YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Mazkur to‘plamda “Yangi O‘zbekiston, yangi tadqiqotlar” jurnaliga kelib tushgan tezis va maqolalar o‘rin olgan. Ushbu jurnalda zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalashtirish, integratsion ta’limni rivojlantirishda yo‘nalishlar bo‘yicha kreativ g‘oyalar, takliflar va yechimlarni amalga oshirish maqsad qilib olingan. Bu jurnal materiallaridan OTM professor-o‘qituvchilari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktab o‘qituvchilari, mustaqil tadqiqotchilar, magistrantlar, ilmiy xodimlar, iqtidorli talabalar hamda shu sohada ilmiy ish olib borayotgan tadqiqotchilar foydalaishlari mumkin. ONLINE ISSN: 3030-3494
OLIY TA’LIMDA LABORATORIYA MASHG‘ULOTLARINI OPTIMALLASHTIRISH ORQALI TALABALARNING ILMIY-IJODIY SALOHIYATINI OSHIRISH
Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida laboratoriya mashg‘ulotlarini optimallashtirishning ilmiy asoslari va ularning talabalarning ilmiy-ijodiy salohiyatini oshirishdagi roli yoritilgan. Tadqiqotning maqsadi – “Fizik praktikum” mashg‘ulotlarini zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etish, natijada talabalarning mustaqil fikrlash, ijodiy yondashuv va ilmiy izlanish ko‘nikmalarini rivojlantirishdir. Maqolada laboratoriya ishlarini tashkil etishning mavjud muammolari tahlil qilinib, virtual laboratoriyalar, raqamli o‘lchash asboblari va muammoli topshiriqlar tizimi asosidagi optimallashtirilgan model taklif etiladi. Eksperimental tadqiqot natijalari optimallashtirilgan laboratoriya mashg‘ulotlari talabalar motivatsiyasi va ijodiy faolligini oshirishini ko‘rsatdi.
Oliy ta’lim; Fizik praktikum; Laboratoriya mashg‘ulotlari; Optimallashtirish; Ilmiy-ijodiy salohiyat; Pedagogik texnologiyalar; Virtual laboratoriyalar; Raqamli o‘lchash asboblari; Muammoli topshiriqlar;Talabalar motivatsiyasi
INNOVATIVE TECHNOLOGIES FOR TEACHING GRAMMAR
This paper explores innovative technologies for teaching grammar in English language education. It highlights the limitations of traditional grammar instruction and emphasizes the importance of modern, student-centered approaches such as gamification, flipped learning, contextual instruction, and task-based learning. The study also discusses the role of digital tools, including grammar-checking software, multimedia resources, and online learning platforms, in enhancing learners’ engagement and grammatical competence. In addition, it examines the impact of collaborative learning and group work on students’ motivation, critical thinking, and communication skills. The paper further focuses on the development of writing skills as an integral part of grammar learning and presents various technological tools that support language acquisition. Overall, the research demonstrates that innovative technologies significantly improve the effectiveness, motivation, and quality of grammar teaching and learning.
Innovative technologies, grammar teaching, gamification, flipped learning, contextual instruction, digital tools, language learning, communicative competence, task-based learning, multimedia resources, student motivation, collaborative learning, writing skills.
STRATEGIES FOR AVOIDING COMMON READING MISTAKES
This article highlights the essential role of language as the foundation of human communication and focuses on reading comprehension as a fundamental language skill. It emphasizes the critical importance of primary education, particularly for 5th-grade students, in developing foundational reading skills including phonics, morphology, and sentence construction. Furthermore, the paper discusses how reading comprehension expands students' vocabulary, cognitive prospects, and critical thinking abilities. Finally, it underlines the significance of English language teaching in primary curricula and the decisive role of teachers in fostering learners' overall academic and linguistic competency.
Reading comprehension, primary education, language skills, English language teaching, vocabulary development.
KAMQAVATLIK TADBIRKORLIK UYLARINI JAXON TAJRIBASI BILAN TAQQOSLASH VA O’XSHASH JIXATLARINI ANIQLASH
. Ushbu maqolada kamqavatli tadbirkorlik uylarining zamonaviy shaharsozlik va arxitektura rivojidagi o‘rni hamda ularni jahon tajribasi asosida takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida turli mamlakatlarda tadbirkorlik faoliyati uchun mo‘ljallangan kamqavatli turar joy va jamoat binolarining me’moriy-rejaviy yechimlari, funksional tashkil etilishi, hududdan samarali foydalanish tamoyillari hamda ijtimoiy-iqtisodiy jihatlari tahlil qilingan. Jahon tajribasidagi ilg‘or yondashuvlar mahalliy sharoitdagi kamqavatli tadbirkorlik uylari bilan taqqoslanib, ularning o‘xshash va farqli jihatlari aniqlangan. Shuningdek, aholiga qulay sharoit yaratish, kichik biznesni rivojlantirish, yashash va tadbirkorlik funksiyalarini uyg‘unlashtirish hamda shahar muhitining barqarorligini ta’minlashga qaratilgan arxitektura-rejaviy yechimlar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari kamqavatli tadbirkorlik uylarini loyihalash va rivojlantirishda xalqaro tajribadan samarali foydalanish imkoniyatlarini belgilashga xizmat qiladi.
