Abstract
Ushbu maqola sud ishlarini avtomatlashtirish, elektron odil sudlov tizimlari (E-Court, My-Sud) va sun’iy intellekt asosidagi sudyalarni joriy etishning ijobiy va salbiy tomonlarini tahlil qiladi. Maqolada elektron sud tizimlarining sud ishlarini yuritish tezligini oshirish, ish yukini kamaytirish va fuqarolarga shaffoflikni ta’minlashdagi ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Shu bilan birga, texnik nosozliklar, kiberxavfsizlik xavflari, raqamli tengsizlik va AI qarorlarining xatoligi kabi muammolar ham ko‘rib chiqiladi.
Maqolada elektron sud tizimlarini joriy etishning samarali usullari, raqamli savodxonlikni oshirish, qonunchilikni takomillashtirish, inson omilini saqlash va monitoring tizimlarini joriy etish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sud ishlarini avtomatlashtirish faqat texnologik jarayon sifatida emas, balki huquqiy va institutional muhit bilan uyg‘unlashtirilganda samarali bo‘ladi.
References
1. CEPEJ. European Ethical Charter on the Use of AI in Judicial Systems (2018) https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/196205/COUNCIL%20OF%20EUROPE%20-%20European%20Ethical%20Charter%20on%20the%20use%20of%20AI%20in%20judicial%20systems.pdf
2. Tan, K.H. AI and Judicial Transformation in Singapore. Thomson Reuters (2024). https://insight.thomsonreuters.com/sea/legal/posts/ai-in-the-judiciary-a-singapore-courts-perspective
3. Zhou, Z. Smart Courts in China: Achievements and Challenges (ScienceDirect, 2022). https://grnjournal.us/index.php/AJPDIS/article/download/7623/7397/13465
4. Angwin, J. et al. Machine Bias. ProPublica (2016). https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk-assessments-in-criminal-sentencing
5. PQ–358-son Prezident qarori.: “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida” (14.10.2024). https://www.lex.uz/docs/-7158604
6. Activity reports. CEPEJ(2022)5E / 19 May 2022. European Commission for the Efficiency of Justice ( CEPEJ) - 2021 Activity report · CEPEJ(2021)9E / 17 June 2021 https://www.coe.int/en/web/cepej/documentation/cepej-documents/activity-reports
7. UNDP. Digitalization of Justice Systems Guide, 2021. https://www.undp.org/rolhr/justice/digitalization-and-e-justice
8. Chinese Courts and Internet Judiciary (2019) https://www.chinajusticeobserver.com/law/x/chinese-courts-and-internet-judiciary
9. Social Assessment Digital and Integrated Land and Justice Services for Citizens Project (P180605) (English). Washington, D.C. : World Bank Group. http://documents.worldbank.org/curated/en/099112223125024757
10. UzDaily.uz. Sud faoliyatini yanada yaxshilash masalalari ko‘rib chiqildi 28/02/2025. https://www.uzdaily.uz/uz/sud-faoliyatini-yanada-yaxshilash-masalalari-korib-chiqildi/
11. OECD. AI in Justice Sector: Analytical Potential, 2022. https://www.oecd.org/en/publications/governing-with-artificial-intelligence_795de142-en/full-report/ai-in-justice-administration-and-access-to-justice_f0cbe651.html
12. Singapore Judicial College. Tech-Driven Courts Review, 2021. https://www.judiciary.gov.sg/docs/default-source/sjc-docs/adopting-technology-in-an-evolving-justice-system---final-project-report-(approved).pdf?sfvrsn=dd97cc9c_0
13. United Nations Activities on Artificial Intelligence (AI) Year: 2022 Persistent link: http://handle.itu.int/11.1002/pub/81f16711-en
14. Angwin, J., Larson, J., Mattu, S., & Kirchner, L. (2016, May 23). Machine Bias—There’s Software Used across the Country to Predict Future Criminals. And It’s Biased against Blacks. ProPublica, Online Edition. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3337609