Mazkur to‘plamda “Zamin ilmiy tadqiqotlar jurnali”ga kelib tushgan tezis va maqolalar o‘rin olgan. Ushbu jurnalda zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalashtirish, integratsion ta’limni rivojlantirishda yo‘nalishlar bo‘yicha kreativ g‘oyalar, takliflar va yechimlarni amalga oshirish maqsad qilib olingan. Bu jurnal materiallaridan OTM professor-o‘qituvchilari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktab o‘qituvchilari, mustaqil tadqiqotchilar, magistrantlar, ilmiy xodimlar, iqtidorli talabalar hamda shu sohada ilmiy ish olib borayotgan tadqiqotchilar foydalaishlari mumkin.
ЖИНОЯТ НАТИЖАСИДА ЕТКАЗИЛГАН МУЛКИЙ ЗАРАРНИ ҚОПЛАШНИНГ ФУҚАРОЛИК ҲУҚУҚИЙ ТАРТИБГА СОЛИНИШИ
Мазкур мақолада жиноят натижасида етказилган мулкий зарарни қоплашнинг фуқаролик-ҳуқуқий тартибга солиниши масалалари таҳлил қилинади. Жиноят оқибатида етказилган мулкий зарарни қоплашда фуқаролик ҳуқуқи нормаларининг ҳуқуқий асослари, уларнинг қўлланиш доираси ҳамда суд амалиётидаги ўзига хос жиҳатлар ёритилади. Шунингдек, мулкий зарарни қоплашнинг шартлари, усуллари ва шакллари, жавобгарликнинг вужудга келиш асослари ҳамда жабрланувчининг мол-мулкий ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмлари кўриб чиқилади. Мақолада фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарликнинг жиноят-ҳуқуқий муносабатлар билан ўзаро боғлиқлиги, амалда учраётган муаммолар ва уларни бартараф этишга қаратилган илмий хулосалар баён этилади.
жиноят, мулкий зарар, зарарни қоплаш, фуқаролик-ҳуқуқий тартибга солиш, фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарлик, компенсация, жабрланувчи, суд амалиёти, мол-мулкий ҳуқуқлар.
EKOLOGIK JINOYATLAR VA ULARNING QONUNGA MUVOFIQ JAVOBGARLIKKA TORTILISHI
Ushbu maqolada bugungi kunda global muammoga aylanib borayotgan ekologik muammo va ushbu yechimni kelib chiqish sabablari, hamda ekologik jinoyatlarning qonunga zid ravishda faoliyati haqida muhokama qilingan. Ekologik jinoyatga qarshi qonunchiligimizda ishlab chiqilgan, javobgarliklarning turlari sanab o’tilgan. Tabiatdan foydalanish va atrof muhitni muhofaza qilishga qarshi jinoyatlar soni oshib borayotganligi, mamlakatimiz rivojlanishida nechog’lik ahamiyati mavjudligi to’g’risida fikr yuritilgan.
Ekologik jinoyatlar, huquqbuzarlik, maxsus va umumiy, konstitutsiya, kodeks va qonun.
O‘ZBEKISTON ENERGETIKA TIZIMINING EKOLOGIYAGA TA’SIRI
Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasi energetika tizimining atrof-muhitga ko‘rsatayotgan ta’siri keng qamrovda tahlil qilinadi. Elektr energiyasi ishlab chiqarishda asosan an’anaviy yoqilg‘i manbalaridan foydalanish natijasida atmosfera havosining ifloslanishi, issiqxona gazlari ajralishi, suv va tuproq resurslariga salbiy ta’sir kuchayib borayotgani yoritiladi. Shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ekologik muammolarni kamaytirishdagi o‘rni, ularning istiqbollari va rivojlanish yo‘nalishlari ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
energetika tizimi, ekologiya, issiqlik elektr stansiyalari, issiqxona gazlari, qayta tiklanuvchi energiya.
Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning “Mehrobdan chayon” asaridagi asosiy qahramonlarning insoniylik hasad va havas, o’zaro munosabatlaridagi samimiylik, ochiqko‘ngillik, boshqa birovni ko‘ra olmaslik, nafrat, o‘ch olish tuyg‘ulari haqida yoritilgan. Har bir yurt farzandi vatanida muhabbat bilan hayot kechirib, undagi adolatni, shaffoflikni, poraxo‘rliksiz yordamni ta‘minlab millatini zolim boshliqlardan himoya qilishiga undalgan.