kichik biznes, jahon tajribasi, arxitektura-rejaviy yechimlar, shaharsozlik, funksional rejalashtirish, turar joy, tadbirkorlik faoliyati, barqaror rivojlanish, shahar muhiti, me’moriy yechimlar, hududdan samarali foydalanish
O‘ZBEKISTONDA BITIRUVCHILAR BANDLIGINI TA’MINLASH YUZASIDAN AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR
Mazkur maqolada O‘zbekistonda bitiruvchilar bandligini ta’minlash borasida amalga oshirilayotgan islohotlar, ularning mazmun-mohiyati va amaliy ahamiyati yoritilgan. Unda ta’lim tizimi bilan mehnat bozori o‘rtasidagi uzviy aloqani kuchaytirish, yoshlarni zamonaviy va talab yuqori bo‘lgan kasblarga tayyorlash, kasbiy ko‘nikmalarini rivojlantirish, tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash hamda bitiruvchilarni ish beruvchilar bilan bog‘lash mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, bandlikni ta’minlashda raqamli texnologiyalardan foydalanish, hududiy mehnat bozori xususiyatlarini hisobga olish va yoshlarning munosib mehnat bilan ta’minlanishi masalalariga e’tibor qaratilgan. Maqolada bitiruvchilar bandligini oshirish bo‘yicha mavjud imkoniyatlar va istiqboldagi ustuvor vazifalar yuzasidan xulosalar berilgan.
bitiruvchilar bandligi, yoshlar bandligi, mehnat bozori, kasbiy ta’lim, oliy ta’lim, ish bilan ta’minlash, kasb-hunar, tadbirkorlik, amaliyot, stajirovka, mehnat resurslari, raqamli iqtisodiyot, inson kapitali, yoshlar siyosati.
FROM AI DEPENDENCE TO AI LITERACY: DEVELOPING RESPONSIBLE GENERATIVE AI USE AMONG EFL LEARNERS
The rapid integration of generative artificial intelligence (GenAI) into English as a Foreign Language (EFL) education has created new opportunities for individualized feedback, vocabulary development, writing support, translation, and interactive language practice. At the same time, unrestricted reliance on AI-generated content may weaken learner autonomy, critical thinking, authorship, and the ability to evaluate linguistic and factual accuracy.
generative artificial intelligence, AI literacy, EFL learners, ChatGPT, learner autonomy.
BO’LAJAK DEFEKTOLOGLARDA PEDAGOGIK MAS’ULIYATNI SHAKLLANTIRISH ASOSIDA IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALARNI KORREKSIYA VA KOMPENSATSIYA QILISH.
Mazkur maqolada imkoniyati cheklangan bolalarni rivojlantirish va tarbiyalash muammosi eng dolzarb muammolardan biri ekanligi, korreksion–tarbiyaviy ishlar anomal bolalarni o`qitish jarayonida amalga oshirilayotganligi va mehnat tarbiyasini samarali tashkil etish uchun katta imkoniyatlar yaratilayotganligi yoritilgan.
imkoniyati cheklangan, korreksion, korreksiya, kompensatsiya, nuqson, ijtimoiy moslashuv, mujassam nuqson, autizm.
BUXORO VILOYATINING KESKIN KONTINENTAL IQLIM VA SHO'RLANGAN TUPROQ SHAROITIDA G'O'ZANI TOMCHILATIB SUG'ORISH TEXNOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada Buxoro viloyatining keskin kontinental iqlimi, yuqori havo harorati, atmosfera yog‘inlarining kamligi, bug‘lanishning yuqoriligi hamda sug‘oriladigan tuproqlarning turli darajada sho‘rlangan sharoitida g‘o‘zani tomchilatib sug‘orish texnologiyasini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Hududda suv resurslarining cheklanganligi va tuproq sho‘rlanishining mavjudligi g‘o‘zaning suv bilan ta’minlanishini ilmiy asosda boshqarishni talab etadi. Tadqiqotda tomchilatib sug‘orishning sug‘orish me’yorlari, sug‘orish muddatlari, namlanish konturini boshqarish, fertigasiyani tashkil etish va sho‘rlanishning ildiz zonasiga ta’sirini kamaytirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Buxoro sharoitida sug‘orish rejimini faqat kalendar muddatlarga emas, balki tuproq namligi, o‘simlikning rivojlanish fazasi va meteorologik ko‘rsatkichlarga asoslangan holda belgilash maqsadga muvofiq.
Buxoro viloyati, g‘o‘za, tomchilatib sug‘orish, keskin kontinental iqlim, sho‘rlangan tuproq, suv tanqisligi, sug‘orish me’yori, tuproq namligi, fertigatsiya, ildiz zonasi, suv tejamkor texnologiya, hosildorlik.
