GAZ-PORSHENLI DVIGATELLARDA BIR VAQTDA ISSIQLIK VA ELEKTR ENERGIYASI ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING ILMIY-ASOSLARI
PDF

Keywords

gaz-porshenli dvigatel, kogeneratsiya, issiqlik energiyasi, elektr energiyasi, energiya samaradorligi, energiya tejash, ekologik samaradorlik, boshqaruv tizimi

Abstract

Ushbu maqolada gaz-porshenli dvigatellarda bir vaqtning o‘zida issiqlik va elektr energiyasini ishlab chiqarish (kogeneratsiya) jarayonining samaradorligini oshirish ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Kogeneratsiya tizimlari energiya resurslaridan maksimal foydalangan holda elektr va issiqlik energiyasini bir vaqtda ishlab chiqarish imkonini beradi, bu esa an’anaviy elektr stantsiyalariga nisbatan energiya yo‘qotishlarini sezilarli darajada kamaytiradi. Maqolada gaz-porshenli dvigatelning termodinamik va mexanik parametrlarining energiya samaradorligiga ta’siri, turli yonilg‘i turlari va ishlash sharoitlari asosida modellashtirish usullari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, tizimning issiqlik chiqishini qayta ishlash orqali isitish va boshqa maqsadlar uchun foydalanish imkoniyatlari ham tahlil qilinadi.

Maqolada, shuningdek, energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslar, optimal ish rejimlarini tanlash, yonilg‘i aralashmasining sifati va bosim-harorat sharoitlarini optimallashtirish yondashuvlari muhokama qilinadi. Kogeneratsiya tizimlarining ekologik samaradorligi va energiya tejash salohiyati ham alohida e’tiborga loyiqdir. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, gaz-porshenli dvigatellarda yuqori samaradorlikka erishish, energiya va yonilg‘i resurslaridan oqilona foydalanish orqali nafaqat iqtisodiy, balki ekologik foyda olish mumkin. Shu bilan birga maqolada, zamonaviy boshqaruv tizimlari va avtomatlashtirish yordamida energiya ishlab chiqarish jarayonini real vaqt rejimida optimallashtirish imkoniyatlari ham ko‘rib chiqiladi.

Umuman olganda, maqola gaz-porshenli kogeneratsiya tizimlarining energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslarni yoritib, amaliy tadbiq imkoniyatlarini aniqlashga qaratilgan bo‘lib, zamonaviy energetika va ekologiya talablariga javob beradi.

PDF

References

1. Bidini, G., Desideri, U., Saetta, S., & Proietti Bocchini, P. (1998). Internal combustion engine combined heat and power plants: Case study of the University of Perugia power plant. Applied Thermal Engineering. https://doi.org/10.1016/S1359 4311(97)00051 3

2. Costea, M., & Feidt, M. (2022). A review regarding combined heat and power production and extensions: Thermodynamic modelling and environmental impact. Energies, 15(8782). https://doi.org/10.3390/en15238782

3. Energy efficiency and economic feasibility analysis of cogeneration system driven by gas engine. (2008). Energy and Buildings, 40(2), 126–130. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2007.01.013

4. Experimental investigation and feasibility study of small cogeneration system driven by gas engine in Iran climate. (2020). Thermal Science and Engineering Progress, 19, 100630. https://doi.org/10.1016/j.tsep.2020.100630

5. Baxtiyorovna, E. D., Alisherovna, F. N., & Jurayeva, U. O. N. (2024). PROPERTIES OF ELECTRON AND NEUTRON THERAPY. Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and Nursing, 2(10), 137-141.

6. Fayziyeva, N. A. (2025). OLIY TA’LIMDA PEDAGOGIK TA’LIM-TARBIYANI TASHKIL ETISHNING AHAMIYATLARI VA ZAMONAVIY METODLARIDAN FOYDALANISH USULLARI.

7. Fayziyeva, N. (2025). THE EFFECT OF MAGNESIUM ON PREGNANT WOMEN. Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and Nursing, 3(5), 60-63.

8. Fayziyeva, N. (2025). THE INTENSITY OF DIABETES CASES AMONG THE POPULATION OF BUKHARA REGION OVER THE PAST 5 YEARS. International journal of medical sciences, 1(1), 158-161.

9. Марасулов, А. Ф., Базарбаев, М. И., Сайфуллаева, Д. И., & Сафаров, У. К. (2018). Подход к обучению математике, информатике, Информatsiонным технологиям и их интегрatsiи в медицинских вузах. Вестник ташкентской медицинской академии, (2), 42.