BANKLARDA KREDIT RISKLARINI BAHOLASH VA BOSHQARISH HOLATI
Maqolada tijorat banklari faoliyatida kredit riskining iqtisodiy mohiyati, uning yuzaga kelish omillari hamda kredit risklarini baholash va boshqarishning zamonaviy nazariy-uslubiy yondashuvlari tadqiq etilgan. Xorijiy va mahalliy olimlarning ilmiy qarashlari asosida kredit riskini aniqlash, monitoring qilish va minimallashtirish usullari tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston bank tizimi misolida kredit portfeli sifati, muammoli kreditlar ulushi va prudensial me’yorlar asosida kredit risklarini boshqarish amaliyoti statistik ma’lumotlar yordamida baholangan. Tadqiqot yakunida kredit risklarini samarali boshqarishga qaratilgan ilmiy-amaliy xulosalar va takliflar ishlab chiqilgan.
kredit riski, tijorat banklari, kredit portfeli, muammoli kreditlar, risklarni baholash, risklarni boshqarish, Basel standartlari, prudensial nazorat.
O’ZBEKISTON BIZNESINING JST GA A’ZO BO’LISHINING IQTISODIY MANFAATLARI.
Ushbu maqola O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lishining mumkin bo‘lgan afzalliklarini hamda JSTga a’zo bo‘lish jarayoni hamon davom etayotgani va JST tarixidagi eng uzoq davom etgan a’zolik muzokaralaridan biri ekanligi haqida so‘z boradi. Sababi JSTning O‘zbekistonni qabul qilishni istamasligida emas. Aksincha, muddatning uzaytirilishi O‘zbekistonning qo‘shilish jarayonini davom ettirmaslik tanlovi bilan bog‘liq. Hukumatning JSTga a'zo bo‘lish istagi vaqt o‘tishi bilan pasayib ketdi, chunki hukumat JSTga a'zo bo‘lishning afzalliklari haqida ishonchsiz edi. Biroq, O‘zbekistondagi so‘nggi siyosiy o‘zgarishlar, ayniqsa, 2016-yilda yangi prezident hokimiyatga kelganidan so‘ng, O‘zbekistonning global miqyosdagi siyosiy va iqtisodiy ochiqligiga umid uyg‘ondi. Ushbu o‘zgarishlardan kelib chiqqan holda, mamlakatning JSTga a'zo bo‘lishi kutilmoqda. Shu va boshqa fikrlar bilan ya’ni agar O‘zbekiston JSTga a’zo bo‘lsa qanday foyda va zararlar ko‘rishi borasida fikrlar bildirilgan. Maqolada aʼzolikning iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy taʼsirini tahlil qilib, Oʻzbekistonning jahon iqtisodiyotiga yanada samarali integratsiyalashuvi imkoniyatlari koʻrsatilgan. Asosiy afzalliklarga bozorga kirishni yaxshilash, to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalarni kengaytirish, siyosatni isloh qilish orqali iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va mahalliy sanoat uchun raqobatbardoshlikni oshirish kiradi. JSTning nizolarni hal qilish mexanizmlari va savdo sheriklarini diversifikatsiya qilish imkoniyatlari ham muhokama qilinadi. Bundan tashqari, maqola a'zolik barqaror rivojlanish maqsadlariga va mintaqaviy hamkorlikka qanday hissa qo'shishi mumkinligini ko'rib chiqadi. Umuman olganda, maqolada JSTga a’zo bo‘lish O‘zbekistonning iqtisodiy o‘sishi, global integratsiya va uzoq muddatli rivojlanish maqsadlarini sezilarli darajada oshirishi ko‘rsatilgan.
