TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI
Mazkur to‘plamda “Ta’lim, tarbiya va innovatsiya” jurnaliga kelib tushgan tezis va maqolalar o‘rin olgan. Ushbu jurnalda zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalashtirish, integratsion ta’limni rivojlantirishda yo‘nalishlar bo‘yicha kreativ g‘oyalar, takliflar va yechimlarni amalga oshirish maqsad qilib olingan. Bu jurnal materiallaridan OTM professor-o‘qituvchilari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktab o‘qituvchilari, mustaqil tadqiqotchilar, magistrantlar, ilmiy xodimlar, iqtidorli talabalar hamda shu sohada ilmiy ish olib borayotgan tadqiqotchilar foydalaishlari mumkin. Online ISSN: 3030-3532
UMUMINSONIY MADANIYAT RIVOJLANISHINING NAZARIY MASALALARI
Maqolada umuminsoniy madaniyat tushunchasi milliy madaniyatlar xilma-xilligi va ularning o‘zaro muloqoti asosida shakllanadigan integrativ ijtimoiy-ma’naviy hodisa sifatida tahlil qilinadi. Umuminsoniy madaniyat «yagona standart» emas, balki turli milliy, mintaqaviy va diniy an’analarning inson huquqlari, inson qadr-qimmati va tinchlik tamoyillari bilan uyg‘unlashgan umumiy qadriyatlar maydonidir. Tadqiqotda madaniy rivojlanishning tarixiy, ijtimoiy, tabiiy-iqlimiy hamda ma’naviy-axloqiy omillari ko‘rsatilib, majburiy assimilyatsiya va zo‘ravon madaniy bosim milliy ruhiyatni zaiflashtirishi va ijtimoiy ishonchni yemirishi asoslanadi. UNESCO va BMT doirasidagi hujjatlar misolida madaniy xilma-xillikni «insoniyatning umumiy merosi» sifatida asrash, madaniy ifodalar erkinligini kengaytirish hamda madaniyatlararo muloqot mexanizmlarini kuchaytirish zarurligi bayon etiladi. Buyuk Ipak yo‘li tajribasi madaniy almashinuvning tarixiy modeli sifatida talqin qilinib, bugungi globallashuv sharoitida umuminsoniy madaniyatni rivojlantirish uchun konseptual tamoyillar va amaliy yo‘nalishlar taklif etiladi.
umuminsoniy madaniyat, milliy madaniyat, ma’naviy meros, madaniy xilma-xillik, madaniyatlar muloqoti, madaniy almashinuv, globallashuv, identitet, tinchlik madaniyati.
ALEKSANDR FAYNBERG IJODIDA BADIIY TAFAKKUR VA RUHIY KECHINMALAR TAHLILI
Ushbu maqolada Aleksandr Faynberg she’riyatining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Shoirning bir nechta she’rlari misolida inson ruhiyati, vatan tuyg‘usi, xotira va zamon masalalarining badiiy talqini ochib beriladi. Tadqiqot jarayonida Faynberg lirikasiga xos obrazlar tizimi, poetik tafakkur, tasviriy vositalar hamda badiiy tilning o‘ziga xos jihatlari yoritiladi. Maqolada shoir ijodining o‘zbek adabiyotidagi o‘rni va ahamiyati umumlashtirilgan holda baholanadi.