10. Базарбаев, М. И., Сайфуллаева, Д. И., & Марасулов, А. Ф. Математическое моделирование в биологии и медицине. Учебное пособие для студентов специальности-60910600 (5510900)-Медицинское и биологическое дело. Ташкент-2022 год.

11. Базарбаев, М. И., & Сайфуллаева, Д. И. (2022). РахиǦ мов Б Т., Ж˲ раева З Р. Роль информационных техǦ нологий в медицине и биомедицинской инженеǦ рии в подготовке будущих специалистов в пеǦ риод цифровой трансформации в образовании. ТТА Ахборотномаси, 10(10), 8Ǧ13.

12. Bazarbaev, M. I., & Sayfullaeva, D. I. (2025). WHEN ALGORITHMS MEET ANATOMY: UZBEKISTAN'S MEDICAL EDUCATION IN THE AGE OF TECHNOLOGY. Central Asian Journal of Medicine, (4), 35-39.

13. Rasulova, N. F., Jalilova, G. A., & Mukhamedova, N. S. (2023). PREVENTION OF IMPORTANT NON-COMMUNICABLE DISEASES AMONG THE POPULATION. Евразийский журнал медицинских и естественных наук, 3(1 Part 2), 2123.

14. Фахриев, Ж. А., Нозимова, Н. Х., & Расулова, Н. Ф. (2019). Сидячий образ жизни и его влияние на здоровье человека. Теория и практика современной науки, (3 (45)), 318-321.

15. Арзикулов, Ф. Ф., & Мустафакулов, А. А. (2020). Возможности использования возобновляемых источников энергии в узбекистане. НИЦ Вестник науки.

16. Ermetov, E. Y., Arzikulov, F., Safarov, U., Olimov, A., & Izbasarov, I. (2025). PROTECTION OF MEDICAL DATA BY BLOCKCHAIN. Western European Journal of Medicine and Medical Science, 3(01), 52-56.

17. Elmurotova, D., & Arzikulov, F. (2024). The Role of Remote Diagnostics in Medicine. World Bulletin of Public Health, 39, 102-105.

18. Куланов, Б. Я., & Саодуллаев, А. С. (2021). Развитие альтернативных источников энергетики Узбекистана. In НАУКА, ОБРАЗОВАНИЕ, ИННОВАЦИИ: АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ И СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ (pp. 29-32).

19. Arziqulov, F., & Majidov, O. (2021). O ‘ZBEKISTONDA OCHIQ MA’LUMOTLARDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI VA XALQARO TAJRIBA. Science and Education, 2(1), 153-157.

20. Mustafakulov, A. A., & Arzikulov, F. (2020). Current State Of Wind Power Industry. American Journal of Engineering And Technology.(ISSN–2689-0984). Published: September, 14, 32-36.

21. Mustafakulov, A. A., Arzikulov, F. F., & Djumanov, A. (2020). Ispolzovanie Alternativno'x Istochnikov Energii V Gorno'x Rayonax Djizakskoy Oblasti Uzbekistana. Internauka: elektron. nauchn. jurn, 41, 170.

22. Арзикулов, Ф., Мустафакулов, А. А., & Болтаев, Ш. (2020). Глава 9. Рост кристаллов кварца на нейтронно-облученных затравках. ББК 60, (П75), 139.

23. Ermetov, E. Y., Arzikulov, F., & Norbutayeva, M. (2025). ELECTRONIC HEALTH SYSTEMS (EHR). Western European Journal of Medicine and Medical Science, 3(01), 12-20.

24. Мусаев, Ш., Арзикулов, Ф. Ф., Олимов, О. Н., Норматова, Д. А., & Сатторова, М. А. (2021). Свойства кристаллов кварца. Science and Education, 2(10), 201-215.

25. Мустафакулов, А. А. (2020). Рост кристаллов кварца на нейтронно-облученных затравках. Инженерные решения, (11), 4-6. Арзикулов, Ф. Ф., & Мустафакулов, А. А. (2021). Программное обеспечение, измеряющее мощност генератора энергии ветра.

26. Combined heat and power (CHP) solutions from Jenbacher. (n.d.). INNIO Jenbacher. Retrieved from https://www.jenbacher.com/en/energy solutions/applications/cogeneration combined heat power/

27. Cogeneration (CHP) overview. (n.d.). Elenger. Retrieved from https://elenger.ee/ru/kommercheskomu klientu/kombinirovannoe proizvodstvo energ/

28. Газопоршневая электростанция. (n.d.). Wikipedia. Retrieved from https://ru.wikipedia.org/wiki/Газопоршневая_электростанция Википеди