JST, iqtisodiyot,integratsiya,bozorga kirish, barqaror rivojlanish, raqobatbardoshlik, YaIM, xalqaro savdo, XVF,
STRUCTURAL BASIS OF ADAPTATION AND INTEGRATION OF THE SMALL INTESTINE
small intestine, digestive transport conveyor
ДЕЙСТВИЕ ПРОБИОТИКОВ НА КОГНИТИВНУЮ СФЕРЫ У ЖИВОТНЫХ
Mazkur maqolada o‘zbek tili onomastik tizimining muhim qismi bo’lgan antroponimlarning tuzilishi, yasalish usullari, ularning lingvistik, semantik asoslari tahlil qilinadi. Antroponimlarning morfologik, leksik-semantik, sintaktik yo‘llar bilan yasalishi, shuningdek, tarixiy, diniy va ijtimoiy omillarning shaxs nomlarining shakllanishiga ta’siri ilmiy asosda yoritiladi.
onomastika, antroponim, antroponimika, nom yasalishi, affiksatsiya, semantika.
ТУРИЗМНИ ХИЗМАТЛАР СОҲАСИДА ҚЎЛАШ ТИПОЛОГИЯСИ
Ушбу мақолада туризмни хизматлар соҳасида қўлаш типологияси ва уни ҳар ҳил мезонларини топиш турли фанлар контекстида ушбу ҳодисанинг мураккаблигини кўрсатиш, энг қадимгиларидан тортиб то-ҳозирги замонгача бўлган жаҳон назарий тушунчалари чуқур таҳлил қилинган
туристлар типологияси, мезонлар, ижтимоий, психологик, маданий ва иқтисодий жараёнлар, туризм хизматларини истъемолчилари, Туристик айланма ҳаракат
YUQORI SINF O‘QUVCHILARI XULQIDA TORTINCHOQLIKNING NAMOYON BO‘LISHI
Ushbu maqolada yuqori sinf o‘quvchilari xulq-atvorida tortinchoqlik sifatining psixologik-pedagogik jihatlari tahlil etilgan. Tortinchoqlikning kelib chiqish sabablari, namoyon bo‘lish shakllari, o‘quv jarayoni va shaxs rivojiga ta’siri yoritilgan shuningdek, tortinchoq o‘quvchilar bilan ishlashda o‘qituvchi va maktab psixologining vazifalari, samarali pedagogik yondashuvlar ko‘rsatiladi va keng fikr mulohazalar yuritiladi.
tortinchoqlik, yuqori sinf o‘quvchilari, xulq-atvor, o‘smirlik davri, ijtimoiy moslashuv, psixologik xususiyatlar, o‘ziga ishonch, ta’lim jarayoni.
THE ROLE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE TOOLS IN ENGLISH LANGUAGE TEACHING PEDAGOGY: OPPORTUNITIES, LIMITATIONS, AND ETHICAL CONSIDERATIONS
The rapid advancement of artificial intelligence (AI) tools, particularly generative AI such as ChatGPT, has transformed English language teaching (ELT) pedagogy. This paper explores the opportunities, limitations, and ethical considerations associated with integrating AI into ELT practices. Drawing on recent empirical studies and systematic reviews from international journals (2023–2025), it highlights how AI enhances personalized learning, provides dynamic feedback, and boosts learner motivation and engagement. However, challenges include overreliance on technology, potential biases in AI outputs, inaccuracies in language nuances, and risks to critical thinking development. Ethical issues, such as data privacy, academic integrity, and equity in access, are also examined. The findings suggest that while AI offers significant pedagogical affordances, its effective integration requires teacher training, critical oversight, and ethical guidelines to complement rather than replace human instruction. This review contributes to ongoing discussions on AI's role in fostering inclusive and effective English language pedagogy.
Artificial Intelligence, Generative AI, ChatGPT, English Language Teaching, Pedagogy, Opportunities, Limitations, Ethical Considerations, EFL, Personalized Learning
GIPER-GIPONAMIK MUNOSABATLARNING PRAGMALINGVISTIKASI
Ushbu maqola giper-giponamik munosabatlarning pragmalingvistik xususiyatlarini batafsil tahlil qiladi. Jumlada ifodalangan leksik birliklarning giperonim va hiponim munosabatlari, ularning kontekst, nutqiy akt, matn va muloqotdagi vazifalari keng ko‘lamda o‘rganiladi.
giperonim, hiponim, kontekst, nutqiy akt, leksik munosabat.