hissiyot, kechinma, lirika, vatan, muhabbat
TARİX TA’LİMİDA VİZUAL MATERİALLAR YARATİSHDA CANVA DASTURİNİNG İMKONİYATLARİ VA AMALİY AHAMİYATİ
Mazkur maqolada tarix ta’limida vizual materiallardan foydalanishning ilmiy-pedagogik ahamiyati hamda raqamli dizayn vositasi sifatida Canva dasturining imkoniyatlari keng va tizimli tarzda tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi fanlarni o‘qitishda innovatsion yondashuvlarni joriy etishni taqozo etmoqda. Ayniqsa, tarix fanini o‘qitishda murakkab tarixiy jarayonlar, voqealar ketma-ketligi, makon va vaqt tushunchalarini o‘quvchilarga aniq va tushunarli yetkazishda vizual materiallarning o‘rni beqiyosdir.Maqolada tarix fanida qo‘llaniladigan asosiy vizual vositalar — tarixiy xaritalar, xronologik jadvallar, infografikalar, sxemalar va tarixiy shaxslar faoliyatini aks ettiruvchi ko‘rgazmali materiallarning ta’lim samaradorligiga ta’siri yoritilgan. Shu bilan birga, Canva dasturining ta’lim jarayonida, xususan tarix darslarida vizual kontent yaratishdagi qulayliklari, funksional imkoniyatlari va amaliy afzalliklari ilmiy nuqtayi nazardan baholanadi. Canva platformasining tayyor shablonlar, grafik elementlar, matn va rang uyg‘unligi asosida ishlash imkoniyatlari tarix o‘qituvchilariga qisqa vaqt ichida estetik va mazmunan boy vizual materiallar tayyorlashga yordam berishi ta’kidlanadi.Shuningdek, maqolada Canva dasturidan foydalanish jarayonida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ayrim cheklovlar, jumladan internetga bog‘liqlik, ayrim professional funksiyalarning pullik versiyada mavjudligi hamda dizayn imkoniyatlarining nisbatan chegaralanganligi kabi jihatlar ham tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari Canva dasturidan maqsadli va tizimli foydalanish tarix ta’limi sifatini oshirish, o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishini kuchaytirish va tarixiy tafakkurni rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
Tarix ta’limi; vizual materiallar; raqamli texnologiyalar; Canva dasturi; grafik dizayn vositalari; ta’limda AKT; tarix darslari; tarixiy tafakkur; vizual tafakkur;infografika; xronologik jadval; tarixiy xaritalar; taqdimot texnologiyalari; interfaol ta’lim; innovatsion pedagogik yondashuvlar; raqamli pedagogika; ta’lim samaradorligi; ko‘rgazmali vositalar; tarix fanini o‘qitish metodikasi; loyiha asosida ta’lim.
GROWING IMPORTANCE OF CONTINUAL PROFESSIONAL DEVELOPMENT FOR UNIVERSITY-LEVEL EDUCATORS
In the rapidly evolving landscape of higher education, continual professional development (CPD) has become an indispensable element of university educators’ careers. The challenges of digital transformation, global competitiveness, diverse student populations, and new pedagogical paradigms have compelled higher education institutions to redefine the competencies required of academic staff. This article explores the increasing importance of CPD for university-level educators, examining the theoretical foundations, practical strategies, and empirical evidence supporting its implementation. The study underscores how CPD contributes to teaching innovation, research excellence, and institutional reputation while fostering educators’ motivation and adaptability. It also evaluates the obstacles to effective CPD, such as limited institutional support, time constraints, and resistance to change. The findings highlight that CPD must be systematic, continuous, and aligned with institutional goals to produce meaningful results. The article concludes with recommendations for designing sustainable CPD frameworks that empower educators to thrive in the knowledge-based economy.
Continual professional development; higher education; university educators; teacher training; lifelong learning; pedagogical innovation; institutional development.
COMMUNITY-BASED TOURISM THE INFLUENCE OF LOCAL COMMUNITIES ON TOURISM DEVELOPMENT
Community-Based Tourism (CBT) emphasizes local community participation in tourism planning, decision-making, and benefit sharing. Unlike mass tourism, CBT promotes economic empowerment, cultural preservation, and environmental sustainability. This study examines the role of local communities in tourism development, highlighting economic, social, cultural, and environmental contributions. Case studies from Thailand, Costa Rica, Kenya, Nepal, and Peru show that CBT can increase household income, strengthen social cohesion, preserve intangible cultural heritage, and encourage sustainable environmental practices. Despite challenges such as limited market access, skill gaps, and unequal benefit distribution, effective governance, capacity building, and inclusive policies enhance CBT’s success. The findings suggest that well-implemented CBT provides a sustainable tourism model benefiting communities, visitors, and ecosystems.