XASHAKI LAVLAGINI TUPROQNING AGROFIZIKAVIY VA AGROKIMYOVIY XOSSALARIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada xashaki lavlagi (Beta vulgaris L.) yetishtirish jarayonida uning tuproqning agrofizikaviy va agrokimyoviy xossalariga ta’siri yoritilgan. Xashaki lavlagi yuqori biomassasi va kuchli ildiz tizimi tufayli tuproqning fizik holati, oziqa elementlari aylanishi hamda namlik rejimiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ekinning ildiz tizimi tuproq qatlamlaridan suv va mineral oziqa elementlarini faol o‘zlashtirishi natijasida tuproqdagi mineral azot, fosfor, kaliy va boshqa elementlarning miqdori o‘zgaradi. Shu bilan birga, ildizlarning tuproqqa kirib borishi uning agregat holati, g‘ovakligi va zichligiga ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqotlarda xashaki lavlagi yetishtirilgan tuproqlarda pH, elektr o‘tkazuvchanlik, almashinuvchi kationlar hamda harakatchan fosfor va kaliy miqdorlarida o‘zgarishlar kuzatilgan.
Xashaki lavlagi, Beta vulgaris L., tuproq unumdorligi, agrofizikaviy xossalar, agrokimyoviy xossalar, tuproq zichligi, g‘ovaklik, tuproq namligi, pH, organik modda, azot, fosfor, kaliy, mineral o‘g‘itlar, tuproq oziqa rejimi, sho‘rlanish.
TURKIYА TURIZM INDUSTRIYАSINING MUАMMОLI VА KUCHLI TОMОNLАRI
Mаqоlаdа Turkiyа dаvlаtidа turizmning kuchli vа muаmmоli jihаtlаri kоmpleks tаrzdа kо’rib chiqilаdi. Bundа mаmlаkаtning rаqоbаtbаrdоsh jihаtlаri, tаbiiy аfzаlliklаri, rivоjlаnish imkоniyаtlаri, mаvjud kаmchiliklаri SWОT-tаhlil usulidаn fоydаlаnib yоritilаdi. Dunyоning yetаkchi turistik dаvlаtlаridаn birigа hаr yili о’nlаb milliоn turist tаshrif buyurаdi, birоq sоhаning bаrqаrоr rivоjlаnishi uchun tо’sqinlik qilаdigаn оmillаr hаm mаvjud. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston uchun Turkiya turizm modelining ahamiyati qiyosiy tahlil asosida baholanadi.
turistik xizmаtlаr, SWОT-tаhlil, turizm sаlоhiyаti, turistik infrаtuzilmа, xаlqаrо turizm, mаvsumiylik, turizm industriyаsi.
ХИМИЯ НОВОГО УЗБЕКИСТАНА: ОТ НАУЧНОЙ ИДЕИ К ИННОВАЦИОННОЙ ТЕХНОЛОГИИ
В статье рассматриваются современные направления развития химической науки и химической промышленности Республики Узбекистан в условиях перехода к инновационной модели экономики. Особое внимание уделяется превращению научной идеи в практическую технологию через последовательную цепочку «фундаментальное исследование — эксперимент — разработка — опытно-промышленное испытание — внедрение». Анализируются перспективные направления, связанные с глубокой переработкой минерального сырья, производством удобрений и полимеров, развитием нанохимии, зелёной химии, химического моделирования и цифровых технологий. Рассматривается значение научно-образовательного взаимодействия для подготовки специалистов нового поколения. Показано, что современная химия Узбекистана постепенно переходит от преимущественной ориентации на производство традиционной химической продукции к созданию новых материалов, технологий и продукции с высокой добавленной стоимостью.
химия, Узбекистан, инновации, научные исследования, химические технологии, зелёная химия, нанохимия, цифровизация, химическое моделирование, химическая промышленность.
THE ROLE OF EXTENSIVE READING IN DEVELOPING EFL LEARNERS’ READING COMPREHENSION
Reading comprehension is a fundamental component of English as a Foreign Language (EFL) learning because it enables learners to access academic knowledge, authentic information, and international communication. However, many EFL learners experience difficulties in understanding English texts due to limited vocabulary, insufficient background knowledge, slow reading speed, lack of reading practice, and excessive dependence on word-by-word translation. Extensive reading has been widely recognized as an effective approach that can address these challenges by encouraging learners to read large amounts of relatively easy and interesting materials for general understanding and enjoyment. This article examines the role of extensive reading in developing EFL learners’ reading comprehension and analyzes the linguistic, cognitive, affective, and metacognitive benefits associated with extensive reading. The study employs a qualitative literature-based methodology, drawing on major theoretical perspectives and previous research concerning extensive reading, second language acquisition, vocabulary development, reading fluency, and learner autonomy. The analysis demonstrates that regular extensive reading can contribute to improved comprehension, vocabulary growth, reading fluency, background knowledge, inferential ability, and reading motivation. It also reduces learners’ dependence on dictionaries and word-by-word translation by encouraging them to infer meaning from context. However, the effectiveness of extensive reading depends on appropriate material selection, adequate reading volume, learner motivation, teacher guidance, and systematic monitoring. The article concludes that extensive reading should be integrated into EFL curricula as a complementary approach to intensive reading and explicit language instruction.
extensive reading, EFL, reading comprehension, reading fluency, vocabulary acquisition, learner autonomy, reading motivation, second language acquisition, contextual learning, English language teaching.
