GAPNING PRAGMATIK MAZMUNI VA MUROJAAT SHAKLIDAGI LEKSIK-SINTAKTIK TUZILISHLI OPERATORLAR
PDF

Keywords

pragmalingvistika, pragmatik vazifa, murojaat shaklidagi operatorlar, kommunikativ maqsad va gap shakliy tuzilishi, nutkiy aktlar.

Abstract

Murojaat shaklidagi leksik-sintaktik qurilmalar ma’lum turdagi pragmatik vazifalar bajarishini inobatga olgan holda, ularni ta’kid ma’nosini ifodalovchi ko‘rsatkichlar qatoriga kiritish lozim, deb hisoblaymiz. Ushbu birliklar nutqiy akt tuzilishida o‘ziga xos joyni tanlab, asosan ikki vazifani, ya’ni fatik va pragmatik vazifalarni bajaradi. Ularning pragmatik imkoniyatlari ikki qarama-qarshi yo‘nalishda namoyon bo‘ladi: birinchisida ta’kid pragmatik ma’nosi kuchaysa, ikkinchisida ushbu ma’no susayadi. Leksik-sintaktik qurilmalarning bajaradigan vazifalaridagi o‘zgarishlar bevosita ularning nutqiy tuzilma tarkibida egallaydigan o‘rni bilan bog‘liq. Gapning boshlang‘ich qismida ular asosan fatik murojaat vazifasini bajarib, ta’kidni yumshatish uchun xizmat qilsalar, oxirgi qismdan o‘rin oladiganlari esa ta’kidni yanada qat’iylashtirish vazifasida faollashadilar. Ushbu qurilmalarning gapning o‘rta qismida qo‘llanishida pragmatik yoki fatik vazifaning voqelanishi ularning nutqiy tuzilmaning qaysi bo‘lagiga tegishliligi bilan belgilanadi. Murojaat leksik-sintaktik qurilmalari savol va tasdiq shakllarida namoyon bo‘ladilar. Nutq jarayonida qaysi pragmatik ma’noning zohirlanishi ba’zan operatorning qanday shaklda ekanligi bilan bog‘liq.

PDF

References

1. Чхетиани Т.Д. Лингвистические аспекты фатической метакоммуникации: Автореф. дисс. … канд. филол. наук. – Киев, 1991. –24 с.

2. Купряшкина С.В. Управление речевыми действиями собеседника в диалоге // Вестник КГУ. Романо-германская филология. – Вып. 22. 1998. – С. 27-30.

3. Athanasiadon A. The discourse function of questions // Pragmatics, 1991. vol. 1(1). – p.107-122.

4. Goody E. Towards a theory of questions // Questions and Politeness. – Cambridge: Cup, 1998. – P. 17-43.

5. Crystal D., Davy D. Advanced Conversational English. – L.: Longman, 1999. – 132 p.

6. Mc Cullers. C. The Square Root of Wonderful // Modern American Plays. – Leningrad: Prosvescheniye, 1981. – P. 71-133.

7. Donleavy. J.P. The Ginger Man. – Penguin Books, Harmondsworth, 1988. – 345 p.

8. Cunningham. E.V. Helen. – Pan Books Ltd., L., 1988. – 174 p.

9. Войтович С.И. О речевом акте обращения // Вестник КГУ. Романо- германская филология. – 1998. – Вып. 22. – С. 11-13.

10. Булыгина Т.В., Шмелев А.Д. Ментальные предикаты в аспекте аспектологии // Логический анализ языка. Проблемы интенсиональных и прагматических контекстов. – М.: Наука, 1989. – С. 31-54.

11. Ostman J.O. You know: A Discourse Functional Approach. – Amsterdam: J. Benjamins, 1991. – 92 p.

12. Арутюнова Н.Д. Типы языковых значений. Оценка. Событие. Факт. – М.: Наука, 1988. – 341 с.