Community-Based Tourism, Sustainable Tourism, Local Community Empowerment, Cultural Preservation, Environmental Conservation, Economic Development
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA IJODIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijodiy fikrlashni rivojlantirishning psixologik mexanizmlari tahlil qilinadi. Boshlang‘ich ta’lim bosqichi shaxsning intellektual va emotsional rivojlanishida muhim davr bo‘lib, aynan shu jarayonda mustaqil, noodatiy va kreativ fikrlash ko‘nikmalari shakllana boshlaydi. Maqolada ijodiy fikrlashning mohiyati, uning tarkibiy qismlari (moslashuvchanlik, originallik, tezkorlik, muammoga yangicha yondashuv) hamda ularning psixologik asoslari yoritiladi. Shuningdek, o‘quv faoliyati, motivatsiya, tasavvur va emotsional muhitning ijodiy tafakkur rivojiga ta’siri ilmiy jihatdan asoslanadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijodiy fikrlashni shakllantirishda muammoli vaziyatlar yaratish, interfaol metodlardan foydalanish, mustaqil topshiriqlar berish va qo‘llab-quvvatlovchi psixologik muhitni tashkil etish muhim omil ekanligi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot natijalari ijodiy fikrlashni rivojlantirish ta’lim samaradorligini oshirish va shaxsning har tomonlama kamol topishiga xizmat qilishini tasdiqlaydi.
boshlang‘ich ta’lim, ijodiy fikrlash, kreativlik, psixologik mexanizmlar, tafakkur, motivatsiya, tasavvur, originallik, moslashuvchanlik, muammoli vaziyat, interfaol metodlar, shaxs rivojlanishi.
DORI ALLERGIYASIGA BOG‘LIQ O‘LIMLARDA MOLEKULYAR DIAGNOSTIKA IMKONIYATLARI
Dori allergiyasiga bog‘liq o‘limlar sud-tibbiy amaliyotda dolzarb muammo bo‘lib, ularni aniqlash va oldini olish molekulyar diagnostika vositalari yordamida sezilarli darajada optimallashtiriladi. Molekulyar diagnostika texnologiyalari, xususan genetik markerlar, sitokin profillari, HLA (human leukocyte antigen) tiplari va allergen-spetsifik immunoassaylar dori ta’siriga sezgir shaxslarni aniqlash imkonini beradi. Ushbu metodlar dori reaksiyalari natijasida yuzaga kelgan og‘ir asoratlar, jumladan anafilaksiya va o‘lim holatlarini tahlil qilishda yuqori aniqlik va sezgirlikni ta’minlaydi. Molekulyar yondashuvlar dori allergiyasini prognoz qilish, genetik moyillikni aniqlash va individual xavfni baholashda amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, klinik va sud-tibbiy ekspertizalarda dolzarb vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, ushbu texnologiyalar yordamida klinik holatlar, laboratoriya natijalari va genetik profil birlashtirilib, dori allergiyasiga bog‘liq o‘limlarni aniqlash va oldini olish strategiyalari ishlab chiqiladi.
dori allergiyasi, anafilaksiya, molekulyar diagnostika, genetik markerlar, HLA tiplari, immunoassay, shaxsiy xavf, sud-tibbiy ekspertiza, o‘lim, klinik monitoring, prognoz, genetik moyillik, biomarkerlar, farmakovigilans, laboratoriya tahlillari.
МЕТОДИКА ПРЕПОДАВАНИЯ ЛИТЕРАТУРЫ В 5-6 КЛАССАХ:МОИ ПЕРВЫЕ МЫСЛИ И ЗАМЕЧАНИЯ
В данной статье рассматриваются первые методические наблюдения и размышления по преподаванию литературы в 5–6 классах. Анализируются возрастные особенности учащихся среднего звена, их читательские интересы и уровень восприятия художественного текста. Особое внимание уделяется формированию навыков осознанного чтения, развитию устной речи, эмоционального интеллекта и критического мышления. Автор подчёркивает значение творческих заданий, диалога и современных педагогических подходов в повышении мотивации школьников к изучению литературы.