ELEKTRON NOTARIAT: RAQAMLI DAVR NOTARIAL XIZMATLARNI QANDAY O'ZGARTIRMOQDA
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalarning notariat sohasiga kirib kelishi, elektron notariat tushunchasi va uning shakllanish bosqichlari, shuningdek O'zbekistonda joriy etilgan elektron notarial xizmatlar ("E-notarius" portali, "Notarius" avtomatlashtirilgan axborot tizimi, elektron navbat, elektron to'lov, videokonferensiya orqali masofaviy notarial harakatlar, biometrik verifikatsiya) tahlil qilinadi. Germaniya, Fransiya va Rossiya tajribasi qisqacha yoritilib, mavzu bo'yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlarga ham to'xtalib o'tiladi. Maqola keng kitobxonlar auditoriyasi uchun mo'ljallangan bo'lib, oddiy va tushunarli tilda yozilgan.
elektron notariat, raqamli notariat, E-notarius, elektron raqamli imzo, masofaviy notarial harakat, raqamlashtirish, elektron hujjat aylanishi.
ПЕРСОНАЛИЗИРОВАННЫЕ ОРТОДОНТИЧЕСКИЕ АППАРАТЫ ПРЯМОЙ МЕТАЛЛИЧЕСКОЙ 3D ПЕЧАТИ В ЛЕЧЕНИИ ПОПЕРЕЧНОГО СУЖЕНИЯ ВЕРХНЕЙ ЧЕЛЮСТИ У ДЕТЕЙ.
В работе представлены результаты сравнительной оценки эффективности традиционных ортодонтических аппаратов и индивидуализированных конструкций, изготовленных с использованием технологий цифрового проектирования и прямой металлической 3D печати, при лечении поперечного сужения верхней челюсти у детей. Показано, что применение персонализированных цифровых аппаратов обеспечивает более выраженное расширение верхней зубной дуги, сокращает сроки изготовления ортодонтической конструкции, уменьшает количество клинических посещений и снижает уровень дискомфорта пациентов. Полученные результаты подтверждают высокую клиническую и организационную эффективность цифрового протокола лечения и обосновывают перспективность его широкого внедрения в современную детскую ортодонтию.
поперечное сужение верхней челюсти, ортодонтическое лечение, цифровая стоматология, CAD/CAM, прямая металлическая 3D печать, персонализированные ортодонтические аппараты, небное расширение, детская ортодонтия.
TAʼLIM TURIZMINING XORIJIY TAJRIBASI VA OʻZBEKISTONDA RIVOJLANTIRISH YOʻNALISHLARI
Mazkur maqolada turizmning mustaqil turi sifatida shakllangan taʼlim turizmining mohiyati, uning Yevropa davlatlarida va Oʻzbekistonda tashkiliy-iqtisodiy taʼminlanish darajasi qiyosiy tahlil qilingan. Mamlakatimizda soʻnggi yillarda amalga oshirilayotgan davlat siyosati choralari tahlil etilgan. Rasmiy statistika maʼlumotlari asosida Oʻzbekistonda xorijlik talabalar sonining 2015–2025-yillardagi dinamikasi koʻrsatilgan. Tahlil natijasida taʼlim turizmini boshqa turizm yo‘nalishlari bilan uygʻunlashtirilgan holda rivojlantirish boʻyicha takliflar ishlab chiqilgan.
taʼlim turizmi, yoshlar turizmi, ziyorat turizmi, tashkiliy-iqtisodiy mexanizm, xalqaro akademik mobillik, Oʻzbekiston.
XALQARO TRANSPORT KARIDORLARINI DIVERSIFIKATSIYA QILISH ORQALI O‘ZBEKISTON EKSPORT JOZIBADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYASI
Maqolada geosiyosiy inqirozlar va logistika zanjirlarining uzilishi sharoitida mamlakatimiz eksport mahsulotlarining global bozordagi o‘rnini mustahkamlash masalalari tadqiq etilgan. O‘zbekiston iqtisodiyotining geografik jihatdan yopiq hududligi tufayli yuzaga keluvchi transport to‘siqlari va an’anaviy Shimol karidoriga bo‘lgan surunkali tobelik xavflari tahlil qilingan. Transport xarajatlari, muqobil yo‘laklar soni va chegaradan o‘tish vaqtining yalpi eksport hajmiga ta’sirini baholash maqsadida korrelyatsiya-regretsiya modeli hamda eng kichik kvadratlar usulidan foydalanilgan. Ekonometrik modellar natijalariga tayanib, xalqaro transport koridorlarini diversifikatsiya qilish va transit tariflarini muvofiqlashtirish hamda transport bozorida monopoliyaga barham berish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
tashqi savdo, eksport jozibadorligi, transport karidori, diversifikatsiya, korrelyatsiya-regressiya tahlili, OLS metodi, tranzit tariflari.