МЕЛКОКЛЕТОЧНЫЙ РАК ЛЁГКОГО В РЕГИОНАХ УЗБЕКИСТАНА
Мелкоклеточный рак лёгкого является одной из наиболее агрессивных форм злокачественных новообразований дыхательной системы и характеризуется быстрым прогрессированием и ранним метастазированием. В статье рассматриваются особенности распространённости мелкоклеточного рака лёгкого в различных регионах Узбекистана, основные факторы риска, клинические проявления, методы диагностики и современные подходы к лечению. Отмечается влияние курения, экологических и профессиональных факторов на уровень заболеваемости. Подчёркивается необходимость раннего выявления заболевания, улучшения диагностических возможностей и проведения профилактических мероприятий для снижения смертности от данной патологии.
мелкоклеточный рак лёгкого, рак лёгкого, онкологические заболевания, регионы Узбекистана, эпидемиология, факторы риска, диагностика, лечение, профилактика.
INSON HUQUQLARI VA ERKINLIKLARINING KONSTITUTSIAVIY KAFOLATLARI
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida inson huquqlari va erkinliklarini ta’minlash hamda himoya qilishning konstitutsiyaviy-huquqiy asoslari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, so‘nggi konstitutsiyaviy islohotlar, amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda sud amaliyoti asosida fuqarolarning shaxsiy daxlsizlik, tenglik, so‘z va fikr erkinligi, ta’lim olish, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy himoya huquqlarini kafolatlash mexanizmlari o‘rganilgan. Maqolada huquqiy normalarning mazmuni, ularni amalga oshirish shakllari va huquqni qo‘llash amaliyoti o‘zaro uyg‘unlikda tahlil qilinib, inson huquqlarini himoya qilishda sud hokimiyati, shikoyat mexanizmlari va vakolatli davlat organlarining o‘rni yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston qonunchiligining xalqaro huquq normalari va umum e’tirof etilgan inson huquqlari standartlari bilan muvofiqligi solishtirma-huquqiy usulda baholangan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda inson huquqlarini himoya qilish tizimi konstitutsiyaviy va qonuniy jihatdan mustahkam asosga ega ekanligini, biroq uning samaradorligi huquqni qo‘llash amaliyoti va fuqarolarning huquqiy ongi darajasiga bevosita bog‘liqligini ko‘rsatadi. Maqolada inson qadr-qimmatini ta’minlash, huquq va erkinliklarni real hayotda to‘liq amalga oshirish uchun huquqiy mexanizmlarni yanada takomillashtirish zarurligi ilmiy-huquqiy jihatdan asoslab berilgan.
Inson huquqlari,Konstitutsiyaviy kafolatlar,Fuqarolik erkinliklari,O‘zbekiston Konstitutsiyasi,Huquqiy tizim,Asosiy erkinliklar,Sud himoyasi, Normativ-huquqiy hujjatlar,Tenglik,Ijtimoiy adolat,Huquqni amalga oshirish,Qonun ustuvorligi
NANOBIOTEXNOLOGIK TIZIMLARDA BIOFIZIK JARAYONLARNI KOMPYUTER MODELLARI ASOSIDA OPTIMALLASHTIRISH
Nanobiotexnologik tizimlarda biofizik jarayonlarni optimallashtirish zamonaviy ilm-fan va amaliyotda dolzarb yo‘nalishlardan biridir. Bunday tizimlar biologik molekulalar, nanostrukturaviy materiallar va ularning o‘zaro ta’siriga asoslangan bo‘lib, murakkab biofizik jarayonlarni o‘z ichiga oladi. Kompyuter modellashtirish usullari yordamida molekulyar va nanoskopik darajadagi jarayonlar, ularning dinamikasi, kinetik xususiyatlari va tizim samaradorligi batafsil tahlil qilinadi. Ushbu yondashuv eksperimental tadqiqotlarni tezlashtirish, resurslarni samarali ishlatish va nanobiotexnologik tizimlarni yuqori samaradorlik bilan loyihalash imkonini beradi. Shuningdek, modellashtirish orqali turli sharoitlarda tizimlarning xatti-harakatini oldindan bashorat qilish va optimallashtirish strategiyalarini ishlab chiqish mumkin. Mazkur maqolada nanobiotexnologik tizimlarda biofizik jarayonlarni kompyuter modellariga asoslangan optimallashtirish metodlari, ularning ilmiy va amaliy ahamiyati, shuningdek istiqbolli yo‘nalishlari keng yoritiladi. Ushbu tadqiqotlar nanobiotexnologiya sohasidagi innovatsion yechimlarni ishlab chiqish va biologik tizimlarni yuqori samaradorlik bilan boshqarish uchun asosiy ilmiy baza yaratadi.
