Keywords
Abstract
Ushbu maqolada arab tilida kinoya va hazilning til vositalari klassik balog‘at ilmi hamda zamonaviy tilshunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Kinoya (kināya) arab balog‘atida fikrni bilvosita, majoziy va istehzoli tarzda ifodalash usuli sifatida qaralib, uning ta’rifi, turlari (ta‘riz, talvih, ramz, ishora va boshqalar) hamda Abu Yoqub Sakkokiy, Qazviniy, Abd al-Qohir Jurjoniy kabi olimlarning qarashlari asosida yoritiladi. Maqolada kinoya va hazilning leksik, sintaktik, pragmatik va intonatsion vositalari (metafora, giperbola, so‘z o‘yinlari, sarkazm, eufemizm, kontekstual qarama-qarshilik va boshqalar) ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, arab tilidagi kinoya va hazilning lingvokulturologik xususiyatlari, ularning nutqdagi kommunikativ funksiyalari (tanqidni yumshatish, kulgi yaratish, ijtimoiy masofani saqlash) hamda klassik adabiyot va zamonaviy diskursdagi namoyon bo‘lishi tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari kinoya va hazilning arab tilida nafaqat uslubiy, balki madaniy va pragmatik hodisa ekanligini ko‘rsatadi. Maqola arab tilshunosligi, balog‘at ilmi, stilistika va lingvopragmatika sohalarida nazariy asoslarni chuqurlashtirishga xizmat qiladi.
References
Al-Maydānī. Majmaʿ al-amthāl. «كالمستجير من الرمضاء بالنار» moddasi, https://ablibrary.net/book_content/b/4498/97?lang=ar
2. Raxmonov K. M. Arab tilining klassik va zamonaviy tilshunoslikdagi talqini // [jurnal nomi]. – 2025. – (Arab tilidagi iboralarning klassik va zamonaviy yondashuvlarda tahlili).
3. Mamasolieva M. Q. Arab tilida frazeologik birliklar: nazariy asoslari va klassik manbalardagi talqini. – Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti. – (Frazeologik birliklarning nazariy asoslari va klassik manbalardagi talqini).
4. Kazakbayev A. A. Zamonaviy arab tilidagi frazeologik iboralarning ayrim shakllariga tahliliy nazar. – Toshkent: O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi. – http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.18612640
5. Abduvaxobova M. U. Arab tilidagi frazeologik birliklarni o‘zbek tiliga tarjima qilish usullari // Sharq filologiyasining dolzarb muammolari: xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. – 2026. – B. 200–204.
6. Karim Zaki Husamiddin. At-ta‘bir al-istilohiy (التعبير الاصطلاحي). – Qohira: Maktabat al-Anglo al-Misriyya, 1985. – 303 b. (Arab tilida idiom/turg‘un ifoda tushunchasining nazariy asosi).
7. Ibn Manzur. Lison al-Arab (لسان العرب). – Bayrut: Dar Sadir (yoki boshqa nashr). (Klassik arab leksikografiyasining asosiy manbasi, ibora va ifodalar talqinida keng qo‘llaniladi).
8. Sibavayh. Al-Kitab (الكتاب). – Qohira: Maktabat al-Xanji (tahrir: Abdussalom Harun). (Klassik arab grammatikasi va tilshunoslik asosi).
9. Muhammad Muhammad Davud. Mu‘jam at-ta‘bir al-istilohiy fi al-‘arabiyya al-mu‘asira (معجم التعبير الاصطلاحي في العربية المعاصرة). (Zamonaviy arab tilidagi idiomatik ifodalar lug‘ati).
10. Raxmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. – Toshkent: O‘qituvchi, 1978 (yoki keyingi nashrlar). (Frazeologiya nazariyasiga umumiy asos sifatida).
11. Salomov G‘. Tarjima nazariyasi asoslari. – Toshkent: Fan, 1964 (va keyingi ishlar). (Frazeologizmlarni tarjima qilish masalalarida).