INGLIZ TILINI O’QITISH JARAYONIDA QO’SHIQ VA VIDEO MATERIALLARDAN FOYDALANISH USULLARI VA SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada ingliz tilini o’rganuvchilar uchun foydali metodlar, vizual axborotning inson miyasiga ta’siri va ko’z orqali qabul qilingan bilimlarning xotira tizida tutgan o’rni haqida ilmiy izlanishlar natijasi, zamonaviy ta’lim jarayonida o’quvchilarning darsga bo’lgan qiziqishi va faolligini oshirish prinsiplari va qo’shiq va video materiallar o’quvchining til darajasidagi foydalari haqida so’z boradi.
ingliz tilini o’qitish, qo’shiqlar, video darsliklar, tinglab tushunish, lug’at boyligi, talaffuz, TED Talks, motivatsiya, kommunikativ ko’nikmalar.
BACHADON MIOMASINING HOMILADORLIK VA TUG‘RUQ KECHISHIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada bachadon miomasining homiladorlik va tug‘ruq kechishiga ta’siri chuqur o‘rganib chiqildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, bachadon miomasining hajmi, joylashuvi, soni va homiladorlik davridagi o‘sish xususiyatlari homiladorlikning kechishi hamda tug‘ruq jarayonining borishiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, bachadon miomasi bo‘lgan homilador ayollarda homiladorlikning muddatidan oldin tugashi, homilaning noto‘g‘ri joylashuvi, yo‘ldosh bilan bog‘liq asoratlar, tug‘ruq faoliyatining sustligi va tug‘ruqdan keyingi qon ketish xavfi ortishi kuzatiladi. Tadqiqot bachadon miomasi mavjud bo‘lgan homilador ayollarni homiladorlikning dastlabki davrlaridan boshlab muntazam ultratovush tekshiruvi va klinik kuzatuv asosida nazorat qilish hamda individual yondashuvni qo‘llash asoratlarni erta aniqlash va ularning oldini olish samaradorligini yanada oshirishini ko‘rsatadi. Homiladorlik va tug‘ruq jarayonini to‘g‘ri rejalashtirish, akusher-ginekolog tomonidan muntazam nazorat olib borish hamda tug‘ruq usulini individual ravishda belgilash bachadon miomasi bo‘lgan ayollarda ona va homila salomatligini saqlash, tug‘ruq asoratlarini kamaytirish va perinatal natijalarni yaxshilashga xizmat qiladi.
Bachadon miomasi, Homiladorlik, Tug‘ruq, Akusherlik asoratlari, Mioma tugunlari, Homila holati, Yo‘ldosh, Tug‘ruq faoliyati, Qon ketish, Ultrasonografiya, Individual yondashuv.
YUQORI TUZ ISTE’MOLI VA SUV YETISHMOVCHILIGINING ARTERIAL GIPERTENZIYA HAMDA SURUNKALI BUYRAK KASALLIGI RIVOJLANISHIDAGI PATOGENETIK AHAMIYATI
Arterial gipertenziya va surunkali buyrak kasalligi dunyo miqyosida kasallanish va o‘limning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda natriy va suv gomeostazini boshqaruvchi mexanizmlar haqidagi bilimlar sezilarli darajada kengaydi. Ushbu maqolada yuqori tuz iste’moli va suv yetishmovchiligining arterial gipertenziya hamda surunkali buyrak kasalligi rivojlanishidagi patogenetik mexanizmlari tahlil qilindi. Zamonaviy tadqiqotlar natriy va suv balansining buzilishi arginin vazopressin (AVP) sekretsiyasining ortishiga olib kelishini, bu esa buyraklarda natriy va suvning qayta so‘rilishini kuchaytirib, glomerulyar gipertenziya, proteinuriya va buyrak funksiyasining pasayishiga sabab bo‘lishini ko‘rsatmoqda. Bundan tashqari, teri va mushaklarda osmotik bo‘lmagan natriy zaxiralari mavjudligi hamda ularning rezistent arterial gipertenziya bilan bog‘liqligi aniqlangan. Tuz iste’molini cheklash va suyuqlik qabul qilishni oshirish yurak-qon tomir va buyrak kasalliklari profilaktikasida muhim ahamiyatga ega.
arginin vazopressin, copeptin, arterial gipertenziya, surunkali buyrak kasalligi, natriy homeostazi, suv balansi.
QANDLI DIABETLI BEMORLARNI PARXEZ TAOMLARINI MAQSADLI XUSUSIYATLARINI SHAKILLANTIRISH
Ushbu maqolada qandli diabetli bemorlar uchun parhez taomlarning maqsadli xususiyatlarini shakllantirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqot davomida diabetik ovqatlanishning asosiy tamoyillari, parhez taomlarning ozuqaviy va biologik qiymati hamda ularning organizmda glyukoza almashinuviga ta’siri tahlil qilindi. Qandli diabetli bemorlar uchun mo‘ljallangan parhez mahsulotlarni yaratishda past glikemik indeksga ega xomashyolardan foydalanish, oziq tolalari, vitaminlar va mineral moddalar miqdorini oshirishning ahamiyati asoslab berildi. Tadqiqot natijalari parhez taomlarning maqsadli xususiyatlarini shakllantirish diabetik bemorlarning sog‘lig‘ini saqlash, kasallik asoratlarini kamaytirish va hayot sifatini yaxshilashga xizmat qilishini ko‘rsatdi.