методика преподавания, литература, 5–6 классы, читательская компетенция, анализ текста, мотивация, педагогические методы, развитие речи, критическое мышление, образовательный процесс.
КАРТИНА ДЛИНОЮ В ЖИЗНЬ: ТВОРЧЕСКИЙ ПУТЬ АЛЕКСАНДРА АНДРЕЕВИЧА ИВАНОВА
Данная статья предназначена для всех, кто интересуется историей русского искусства. В работе рассматривается жизнь и творчество выдающегося художника Александра Андреевича Иванова. Особое внимание уделено истории создания его главного шедевра — «Явление Христа народу», над которым мастер трудился 20 лет. Статья раскрывает сложности творческого пути художника и объясняет значение его вклада в развитие классицизма и реализма.
Русское искусство, Александр Иванов, классицизм, Академия художеств, «Явление Христа народу», библейские сюжеты, живопись XIX века.
STRESS VA QALQONSIMON BEZ GORMONLARI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK: SUBKLINIK GIPOTIREOZ VA TIREOTOKSIKOZDA KLINIK TAHLIL
So‘nggi yillarda psixoemotsional stressning endokrin tizimga, xususan qalqonsimon bez funksiyasiga ta’siri ilmiy-amaliy jihatdan dolzarb muammo sifatida baholanmoqda. Stress holatida gipotalamo-gipofizar-buyrak usti (HPA) o‘qi faollashishi natijasida kortizol sekretsiyasi ortadi va bu holat gipotalamo-gipofizar-qalqonsimon bez (HPT) tizimi orqali tireotrop gormon (TSH) sekretsiyasiga, periferik to‘qimalarda tiroksin (T4) va triyodtironin (T3) konversiyasiga hamda immun-regulyator mexanizmlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Klinik kuzatuvlarga ko‘ra, surunkali stress fonida subklinik gipotireozning namoyon bo‘lishi, tireoid gormonlarining labilligi, shuningdek tireotoksikozda vegetativ va kardiovaskulyar simptomlarning kuchayishi ehtimoli ortadi. Biroq ushbu o‘zaro bog‘liqlik ko‘p omilli bo‘lib, stressning davomiyligi, shaxsning psixofiziologik reaktivligi, autoimmun jarayonlar faolligi, yod almashinuvi va komorbid patologiyalar bilan chambarchas bog‘liqdir. Mazkur maqolada stress va qalqonsimon bez gormonlari o‘rtasidagi patofiziologik munosabatlar, subklinik gipotireoz va tireotoksikozda klinik-laborator ko‘rsatkichlarning o‘zgarish xususiyatlari hamda diagnostik yondashuvlar tahlil qilinadi. Shuningdek, stress omilini baholash, gormonal profil monitoringi va individual terapevtik strategiyalarni optimallashtirishning amaliy ahamiyati yoritib beriladi.
stress, qalqonsimon bez, TSH, FT4, FT3, kortizol, subklinik gipotireoz, tireotoksikoz, HPA o‘qi, HPT tizimi, autoimmun tireoidit, klinik tahlil
ZA’FARON O‘SIMLIGINING FARMAKOLOGIK AHAMIYATI VA QO‘LLANILISHI
KICHIK BIZNES MAXSULOTLARINI EKSPORT QILISH IMKONIYATLARI
Mazkur ilmiy ishda kichik biznes sub’ektlarining mahsulotlarini tashqi bozorlarga eksport qilish imkoniyatlari tahlil qilingan. Iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi bo‘lgan kichik biznes nafaqat ichki bozorni mahsulot va xizmatlar bilan ta’minlaydi, balki mamlakat eksport salohiyatini oshirishda ham muhim o‘rin tutadi. Tadqiqotda kichik biznesning eksport faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar — moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, xalqaro standartlarga mos sertifikatlash tizimlari, logistika infratuzilmasi va raqamli savdo platformalaridan foydalanish imkoniyatlari o‘rganilgan. Shu bilan birga, kichik biznes mahsulotlarini eksport qilishda duch kelinayotgan asosiy muammolar — moliyalashtirish manbalari yetishmasligi, sifat standartlari bo‘yicha talablar, marketing ma’lumotlarining cheklanganligi va tashqi bozorlar haqida xabardorlikning past darajada ekanligi ko‘rsatib o‘tilgan. Muallif tomonidan kichik biznesning eksport salohiyatini rivojlantirish uchun qator takliflar ishlab chiqilgan: davlat tomonidan eksport subsidiyalarini kengaytirish, eksport markazlarini tashkil etish, tadbirkorlarga xalqaro marketing bo‘yicha amaliy ko‘nikmalar berish va elektron tijorat platformalaridan samarali foydalanishni ta’minlash.
