Keywords
Abstract
Ushbu ilmiy maqolada zamonaviy soliq ma’muriyatchiligini isloh qilish sharoitida soliq xavflarini boshqarish konsepsiyasi va riskka asoslangan yondashuvning nazariy-uslubiy poydevori hamda O‘zbekiston Respublikasi amaliyotidagi tatbiqi tadqiq etiladi. Tadqiqotda soliq xavfining iqtisodiy mohiyati, uni klassifikatsiyalash hamda segmentatsiyalash mezonlari, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) tavsiyalari asosida shakllangan risk-orientatsiyalashgan model tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston soliq ma’muriyatchiligida o‘tkazilgan so‘nggi islohotlar, “Soliq xavfini kompleks boshqarish” avtomatlashtirilgan tizimi faoliyati, xavf koridorlari (Yashil, Sariq, Qizil) va statistik ko‘rsatkichlar atroflicha yoritilib, fiskal samaradorlikni hamda ixtiyoriy soliq intizomini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ilgari surilgan.
References
1. O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. (2019-yil 30-dekabr, O‘RQ-599-sonli Qonun bilan tasdiqlangan, yangi tahriri). — Toshkent: Adolat, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. Soliq xavfini boshqarish, soliq xavfi mavjud soliq to‘lovchilarni aniqlash va soliq tekshiruvlarini tashkil etish va o‘tkazish to‘g‘risida (2021-yil 7-yanvar, 1-son).
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. Soliq xavfini aniqlash, baholash va boshqarish tartibi to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish haqida (2024-yil 13-mart, 132-son).
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksining qo‘llanilishini yanada takomillashtirish va soliq ma’muriyatchiligini raqamlashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida (2021-yil 7-sentyabr, PF-6307-son).
5. OECD (2004). Compliance Risk Management: Managing and Improving Tax Compliance. Centre for Tax Policy and Administration, Guidance Note, Paris: OECD Publishing.
6. OECD (2010). Understanding and Influencing Taxpayers’ Compliance Behaviour. Forum on Tax Administration, Information Paper, Paris: OECD Publishing.
7. OECD (2021). Tax Administration 2021: Comparative Information on OECD and other Advanced and Emerging Economies. Paris: OECD Publishing.
8. IMF (2015). Current Challenges in Revenue Administration - Improving Tax Compliance. Staff Report, International Monetary Fund, Washington D.C.
9. Allingham, M. G., & Sandmo, A. (1972). Income tax evasion: A theoretical analysis. Journal of Public Economics, 1(3-4), 323-338.
10. Alm, J. (2019). What motivates tax compliance? Journal of Economic Surveys, 33(2), 353-388.
11. Vahobov, A. V., & Jo‘rayev, A. S. (2020). Soliqlar va soliqqa tortish. Darslik. — Toshkent: Sharq.
12. G‘ozibekov, D. G‘., & Toshmatov, Sh. A. (2018). Soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirishning nazariy va amaliy masalalari. Monografiya. — Toshkent: Iqtisod-Moliya.
13. Yusupov, R. A. (2022). Raqamli iqtisodiyot sharoitida riskka asoslangan soliq nazoratini rivojlantirish. «Moliya» ilmiy jurnali, (4), 45–52.
14. Elbayeva M.R. “Soliq tizimida soliq risklarini boshqarishni takomillashtirish” Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertasiyasi. Toshkent 2023 yil.
15. O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasining rasmiy portali. Statistik ma’lumotlar va avtomatlashtirilgan tizimlar ko‘rsatkichlari. — URL: https://soliq.uz
16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistik agentlik rasmiy sayti. — URL: https://stat.uz