Qandli diabet, parhez taomlar, dietoterapiya, glikemik indeks, oziq tolalari, funksional oziq-ovqat mahsulotlari, biologik qiymat, uglevod almashinuvi, diabetik ovqatlanish, sog‘lom ovqatlanish.
BADIIY USLUB VA INDIVIDUAL IJODKOR USLUBI: O‘ZBEK ADABIYOTSHUNOSLIGINING NAZARIY QARASHLARI
Mazkur maqolada badiiy uslub va individual ijodkor uslubi tushunchalarining nazariy-estetik mohiyati, ularning o‘zaro munosabati hamda o‘zbek adabiyotshunosligida talqin etilish xususiyatlari tadqiq etilgan. Badiiy uslubning adabiy jarayon, janr, poetik tafakkur, badiiy til va milliy-estetik an’analar bilan aloqasi tahlil qilingan. Shuningdek, individual ijodkor uslubining shakllanishida ijodkor dunyoqarashi, hayotiy tajribasi, estetik qarashlari, obraz yaratish mahorati, til vositalaridan foydalanish xususiyatlari va kompozitsion yechimlarning o‘rni yoritilgan
badiiy uslub, individual uslub, ijodkor uslubi, adabiyotshunoslik, poetika, badiiy til, estetik tafakkur, ijodiy individuallik, obraz, kompozitsiya, uslubshunoslik, o‘zbek adabiyoti.
ЭМОЦИОНАЛЬНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ МЕДИАТОРА КАК ФАКТОР КОНСТРУКТИВНОГО РАЗРЕШЕНИЯ СЕМЕЙНЫХ СПОРОВ: ТЕОРЕТИКО-ПРАВОВОЙ И ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ
В статье рассматривается эмоциональный интеллект медиатора как профессиональная компетентность, значимая для конструктивного разрешения семейных споров. Институт семейной медиации анализируется с опорой на Закон Республики Узбекистан «О медиации» и его новеллы 2025 года, международные рекомендательные акты и доктрину; показано, что двухслойная структура семейного конфликта — наложение правового разногласия на эмоционально-психологический конфликт отношений — юридически обосновывает востребованность психологического инструментария в медиативной процедуре. Систематизированы теоретические модели эмоционального интеллекта (модель способностей Мэйера и Сэловея, смешанная модель Гоулмана) и соотнесены с ключевыми компонентами профессиональной компетентности семейного медиатора — саморегуляцией, распознаванием эмоций сторон, коммуникативной компетентностью и управлением взаимодействием. Проанализированы прикладные модели — пять стратегий поведения в конфликте Томаса—Килманна, коммуникативный квадрат Шульца фон Туна, транзактный анализ Э. Берна, треугольник Карпмана, переход от позиций к интересам по Р. Фишеру и У. Юри — как инструментарий деэскалации и перехода сторон от жёстких позиций к интересам и потребностям. Отдельное внимание уделено критической оценке отдельных популярных психологических формулировок, нуждающихся в проверке по рецензируемым источникам перед их использованием в профессиональной подготовке медиаторов. Обоснован вывод о целесообразности включения структурированной эмоциональной компетентности в программы подготовки семейных медиаторов в Узбекистане.
эмоциональный интеллект; семейная медиация; медиатор; конфликт интересов; деэскалация конфликта; саморегуляция; эмпатия; коммуникация; Республика Узбекистан.
БОЛАЛАР ТАЪМИНОТИ УЧУН АЛИМЕНТ УНДИРИШГА ДОИР МАСАЛАЛАР: МУАММО ВА УЛАРНИНГ ЕЧИМЛАРИ
Бугунги кунда алиментга оид ҳуқуқий муносабатлар аксарият ҳолларда низоли хусусиятга эга. Ушбу мақолада болалар таъминоти учун алимент ундириш билан боғлиқ муаммолар кўриб чиқилади. Оила қонунчилигида ота-онанинг болаларни таъминлаш бўйича мажбуриятлари аниқ белгиланган бўлса-да, никоҳдан ажралиш ва алоҳида яшаш ҳолатларида айрим мураккабликлар мавжуд. Мақолада алимент ундиришни такомиллаштиришга оид айрим чора-тадбирлар таклиф этилади.
алимент ундириш, вояга етмаган болалар, ота-оналар, қарздорлар, оилавий қадриятлар, медиация, Давлат фонди.
SADRIDDIN AYNIY FAOLIYATINING ILMIY VA IJODIY MOHIYATI BORASIDAGI MULOHAZALAR
Ushbu maqolada ma’rifatparvar Sadriddin Saidmurodxo‘ja o‘g‘li Ayniyning faoliyatiga mansub bo’lgan ilmiy, badiiy asarlari hamda uning publisistika sohalarida olib borgan salmoqli ishlari hamda tadqiqotlari haqidagi ilmiy ma’lumotlar yoritilgan bo’lib, bilim olishning jamiyat hayotidagi ijtimoiy va ilmiy yo’nalishlari haqida ham tuxtalib o’tilgan. Adibning ilm-fan sohasining ijtimoiy yo’nalishdagi barcha sohalarida ijodiy faoliyatiga ham tuxtalib ma’lumotlar yoritilgan.