Tashqi savdo, kichik biznes, mikrofirmalar eksport salohiyati, tovar va xizmatlar eksporti, kichik korxonalar, mahalliy eksport qiluvchi korxonalar, tovar va xizmatlar eksporti, tarkibni diversifikatsiyalash, ixtisoslashtirilgan.
LONELINESS AND DESIRE IN ERNEST HEMINGWAY’S CAT IN THE RAIN
This article examines Ernest Hemingway’s Cat in the Rain as a study of emotional isolation and human desire. The story focuses on an American couple staying in a hotel in Italy, exploring how unmet needs and loneliness shape identity, relationships, and perception. Through close reading, this study analyzes Hemingway’s use of symbolism, narrative style, and characterization, demonstrating how minimalistic storytelling conveys complex psychological and social dynamics. The story highlights the longing for connection, the tension between independence and vulnerability, and the subtle impact of environment on emotional experience, offering insight into universal aspects of human desire and solitude.
loneliness, desire, isolation, symbolism, minimalism, human connection, Hemingway, identity
CHEKISH VA ELEKTRON SIGARETANING PARODONT TO‘QIMALARGA TA’SIRINI QIYOSIY O‘RGANISH
Parodont kasalliklari yoshlar va kattalar orasida keng tarqalgan va og‘iz bo‘shlig‘ining sog‘ligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqotning maqsadi – an’anaviy sigaret va elektron sigaret chekishning parodont to‘qimalariga ta’sirini qiyosiy baholashdir. Tadqiqot qiyosiy klinik dizaynda o‘tkazilgan bo‘lib, 90 nafar 18–35 yoshdagi ishtirokchi uch guruhga bo‘lingan: chekmaydiganlar, an’anaviy sigaret chekuvchilar, elektron sigaret foydalanuvchilar. Parodont to‘qimalari holati klinik indekslar yordamida baholandi: Plaque Index (PI), Gingival Index (GI), Pocket Probing Depth (PPD), Clinical Attachment Level (CAL). Statistik tahlil uchun ANOVA va t-test usullari qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, an’anaviy sigaret chekuvchilarda barcha indekslar sezilarli darajada yuqori (PI 2,6 ± 0,4; GI 2,1 ± 0,3; PPD 3,6 ± 0,5 mm; CAL 3,0 ± 0,4 mm), elektron sigaret foydalanuvchilarda indekslar biroz pastroq, ammo chekmaydiganlarga nisbatan yuqoriroq (PI 1,9 ± 0,3; GI 1,5 ± 0,2; PPD 2,7 ± 0,4 mm; CAL 2,2 ± 0,3 mm). Bu natijalar elektron sigaret ham parodont to‘qimalariga ta’sir qilishi mumkinligini ko‘rsatadi, ammo an’anaviy sigaretga nisbatan xavfi nisbatan past. Olingan ma’lumotlar klinik amaliyotda parodont profilaktikasini optimallashtirish va chekishni kamaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar uchun muhimdir.