Nanobiotexnologiya; biofizik jarayonlar; kompyuter modellashtirish; optimallashtirish; simulyatsiya; nanoskopik tizimlar; tizim dizayni; molekulyar modellar.
IMPROVING PRODUCT QUALITY BY ENHANCING THE PROCESS OF REMOVING LARGE IMPURITIES FROM RAW COTTON
The presence of large impurities in raw cotton has a significant negative impact on product quality and the efficiency of cotton processing enterprises. Large impurities such as stems, burs, sticks, and leaf clusters reduce lint quality, increase machine wear, and cause processing interruptions. This paper investigates methods for improving the process of removing large impurities from raw cotton in order to enhance overall product quality. The study focuses on optimizing technological parameters, improving cleaning equipment design, and enhancing the integration of cleaning stages within the processing line. Experimental and analytical results show that improving large-impurity removal efficiency leads to higher lint cleanliness, reduced fiber damage, and improved economic performance.
raw cotton, large impurities, cleaning process, product quality, cotton ginning
INCREASING THE PRODUCTIVITY OF FIBER CLEANERS IN COTTON GINNING ENTERPRISES
The productivity of fiber cleaners is a key factor influencing the efficiency and economic performance of cotton ginning enterprises. Insufficient cleaner capacity leads to processing bottlenecks, increased energy consumption, and reduced fiber quality. This paper examines technological and operational approaches to increasing the productivity of fiber cleaners used in cotton gins. The study focuses on optimizing machine design, improving operating parameters, and enhancing process integration within the ginning line. The results demonstrate that the proposed measures significantly increase fiber cleaner productivity while maintaining lint quality and reducing operational costs.
cotton ginning, fiber cleaner, productivity, technological optimization, lint quality
SAID AHMADNING “UFQ” ROMANIDA TASVIRIY IFODALARNING BADIIY-ESTETIK FUNKSIYASI
Mazkur maqola Said Ahmadning “Ufq” romanida tasviriy ifodalar badiiy-estetik va g‘oyaviy funksiyasini tahlil qiladi. Maqolada romandagi metafora, epitet, o‘xshatish, ramziy tasvirlar va xalqona iboralar asosida badiiy tasvirning psixologik, estetik va milliy kontekstda o‘rni yoritilgan. Tadqiqot ilmiy adabiyotlar, dissertatsiyalar va maqolalarga tayangan holda yozilgan bo‘lib, romandagi tasviriy vositalar g‘oyaning ifoda shakli sifatida qanday xizmat qilishi, obrazlarning hayotiyligi va milliy ruhiyat bilan uyg‘unligi ochib beriladi.
tasviriy ifodalar ,metafora ,epitet ,o‘xshatish , ramziy tasvir , xalqona iboralar , psixologik tasvir, badiiy-estetik funksiyasi
KARDIOLOGIK KASALLIKLARNI 3D BIOFIZIK KOMPYUTER SIMULYATSIYALARI ASOSIDA ERTA ANIQLASH
Zamonaviy tibbiyotda yurak-qon tomir kasalliklari o‘lim va nogironlikning asosiy sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Ularni erta bosqichda aniqlash samarali davolash va asoratlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada kardiologik kasalliklarni erta diagnostika qilishda 3D biofizik kompyuter simulyatsiyalarining ilmiy va amaliy imkoniyatlari tahlil qilinadi. Yurak mushaklari, qon oqimi va elektr faolligining uch o‘lchamli matematik modellari asosida individual bemorga moslashtirilgan virtual yurak modellarini yaratish yondashuvlari yoritiladi. Tadqiqotda 3D simulyatsiyalar yordamida aritmiyalar, ishemik yurak kasalligi va yurak yetishmovchiligining dastlabki funksional o‘zgarishlarini aniqlash imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar texnologiyalari bilan integratsiyalashgan simulyatsion modellar kardiologiyada shaxsiylashtirilgan diagnostika va prognozlash aniqligini oshirishda muhim vosita sifatida baholanadi. Mazkur yondashuvlar invaziv bo‘lmagan, xavfsiz va yuqori aniqlikka ega bo‘lib, kelajakda klinik amaliyotga keng joriy etilishi mumkinligi asoslab beriladi.