Publisistika, hajviya, felyeton, pamflet, eski ta'lim usullari, jadidchilik-ma’rifatparvarlik g‘oyalari, innovatsion ta'lim usullari.
2022-YILDAN KEYIN YEVROPA ITTIFOQINING ZAMONAVIY MIGRATSIYA SIYOSATI: VAQTINCHALIK HIMOYA VA UZOQ MUDDATLI BOSHQARUV MUAMMOLARI
Maqolada 2022-yilda Ukrainada keng ko‘lamli qurolli mojaro boshlanganidan keyin Yevropa Ittifoqining migratsiya va boshpana siyosatida yuz bergan asosiy o‘zgarishlar tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor Vaqtinchalik himoya to‘g‘risidagi direktivaning ilk bor ishga tushirilishi, a’zo davlatlar o‘rtasidagi birdamlik, mas’uliyatni taqsimlash va vaqtinchalik himoyadan uzoq muddatli huquqiy maqomga o‘tish muammolariga qaratiladi. Ukraina holati YI migratsiya tizimining favqulodda vaziyatga javob berish salohiyati va uning institutsional cheklovlarini ko‘rsatgan stress-test sifatida baholanadi.
Yevropa Ittifoqi, migratsiya siyosati, Ukraina, majburiy ko‘chish, vaqtinchalik himoya, birdamlik, boshpana siyosati, Yevropa integratsiyasi.
TA’LIM SOHASIDAGI RAQAMLASHTIRISH LOYIHALARI SAMARADORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR VA EDPM BOSHQARUV MODELI
Maqolada ta’lim sohasidagi raqamlashtirish loyihalarining samaradorligiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar aniqlanib, ular asosida boshqaruvning amaliy modeli ishlab chiqilgan. 32 nafar ekspert ishtirokidagi so‘rov (Kendall konkordatsiya koeffitsienti W = 0,78) hamda 16 ta oliy ta’lim muassasasi bo‘yicha korrelyatsion-regression tahlil natijalari boshqaruv va koordinatsiya sifati (28,4%) hamda raqamli kompetensiya (22,6%) eng ta’sirchan omillar ekanligini ko‘rsatdi. Raqamli kompetensiya darajasi bilan loyiha boshqaruvi samaradorligi o‘rtasidagi bog‘liqlik juda kuchli (R = 0,94; R² = 0,88) bo‘lib, moliyalashtirish hajmi bilan bog‘liqlik esa zaif (R = 0,44) ekanligi aniqlandi. Shu asosda beshta blokdan iborat EDPM (Education Digital Project Management) modeli taklif etilgan. Hisob-kitoblarga ko‘ra, modelni joriy etish 2026 — 2030-yillarda 312 mlrd so‘m tejamkorlik, 486 mlrd so‘m sof diskontlangan qiymat va 26,3 foiz investitsiya qaytimini ta’minlaydi.
loyihaviy menejment, ta’limni raqamlashtirish, omillar tahlili, ekspert baholash, regression tahlil, EDPM modeli, iqtisodiy samaradorlik, KPI-monitoring.
MAKTAB – OTM – KORXONA INTEGRATSIYASI ASOSIDA KASBHUNARGA YOʻNALTIRISH SAMARADORLIGINI BAHOLASH: OʻZBEKISTON MISOLIDA STATISTIK TAHLIL
Maqolada Oʻzbekistonda umumtaʼlim maktablari oʻquvchilarini kasb-hunarga yoʻnaltirish tizimining 2023–2026-yillardagi holati «maktab – oliy taʼlim muassasasi – korxona» uch tomonlama integratsiyasi nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqot Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Kasbiy taʼlim agentligi hamda Milliy statistika qoʻmitasining ochiq rasmiy maʼlumotlariga asoslangan hujjatli tahlil va deskriptiv statistika usullari yordamida amalga oshirildi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, kasbga yoʻnaltirishning qamrov koʻrsatkichlari keng (1,8 mln nafardan ortiq oʻquvchi), biroq bevosita kasbiy tayyorgarlik ulushi umumiy oʻquvchilar sonining atigi 0,26 foizini tashkil etadi; 9-sinf bitiruvchilarining 21,5 foizi kasb-hunar maktabiga hujjat topshirgani holda, ulardan atigi 10,5 foizi dual taʼlimni tanlagan. Muallif tomonidan tizimning eng jiddiy metodologik boʻshligʻi aniqlandi: respublika miqyosida uch tomonlama integratsiyani baholovchi yagona statistik indikator yuritilmaydi. Shu asosda «kirish – jarayon – natija – taʼsir» mantiqiga tayangan baholash modeli va oʻn ikki mezonli indikatorlar tizimi taklif etilgan.
kasb-hunarga yoʻnaltirish, maktab–OTM–korxona integratsiyasi, dual taʼlim, kasbiy taʼlim qamrovi, NEET, natijaviy indikatorlar, inson kapitali.
