной производственной системы. Обоснована актуальность внедрения цифровых двойников в условиях цифровой трансформации промышленности и повышения требований к эффективности и надежности технологического оборудования. Представлена концептуальная структура цифрового двойника, включающая уровни физического объекта, сбора и обработки данных, математического моделирования, аналитической обработки и визуализации. Показано, что интеграция математических моделей тепловых и электромагнитных процессов с данными промышленного мониторинга позволяет обеспечить непрерывную оценку технического состояния печи и прогнозирование ее поведения в различных режимах эксплуатации. Рассмотрены возможности применения цифрового двойника для оптимизации технологических режимов, повышения энергоэффективности и снижения вероятности аварийных ситуаций в кабельном производстве.
цифровой двойник, индукционная медеплавильная печь, кабельное производство, архитектура системы, киберфизические системы, математическое моделирование, предиктивная диагностика, промышленный мониторинг, оптимизация режимов, интеллектуальные производственные системы.