Parodont to‘qimasi Chekish Elektron sigaret Gingivit Periodontit PI, GI, PPD, CAL
BOLALARDA O‘TKIR DIAREYADA REGIDRATASION TERAPIYA VA YORDAMCHI PREPARATLAR
Bolalarda o‘tkir diareya dunyo miqyosida kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir qiluvchi muhim pediatrik muammolardan biridir. O‘tkir diareya natijasida organizmda suyuqlik va elektrolitlar yo‘qotilishi, metabolik asidoz, gemodinamik buzilishlar hamda og‘ir hollarda gipovolemik shok rivojlanishi mumkin. Shu sababli, regidratatsion terapiya o‘tkir diareyani davolashning asosiy va ustuvor yo‘nalishi hisoblanadi. Mazkur maqolada bolalarda o‘tkir diareya vaqtida og‘iz orqali regidratatsiya (ORS), parenteral suyuqlik terapiyasi, ularning ko‘rsatmalari va klinik samaradorligi ilmiy asosda tahlil qilinadi. Shuningdek, diareya davomiyligini qisqartirish, asoratlarning oldini olish va ichak shilliq qavatining tiklanishini tezlashtirishda yordamchi preparatlar — rux preparatlari, probiotiklar, enterosorbentlar hamda antisekretor vositalarning o‘rni yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘tkir diareyada regidratatsion terapiyani erta boshlash, suvsizlanish darajasini to‘g‘ri baholash va yordamchi vositalarni klinik protokollarga muvofiq qo‘llash bolalarda davolash samaradorligini oshirish hamda shifoxonaga yotqizilish holatlarini kamaytirishga xizmat qiladi.
bolalar, o‘tkir diareya, regidratatsiya, ORS, suvsizlanish, elektrolit buzilishlari, metabolik asidoz, parenteral terapiya, rux, probiotiklar, enterosorbentlar, antisekretor preparatlar, ichak mikrobiotasi, rotavirus, klinik protokol
O‘ZBEKISTON KONSTITUTSIYASIDA INSONNING ASOSIY HUQUQ VA ERKINLIKLARI: TIBBIYOT XODIMLARI FAOLIYATI MISOLIDA ILMIY TAHLIL
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlab qo‘yilgan insonning asosiy huquq va erkinliklari tibbiyot xodimlari faoliyati doirasida chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda sog‘liqni saqlash huquqining konstitutsion mazmuni, uning amaliy tatbiqi va fuqarolarga tibbiy yordam ko‘rsatish jarayonidagi huquqiy tamoyillar ilmiy yondashuv asosida o‘rganiladi. Shuningdek, tibbiyot xodimlarining huquqiy maqomi, professional mas’uliyati, mehnat sharoitlari hamda ularning ijtimoiy himoya darajasi konstitutsion normalar bilan uyg‘unlikda tahlil etiladi. Maqolada so‘nggi yillarda sog‘liqni saqlash tizimida amalga oshirilgan islohotlar, xususan, tibbiy xizmat sifatini oshirish, aholiga teng va adolatli tibbiy yordam ko‘rsatish, shuningdek, tibbiyot xodimlarining mehnatini rag‘batlantirish bo‘yicha qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarning ahamiyati yoritiladi. Tibbiy amaliyotda bemor huquqlarining ta’minlanishi, deontologik me’yorlarga rioya etilishi, tibbiyot xodimining huquqiy himoyasi va uning kasbiy faoliyatidagi konstitutsion kafolatlar ham alohida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari sog‘liqni saqlash sohasida konstitutsion qadriyatlarni mustahkamlashga, tizimda samaradorlikni oshirishga va tibbiyot xodimlari faoliyati uchun yanada qulay huquqiy muhit yaratishga oid ilmiy takliflar ishlab chiqish imkonini beradi.
Konstitutsiya, inson huquqlari, asosiy erkinliklar, sog‘liqni saqlash huquqi, tibbiyot xodimi, bemor huquqlari, huquqiy maqom, professional mas’uliyat, bioetika, tibbiy deontologiya, tibbiy islohotlar, ijtimoiy himoya, davlat siyosati, tibbiy yordam sifati, konstitutsion kafolatlar.
