Abstract
Maqolada Abu Rayhon Beruniyning munajjimlikka (“yulduzlar hukmi”ga) munosabati tabiiy hodisa va inson taqdiri o‘rtasidagi bog‘liqlik muammosi kontekstida tahlil qilinadi. Allomaning “Qonuni Mas’udiy”, “Hindiston” va “Kitob at-tafhim” asarlari asosida u astronomik bilim bilan astrologik talqin o‘rtasida epistemik chegara o‘tkazgani asoslanadi. Beruniy tabiatdagi sababiy qonuniyatni tan olgan holda, osmon jismlarining inson taqdirini mutlaq belgilashi haqidagi qat’iy determinizmni tekshirilmagan da’vo sifatida rad etgani, insonni esa bilim va irodaga ega faol subyekt deb bilgani ko‘rsatiladi. Kuzatuv–o‘lchash–hisoblash–aniqlashtirish–tushuntirish zanjiri ushbu chegaraning metodologik mezoni sifatida talqin qilinadi.
References
Бируни Абу Рейхан. Избранные произведения. Т. VI. – Ташкент: Фан, 1975.
2. Beruniy A.R. Qonuni Mas’udiy // Tanlangan asarlar. V jild. – Toshkent: Fan, 1973. – 590 b.
3. Булгаков П.Г., Розенфельд Б.А. Бируни и его “Канон Масъуда”. Предисловие к “Канону Масъуда” // Абу Рейхан Бируни. Избранные произведения. Т. V, ч. 1. – Ташкент: Фан, 1973. – С. 7–49.
4. Saliba G. Bīrūnī, Abū Rayḥān iii. Mathematics and Astronomy // Encyclopaedia Iranica. Vol. IV, fasc. 3. – London; New York: Routledge & Kegan Paul, 1989. – P. 277–279.
5. Beruniy Abu Rayhon. Yulduzshunoslik san’ati asoslarini tushuntirish kitobi (astrologiya) (“Tafhim”) // Tanlangan asarlar. VI jild. – Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 2022. – 312 b.
6. Розенфельд Б.А., Ахмедов А. Книга вразумления начаткам науки о звездах Бируни // Абу Рейхан Бируни. Избранные произведения. Т. V. – Ташкент: Фан, 1973. – С. 20–22.
7. Brentjes S. Ketāb al-Tafhim // Encyclopaedia Iranica. Vol. XVI, fasc. 4. – New York: Encyclopaedia Iranica Foundation. – P. 361–364.
8. UNESCO. Astrology // The Silk Roads Programme. – UNESCO.
9. Beruniy A.R. Hindiston // Tanlangan asarlar. II jild. – Toshkent: Fan, 1965.
10. Бируни Абу Рейхан. Собрание сведений для познания драгоценностей (Минералогия). – М.: Наука, 1963.
11. To‘raqulov E., Rahimov S. Beruniy: ruhiyat va ta’lim-tarbiya haqida. – Toshkent, 1992.