kardiologik kasalliklar, 3D biofizik modellar, kompyuter simulyatsiyasi, erta diagnostika, yurak biofizikasi, virtual yurak modeli, matematik modellashtirish, sun’iy intellekt, shaxsiylashtirilgan tibbiyot
СОВРЕМЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ КИТАЙСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ И ЕЁ ОТРАЖЕНИЕ В ПРОЦЕССЕ ПЕРЕВОДА
В данной статье анализируются основные направления современного китайского литературного процесса, его художественно-эстетические особенности и социокультурное содержание. Кроме того, рассматривается отражение современной китайской литературы в процессе перевода, то есть лингвокультурологические, семантические и стилистические проблемы, возникающие при адекватной и полной передаче содержания произведений на другие языки. Автор уделяет внимание специфике поэтического стиля современных китайских писателей, системе метафор, национальным символам, историческим и философским пластам текста и их интерпретации в переводе. В статье также подчёркивается значение компетенции переводчика, уровня понимания культурного контекста и методов передачи интертекстуальных единиц. Проведённый анализ показывает, что при качественном переводе современной китайской литературы на другие культурные пространства важны не только лингвистические, но и культурно-прагматические подходы.
современная китайская литература, переводческий процесс, лингвокультурология, художественный перевод, семантика, культурный контекст, поэтический стиль, национальные символы, интертекстуальные единицы, литературная интерпретация, адекватный перевод.
KOREYS VA O‘ZBEK XALQ MAQOLLARIDA AYOLLARGA OID MAQOLLARNING LINGVOMADANIY TADQIQI
Mazkur maqolada koreys va o‘zbek xalq maqollarida ayol obrazining lingvomadaniy xususiyatlari tahlil qilinadi. Har ikki xalqning qadriyatlari, gender stereotiplari, oilaviy hayotga bo‘lgan qarashlari va ayol mavqeiga munosabati maqollar asosida solishtiriladi. Tadqiqot davomida ayolga oid paremiologik birliklarning semantik, pragmatik va madaniy qatlamlari izohlanib, o‘xshash va farqli jihatlar aniqlanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, koreys va o‘zbek maqollarida ayol jamiyatning muhim tayanchi sifatida e’tirof etilsa-da, patriarxal qarashlarning intensivligi va madaniy asoslarda ayrim farqlar mavjud.
lingvomadaniyat, gender lingvistika, koreys maqollari, o‘zbek maqollari, ayol obrazi, paremiologiya, madaniy stereotiplar.
XITOY TILIDA TAOM ISTE’MOLI HARAKATLARIGA ASOSLANGAN METAFORALARNING SEMANTIK MAYDONI
Mazkur maqolada xitoy tilidagi taom iste’moli jarayoniga oid harakatlar asosida shakllangan metaforalar tizimi semantik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda iste’mol faoliyatiga xos bo‘lgan jismoniy harakatlarning abstrakt tushunchalarga ko‘chishi, ya’ni manba domenidan maqsad domeniga o‘tish mexanizmlari izohlanadi.
gastronomik metafora, taom iste’moli harakati, semantik maydon, konseptual metafora, kognitiv proyeksiya.
O‘ZBEK STEREOTIPLARINING GENDER XUSUSIYATLARI
Inson o‘z hayotini gender xususiyat bilan boshlaydi. Binobarin, chaqaloq dunyoga kelganda, u qiz bo‘lsa pushti rangli, o‘g‘il bo‘lsa ko‘k rangli kiyimlar va yo‘rgaklar bilan qarshi olinadi. Tug‘ruqxonaga chaqaloqni ko‘rgani kelganlar gender xususiyatni aniqlash uchun uning o‘g‘il yoki qiz ekanligini so‘rashadi. Biroq gender biologik jins yoki jinsiy xususiyat emas. Mazkur farq bizning biologik jins haqidagi qarashlarimizning gender xususiyatga qay darajada ta’sir ko‘rsatishini tushunishda juda muhim sanaladi.