Ushbu maqola Buyuk Sejong qirolining koreys alifbosi – hangulni yaratishdagi o’rni hamda uning paydo bo’lishiga sabab bo’lgan tarixiy omillar yoritiladi. Maqolaning maqsadi – yozuv islohoti koreys jamiyati va madaniyati rivojiga qanday ta’sir ko’rsatganini aniqlash. Ishda tarixiy manbaalarni o‘rganish va komparativistik usul metodlaridan foydalanilgan. Asosiy e’tibor XV asrdagi ijtimoiy sharoit, oddiy xalq uchun qulay imlo tizimini yaratish zarurati va hangulning tuzilish hususiyatlariga qaratilgan. Qolaversa, Sejong podshohining savodhonlikni yaxshilash va Koreyaning milliy o‘zligini mustahkamlashdagi hissasi yoziladi. Maqolaning natijasida hangulning yaratilishi Koreya tarixidagi eng muhim yutuqlardan biri bo’lib, mamlakatning ta’lim rivojiga natija ko‘rsatgani xulosaga kelinadi.
Sejong podshohi, hangul, koreys alifbosi, yozuv tizimi, til islohoti, Koreya tarixi, savodxonlik, madaniyat.
НАТИЖАГА АСОСЛАНГАН МОЛИЯЛАШТИРИШНИ АМАЛГА ОШИРИШДА МАҚСАДЛИ КЎРСАТКИЧЛАРНИ БЕЛГИЛАШ (МЕТОДОЛОГИК ЁНДАШУВ ВА ИНСТИТУЦИОНАЛ ТАЛАБЛАР)
Ушбу тезисда давлат секторини бошқаришда натижага асосланган молиялаштиришни жорий этишнинг марказий масалаларидан бири — мақсадли кўрсаткичларни белгилашнинг назарий-методологик асослари ва институционал талаблари ёритилади. Мақсадли кўрсаткичлар молиявий ресурслар билан кутилган натижалар ўртасидаги боғлиқликни таъминлаб, ижро интизоми, ҳисобдорлик ва бюджет дастурларининг самарадорлигини оширишга хизмат қилади. Тадқиқотда Ўзбекистонда бюджет дастурларини ишлаб чиқиш, мониторинг қилиш ва самарадорлигини баҳолашга доир норматив ёндашувлар ҳамда халқаро амалиёт Жаҳон банкидаги “натижа занжири”, индикаторларни танлаш ва верификация қилиш мезонлари қиёсий таҳлил қилинади. Илмий янгилик сифатида мақсадли кўрсаткичларни шакллантиришнинг “стратегик мақсад , натижа занжири, индикаторлар портфели, базавий қиймат, таргет, верификация” алгоритми ва кўрсаткичлар сифатини баҳолаш мезонлари таклиф этилади. Амалий аҳамияти бюджет дастури паспорти ва ҳисобот тизимида кўрсаткичлар “тўғридан-тўғри натижа” ҳамда “якуний натижа” кесимида мақбул тузилишини таъминлашга қаратилган.
натижага асосланган молиялаштириш, бюджет дастури, мақсадли кўрсаткич, натижа индикатори, KPI, мониторинг ва баҳолаш, ҳисобдорлик, самарадорлик.
O’YINGA ASOSLANGAN USULLARDAN FOYDALANGAN HOLDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA INGLIZ TILINI O’RGATISH
Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarga ingliz tilini o‘rgatishda o‘yinga asoslangan metodlarning pedagogik samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda bolalarning yoshga xos psixologik va kognitiv xususiyatlari hisobga olinib, didaktik, harakatli va rolli o‘yinlarning til o‘rganish jarayonidagi o‘rni asoslab beriladi. O‘yin texnologiyalarining tilni tabiiy va qiziqarli muhitda o‘zlashtirishga ta’siri ilmiy manbalar asosida yoritiladi.
maktabgacha ta’lim, ingliz tili, o‘yinga asoslangan usullar, til o‘rganish, bolalar rivoji.
