OLIY TA’LIM TIZIMINING KENGAYISHI SHAROITIDA PEDAGOGIK KONFLIKTOGEN OMILLARNING SHAKLLANISHI: MAKROSTATISTIK TAHLIL
PDF

Keywords

pedagogik konflikt, oliy ta’lim, pedagogik yuklama, konfliktogen omil, tashkiliy bosim, «qaychi effekti», triangulyatsiya, murojaatlar statistikasi, psixologik xavfsizlik.

Abstract

Maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim tizimining 2020/2021–2025/2026-o‘quv yillaridagi jadal kengayishi professor-o‘qituvchilar jamoalarida konfliktogen bosimning shakllanishiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani makrostatistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda Milliy statistika qo‘mitasi, Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligining ochiq ma’lumotlari uch qatlamli triangulyatsiya usulida qiyoslandi. Natijalar talabalar va professor-o‘qituvchilar sonining o‘sish sur’atlari o‘rtasida 96,2 foiz punktlik tafovut - “qaychi effekti” - shakllanganini, bir pedagogga to‘g‘ri keladigan shartli talabalar soni 17,8 nafardan 28,9 nafarga ortganini va yuklamaning tashkilot turi hamda ta’lim yo‘nalishi kesimida 6,6 barobargacha tabaqalashganini ko‘rsatdi. Murojaatlar tarkibida xodimlar faoliyatidan norozilik 20,4 foizga kamaygan holda, tashkilot faoliyatiga oid murojaatlar 36,8 foizga ortgan, bu esa nizolarning shaxslararo darajadan tashkiliy darajaga siljishi haqidagi farazni ilgari surish imkonini beradi. Xulosa sifatida pedagogik konfliktlarni boshqarishda universal emas, balki tashkilot turi va ta’lim yo‘nalishini hisobga oluvchi tabaqalashtirilgan, risk-yo‘naltirilgan model zarurligi asoslanadi.

PDF

References

1. De Dreu, C. K. W., & Weingart, L. R. (2003). Task versus relationship conflict, team performance, and team member satisfaction: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 88(4), 741–749. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.4.741

2. Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999

3. Jehn, K. A. (1995). A multimethod examination of the benefits and detriments of intragroup conflict. Administrative Science Quarterly, 40(2), 256–282. https://doi.org/10.2307/2393638

4. Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111. https://doi.org/10.1002/wps.20311

5. OECD. (2025). Results from TALIS 2024: Country note — Uzbekistan. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/results-from-talis-2024-country-notes_e127f9e2-en/uzbekistan_96cdef5e-en.html

6. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2025). Oliy ta’lim tashkilotlarida talabalar va professor-o‘qituvchilar soni [Ma’lumotlar bazasi]. https://siat.stat.uz/data/1357/?lang=uz

7. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. (2026). 2025-yilda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan ishlash borasida amalga oshirilgan ishlar to‘g‘risida ma’lumot. https://api-portal.gov.uz/uploads/7/2026/01/13/c115d65d-5027-b21f-8c14-64efbc9d43f8_media_.pdf

8. Rahim, M. A. (2002). Toward a theory of managing organizational conflict. International Journal of Conflict Management, 13(3), 206–235. https://doi.org/10.1108/eb022874

9. Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligi. (2026, 7-iyul). Oliy ta’lim tashkilotlarining professor-o‘qituvchilar bilan ta’minlanganlik darajasi: milliy reyting indikatori. Gazeta.uz. https://www.gazeta.uz/oz/2026/07/07/otm/

10. Tjosvold, D. (2008). The conflict-positive organization: It depends upon us. Journal of Organizational Behavior, 29(1), 19–28. https://doi.org/10.1002/job.473