gender, gender stereotip, gender leksemalar, gender evfemizmlar, gender iboralar
TALABA-YOSHLARNING KOMMUNIKATIV MADANIYATINI RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK MULOQOTNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada ma`naviy-kommunikativ madaniyat tushunchasining ahamiyati ilmiy tadqiqotlar va xalqaro tajribalar asosida ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, kommunikativ konsepsiyalar orqali talaba-yoshlarning ma`naviy-kommunikativ madaniyatini rivojlantirishning mohiyati, o‘qituvchilar faoliyatidagi ahamiyati bayon etilgan.
kommunikativ madaniyat, pedagogik muloqot, xarakter, xususiyat, pedagogik mahorat, nutq, madaniyat, pauza, imkoniyat, jamoa, ravon, saviya.
SUD ISHLARINI YURITISHNI AVTOMATLASHTIRISH: ELEKTRON ODIL SUDLOV VA UNING CHEGARALARI TURLI MAMLAKATLARDA E-COURT MY-SUD VA AI-SUDYALARNI JORIY ETISHNING IJOBIY VA SALBIY TOMONLARI
Ushbu maqola sud ishlarini avtomatlashtirish, elektron odil sudlov tizimlari (E-Court, My-Sud) va sun’iy intellekt asosidagi sudyalarni joriy etishning ijobiy va salbiy tomonlarini tahlil qiladi. Maqolada elektron sud tizimlarining sud ishlarini yuritish tezligini oshirish, ish yukini kamaytirish va fuqarolarga shaffoflikni ta’minlashdagi ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Shu bilan birga, texnik nosozliklar, kiberxavfsizlik xavflari, raqamli tengsizlik va AI qarorlarining xatoligi kabi muammolar ham ko‘rib chiqiladi. Maqolada elektron sud tizimlarini joriy etishning samarali usullari, raqamli savodxonlikni oshirish, qonunchilikni takomillashtirish, inson omilini saqlash va monitoring tizimlarini joriy etish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sud ishlarini avtomatlashtirish faqat texnologik jarayon sifatida emas, balki huquqiy va institutional muhit bilan uyg‘unlashtirilganda samarali bo‘ladi.
sud ishlarini avtomatlashtirish, elektron odil sudlov, E-Court, My-Sud, AI-sudyalar, raqamli huquqiy tizim, shaffoflik.
AMIR TEMUR VA TEMURIYLAR DAVRIDA IJTIMOIY-SIYOSIY, IQTISODIY VA MADANIY HAYOT
Amir Temurning ibratli hayoti va davlatdorlik iqtidori, faoliyati, saltanati tarixi, undagi ilm-fan va madaniyatni oʻrganish tarixshunoslikning yirik ilmiy yoʻnalishlaridan biri sifatida doimo jahon olimlari, davlat rahbarlari, siyosatchilar diqqat-e‘tiborida boʻlib kelgan va shunday boʻlib qolmoqda.Bugun Amir Temur va Temuriylar sulolasining dunyo sivilizatsiyasi rivojiga, insoniyat-ning ilmiy, siyosiy-huquqiy, ma‘naviy-gʻoyaviy, madaniy va tafakkur darajasi keskin koʻtarilishiga qoʻshgan hissasi beqiyosligi hech kimda shubha uygʻotmaydi. Jahon hamjamiyati Temuriylar davrini ilm-fan, madaniyat, san‘at va adabiyot taraqqiyoti hamda ulugʻ kashfiyot va ixtirolarda oʻz aksini topgan davr, xalqimizni esa shu paytgacha ikki marotaba Renessansga asos solgan el sifatida e‘tirof etadi. Ya‘ni xalqimiz haqli ravishda Renessans yarata olgan kam sonli xalqlar sirasiga kiritiladi.XIV asr o‘rtalarida Chingizxon tasarrufidagi yerlar uning vorislari qo‘l ostida bo‘lsa ham, ular mayda bo‘laklarga bo‘linib, idora qilin moqda edi. O‘zaro hokimiyat uchun ichki kurashlar va nizolar natijasida 1348 yilda Sharqiy Turkistonda Chig‘atoy avlodidan bo‘lgan Tug‘luq Temur hukmronligida Mo‘g’uliston nomi bilan yangi davlat barpo yetiladi. Tug‘luq Temur o‘z yerlarini kengaytirish maqsadida Movarounnahrga bir necha bor harbiy yurishlar uyushtirdi. Bu harakatlar Movarounnahr ichidagi barqaror bo‘lmagan ijtimoiy-siyosiy vaziyat, boshboshdoqlik tufayli sodir bo‘lgandi.Mazkur maqolada shular xususida so‘z yuritamiz
renessans, kashfiyot, xalq, temuriylar, svilizatsiya, san‘at, adabiyot, madaniyat,«Loy jangi», sarbadorlar, harbiy yurishlar, suyurg‘ol, soliqlar, davlat boshqaruvi, adabiy muhit, inqiroz.
