Vol. 1 No. 6 (2026), Articles
Vol. 1 No. 6 (2026)

YUSUF XOS HOJIBNING QUTADG’U BILIG ASARIDA SO’Z YASOVCHI QO’SHIMCHALAR

Articles
Published 2026-03-16
Asadullayeva Diyora Anvar qizi
Sharof Rashidov nomidagi Markaziy Osiyo xalqlari tillari va madaniyati institute, Filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili 3-kurs
PDF

Keywords

Qutadg‘u bilig, so‘z yasovchi qo‘shimchalar, derivatsiya, affiks, tarixiy morfologiya, qadimgi turkiy til, struktur-semantik tahlil, qiyosiy tilshunoslik.

Abstract

Mazkur maqolada Qutadg’u bilig asarida qo‘llangan so‘z yasovchi qo‘shimchalar tizimi lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda asar matni asosida derivatsion affikslar aniqlanib, ularning struktur-semantik va funksional xususiyatlari tavsiflanadi. Xususan, -lig/-liq, -siz, -chi, -g‘u/-gü, -mish kabi qo‘shimchalarning produktivligi, ma’no kengayishi hamda kontekstual-uslubiy vazifalari ochib beriladi. Tarixiy-qiyosiy yondashuv asosida mazkur affikslarning qadimgi turkiy til tizimidagi o‘rni va hozirgi o‘zbek tilidagi muqobillari solishtiriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, asardagi derivatsion vositalar nafaqat yangi leksik birliklar hosil qilish, balki matnning didaktik-falsafiy mazmunini shakllantirishda ham muhim rol o‘ynagan. Maqola tarixiy morfologiya va turkiy tillar derivatologiyasini o‘rganishda muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi.

PDF

References

1. Кононов, А. Н. (1980). Грамматика языка тюркских рунических памятников. Ленинград.

2. Mallaev, N. (1976). O‘zbek adabiyoti tarixi. Toshkent.

3. Радлов, В. В. (1893). Опыт словаря тюркских наречий. Санкт-Петербург.

4. Hojiev, A. (1989). O‘zbek tili tarixiy grammatikasi. Toshkent.

5. Щербак, А. М. (1970). Грамматика древнетюркского языка. Москва.

6. Abdushukurov, B. B. (2021). O‘zbek tili tarixi. Toshkent: Nodirabegim nashriyoti.

7. Юсуф Хос Ҳожиб. Қутадғу билиг. Тошкент: Фан нашриёти, 1971-йил. Б. 965.