Keywords
Abstract
Maqolada ingliz va o‘zbek tillari diskursida namoyon bo‘ladigan lingvopragmatik belgilar qiyosiy yo‘sinda yoritiladi. Tadqiqot diqqat markaziga nutq aktlari, murojaat shakllari, implikatura, presuppozitsiya, xushmuomalalik strategiyalari, baholovchi birliklar va kontekstga bog‘liq ma’no ko‘chishlari olindi. Ingliz tilida adresatga yo‘naltirilgan masofa, neytrallik va yumshatish vositalari ko‘proq grammatik hamda modal birliklar orqali ifodalansa, o‘zbek diskursida hurmat, yosh, ijtimoiy maqom va qarindoshlik munosabatlari leksik-etiket birliklar bilan kuchliroq belgilanadi. Qiyos jarayonida har ikki tilda kommunikativ niyatning faqat lug‘aviy ma’no bilan emas, vaziyat, ishtirokchilar mavqei, madaniy me’yor va nutq janri bilan bog‘liq holda anglashilishi ko‘rsatildi. Kundalik suhbat, ommaviy axborot vositalari matni va badiiy nutq misollarida pragmatik ma’no ko‘pincha yashirin baho, kinoya, iltifot, tanbeh yoki rozilik ohangida yuzaga chiqishi kuzatiladi. Tahlil natijalari ingliz va o‘zbek tillarida lingvopragmatik xususiyatlar umumiy kommunikativ vazifaga xizmat qilsa-da, ularning ifodalanish yo‘llari milliy-madaniy tajriba, ijtimoiy masofa va diskurs an’analariga ko‘ra farqlanishini asoslaydi. Bunday yondashuv til birliklarini alohida emas, muloqot sharoiti, adresant maqsadi va adresat kutgan javobi bilan birga talqin qilishni talab etadi. Maqola tarjima, chet tilini o‘qitish va madaniyatlararo muloqot tadqiqotlari uchun nazariy-amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Grice H.P. Studies in the Way of Words. – Cambridge, MA; London: Harvard University Press, 1989. – 394 p.
2. Levinson S.C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983. – 438 p.
3. Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
4. Остин Дж.Л. Слово как действие // Новое в зарубежной лингвистике. Вып. XVII. Теория речевых актов. – Москва: Прогресс, 1986. – С. 22–129.
5. Сафаров Ш. Прагмалингвистика. – Тошкент: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2008. – 318 б.