Vol. 1 No. 8 (2026), Articles
Vol. 1 No. 8 (2026)

SEMANTIK IZLASH TIZIMLARI: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA QOʻLLANISH SOHALARI

Articles
Published 2026-05-23
Fayziyeva Mahbuba Rahimjovna
O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti va O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi professori.
Dottoyev Sayfulla Xamidullayevich
O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti dotsenti.
PDF

Keywords

semantik izlash, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), sun’iy intellekt, vektorli fazo modeli, BERT, Transformer, axborot izlash tizimi, ma’no tahlili.

Abstract

Ushbu tezisda semantik izlash tizimlari, ularning an’anaviy kalit soʻzlarga asoslangan usullardan farqi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy qoʻllanish sohalari tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) texnologiyalari asosida qurilgan semantik izlash tizimlari foydalanuvchi soʻrovining mazmuni va niyatini tushunib, aniqroq hamda dolzarbli natijalar taqdim etishi koʻrsatib oʻtiladi. BERT, Transformer, Word2Vec kabi zamonaviy neyron tarmoq modellari semantik izlash sifatini yangi bosqichga olib chiqqani asoslab beriladi.

PDF

References

Berners-Lee, T., Hendler, J., & Lassila, O. (2001). The Semantic Web. Scientific American, 284(5), 34–43.

2. Devlin, J., Chang, M. W., Lee, K., & Toutanova, K. (2019). BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding. NAACL-HLT.

3. Manning, C. D., Raghavan, P., & Schütze, H. (2008). Introduction to Information Retrieval. Cambridge University Press.

4. Mikolov, T., et al. (2013). Efficient Estimation of Word Representations in Vector Space. arXiv:1301.3781.

5. Dauletov, A.; Muminov, B.; Matyakubova, N.; Abdurahmonova, U.; Bakhriyeva, K.; Fayzieva, M. Development of a Software Model for Classification and Automatic Cataloging of Archive Documents. Information 2026, 17, 341. https://doi.org/10.3390/info17040341

6. Sayfulla, Dottoyev. "Information and methodological support-as a means of intensifying the educational process. Euro-Asia Conferences, 159-161." 2021,