GAZ TA’MINOTI CHEKLANGAN SHAROITDA PORSHENLI KOGENERATSION MARKAZLARINING IQTISODIY VA EKOLOGIK SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Porshenli kogeneratsion issiqlik markazlari (PKIM) nafaqat elektr, balki issiqlik energiyasini bir vaqtda ishlab chiqarish orqali energiya tizimlarida samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi. Biroq gaz ta’minoti cheklangan sharoitlarda markazlarning iqtisodiy va ekologik samaradorligini ta’minlash murakkab vazifa hisoblanadi. Ushbu maqolada PKIMning gaz cheklangan sharoitdagi ishlashini tahlil qilish, energiya ishlab chiqarish, gaz sarfi va emissiya ko‘rsatkichlarini baholash orqali samaradorlikni aniqlash yondashuvlari ko‘rib chiqildi. Modellashtirish va simulyatsiya natijalari markazning optimal ish rejimlarini belgilash, gaz resurslaridan maksimal samarali foydalanish va ekologik barqarorlikni oshirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
Porshenli kogeneratsion markaz, gaz cheklovi, iqtisodiy samaradorlik, ekologik samaradorlik, emissiya kamaytirish, energiya balansini optimallashtirish, barqaror ishlash
ANTIBIOTIKLARGA CHIDAMLI BAKTERIYALARNING KENGAYISHI VA XAVFLARI
Antibiotiklarga chidamli (rezistent) bakteriyalar (AMR – Antimicrobial Resistance) bugungi kunda global sog‘liqni saqlashning eng katta tahdidlaridan biridir. Ushbu maqolada antibiotik rezistentligining epidemiologiyasi, asosiy mexanizmlari, tarqalish omillari va O‘zbekiston sharoitidagi holat tahlil qilinadi. Maqola WHO (2024), CDC (2025), The Lancet (2023–2025) va O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga asoslanadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, 2024-yilda dunyo bo‘yicha AMR sababli 1,27 million to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lim qayd etilgan, 2050-yilga borib esa yiliga 10 million o‘limgacha yetishi bashorat qilinmoqda. O‘zbekistonda eng keng tarqalgan rezistent patogenlar qatoriga carbapenem-rezistent Klebsiella pneumoniae (CRKP), MRSA va ESBL ishlab chiqaruvchi E.coli kiradi. Antibiotiklarni ratsional ishlatmaslik, veterinariyada keng qo‘llanilishi va nosokomial infeksiyalar rezistentlikning asosiy haydovchilaridir. Xulosa qismida milliy strategiyani kuchaytirish, One Health yondashuvini joriy etish va yangi antibiotik sinfini ishlab chiqarish zarurligi ta’kidlanadi.
antibiotik rezistentligi, AMR, superbug, carbapenem-rezistent bakteriyalar, MRSA, ESBL, nosokomial infeksiyalar, One Health, O‘zbekiston.
DIDACTIC GAMES TECHNOLOGY AND ITS ROLE IN THE PROCESS OF LITERARY EDUCATION
This article explores the significance of didactic game technologies in the educational process, particularly their application in literary education, as well as their role in developing students’ creative thinking, aesthetic taste, and speech culture. The types of didactic games, their functional roles in the classroom, and their features that enhance students’ motivation and contribute to deeper assimilation of learning materials are analyzed from a scientific and theoretical perspective. Moreover, methods of selecting and applying game technologies appropriately in literature lessons are substantiated through practical examples.
didactic game, game technology, literary education, innovative methods, interactive techniques, competence, motivation, creativity, learner-centered education.