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI RAHBARLARINING KONFLIKTOLOGIK KOMPETENTLIGI: TASHKILIY OMILLAR VA EMPIRIK HOLATNING TAHLILI
Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlari rahbarlarining konfliktologik kompetentligi ikki jihatda – nizolarning yuzaga kelishiga zamin yaratuvchi tashkiliy omillar va rahbarlarning mavjud tayyorgarlik darajasi bo‘yicha tahlil qilingan. Rasmiy statistik ma’lumotlar, normativ hujjatlar, mahalliy tajriba-sinov natijalari va xalqaro qiyosiy ko‘rsatkichlar ikkilamchi tahlil usuli bilan o‘rganildi. Tahlil natijasida 2024-yilda bolalar sonining o‘sishi (8,3 %) pedagoglar sonining o‘sishidan (4,2 %) ikki baravar tez kechgani, natijada bir pedagogga to‘g‘ri keluvchi bolalar soni 13,46 nafarga yetgani; qamrovdagi hududiy farq 22,3 foiz punktni tashkil etgani; majburiy menejerlik sertifikatlash tartibi tashkilotlarning taxminan 81,9 foiziga tatbiq etilmasligi aniqlandi. Ikki mustaqil tajriba-sinovda maqsadli pedagogik ta’sirdan so‘ng past darajadagi rahbarlar ulushi 35,3 % dan 15,7 % ga va 44,7 % dan 14,9 % ga kamaygan. Xulosa sifatida konfliktologik kompetentlik o‘zgarmas shaxsiy xususiyat emas, rivojlantiriladigan kasbiy sifat ekani asoslangan hamda milliy monitoring indikatorlarini joriy etish taklif qilingan.
konfliktologik kompetentlik, maktabgacha ta’lim, rahbar, pedagogik yuklama, tashkiliy risk, mediatsiya, monitoring indikatorlari.
TA’LIM XIZMATLARI SIFATINI MA’LUMOTLARGA ASOSLANGAN BAHOLASH: INTEGRAL INDEKS MODELI VA UNING OCHIQ MA’LUMOTLAR BILAN TA’MINLANGANLIGI
Maqolada ta’lim xizmatlari sifatini ma’lumotlarga asoslangan baholashning integral indeks modeli (TSBI) ishlab chiqilgan va uni O‘zbekiston sharoitida qo‘llash imkoniyati tekshirilgan. Model yetti blokdan iborat bo‘lib, ma’lumotlar sifati indeksi (MSI) kirish filtri sifatida xizmat qiladi. Tadqiqotda ochiq manbalarga tayanib ma’lumotlar mavjudligi auditi o‘tkazilgan va senariy tahlili amalga oshirilgan. Natijalar indeks bloklarining vazn bo‘yicha atigi 65 foizi ochiq ma’lumotlar bilan ta’minlanganini, bitiruvchilar natijalari va inklyuzivlik bloklari bo‘yicha muntazam ochiq statistika mavjud emasligini ko‘rsatdi. Mavjud bloklar asosidagi shartli TSBI qiymati 51,9 ballni tashkil etib, vaznlarni o‘zgartirish natijasida 43,9–66,2 oralig‘ida tebranadi (22,3 punkt). Amaldagi monitoring metodikasi asosida hisoblangan agregat baho esa 77,8 ballga teng bo‘lib, TSBI natijasidan 25,9 punktga yuqori. Bu tafovut amaldagi indikatorlar majmuasida yakuniy o‘quv natijasi vaznining pastligi bilan izohlanadi.
ta’lim sifati, integral indeks, ma’lumotlar sifati, akkreditatsiya, milliy reyting, vazn sezgirligi, ochiq ma’lumotlar, HEMIS.
ICHKI ISHLAR ORGANLARIDA YANGI BOSQICH: XALQCHILLIK VA KASBIY TAYYORGARLIK UYG‘UNLIGI
Maqolada 2016-2026-yillarda O‘zbekiston Respublikasi ichki ishlar organlarida amalga oshirilgan islohotlarning huquqiy mazmuni, jamoat xavfsizligini ta’minlash, aholi bilan hamkorlikni kuchaytirish va kasbiy tayyorgarlikni takomillashtirishga ta’siri tahlil qilingan. Normativ-huquqiy hujjatlar va ilmiy manbalar asosida xalqchil professional faoliyatning zamonaviy talablari, xizmat qarorlarining qonuniyligi va asoslanganligi, kasbiy kompetensiyalarni baholash hamda ta’lim bilan amaliyot o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik masalalari yoritilgan. Hozirgi bosqichdagi asosiy muammolar aniqlanib, normativ-o‘quv auditini joriy etish, kompetensiyaga asoslangan baholashni takomillashtirish, bitiruvchilar faoliyatini monitoring qilish va ilmiy ishlanmalarni amaliyot bilan bog‘lash bo‘yicha takliflar asoslantirilgan.
ichki ishlar organlari, xalqchillik, kasbiy tayyorgarlik, jamoat xavfsizligi, kasbiy kompetensiya, xizmat qarori, protsessual adolat, aholi bilan hamkorlik, huquqiy sifat, ta’sirni baholash.