MAXSUS TA‘LIMDA KASH-HUNARGA O‘RGATISHNING ZAMONAVIY TALABLARI
Ushbu maqolada maxsus ta’lim tizimida tarbiyalanuvchilarni kasb-hunarga o‘rgatishning zamonaviy talablari va pedagogik yondashuvlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda imkoniyati cheklangan tarbiyalanuvchilarni kasbiy faoliyatga tayyorlash jarayonining o‘ziga xos jihatlari, ta’limni individuallashtirish, amaliy mashg‘ulotlar ulushini oshirish, innovatsion pedagogik texnologiyalar va raqamli vositalardan foydalanish masalalari yoritiladi. Shuningdek, mehnat ko‘nikmalarini shakllantirish, tarbiyalanuvchilarning mustaqil faoliyatga tayyorligini rivojlantirish va ularning ijtimoiy moslashuvini ta’minlashning samarali usullari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari maxsus ta’lim muassasalarida kasb-hunarga o‘rgatish jarayonini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
maxsus ta’lim, kasb-hunarga o‘rgatish, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, adaptiv ta’lim, inklyuziv ta’lim, kasbiy ko‘nikmalar.
NAFAS YO‘LLARI SHILLIQ PARDALARINING TUZILISHI VA FUNKSIYALARI: ORGANIZMNING BIRINCHI HIMOYA TO‘SIG‘I SIFATIDA
Nafas yo‘llari shilliq pardalari – bu organizmning tashqi muhit bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqada bo‘lgan birinchi himoya to‘sig‘i bo‘lib, respirator tizimning optimal ishlashini ta’minlaydi. Shilliq pardalar epiteliy qatlamidan iborat bo‘lib, goblet hujayralari, seroz bezlar va silia bilan boyitilgan, bu esa nafas yo‘llarida kiruvchi patogenlar, chang zarrachalari, allergenlar va boshqa zararli moddalarni filtrlash va neytrallash imkonini yaratadi. Shuningdek, ularning tarkibida immunologik faollikka ega hujayralar – makrofaglar, limfotsitlar va dendritik hujayralar mavjud bo‘lib, ular lokal immun javobni boshqaradi. Shilliq pardalar nafas olish yo‘llarining namligini saqlash, havoni isitish va havoning kimyoviy tarkibini optimallashtirish kabi fiziologik vazifalarni ham bajaradi. Ushbu maqolada nafas yo‘llari shilliq pardalarining mikroskopik va makroskopik tuzilishi, ularning himoya va fiziologik funksiyalari, shuningdek, respirator patologiyalar paytida shilliq pardalarning roli va o‘zgarishlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shilliq pardalarning nafas yo‘llarini patogenlardan himoya qilishdagi markaziy o‘rni va ularning immunomodulyator xususiyatlarini ochib beradi.
nafas yo‘llari, shilliq parda, epiteliy, goblet hujayralari, silia, seroz bezlar, lokal immunitet, makrofaglar, limfotsitlar, dendritik hujayralar, himoya to‘sig‘i, filtratsiya, patogenlar, allergenlar, fiziologik vazifalar, respirator patologiya Kirish: Nafas yo‘llari shilliq pardalari (mukozalar) organizmning himoya tizimida markaziy o‘ringa ega bo‘lib, ularning asosiy vazifasi nafas olish yo‘llariga kiruvchi fizik, kimyoviy va biologik zararli omillardan himoya qilishdir. Nafas yo‘llari mukozasi epiteliy hujayralari, goblet hujayralari, seroz bezlar va silialardan tashkil topgan murakkab strukturaga ega bo‘lib, bu tarkibiy elementlar birgalikda havoni tozalash, namligini saqlash va issiqlik darajasini optimallashtirishga xizmat qiladi (Kirkpatrick, 2019; Kumar va boshq., 2020).
ZAMONAVIY INGLIZ ADABIYOTI VA UNING RIVOJLANISH BOSQICHLARI.
Ushbu maqolada ingliz adabiyotining rivojlanish yo’lidagi bosqichlarini yoritib beradi. Bunda Buyuk Britaniya Yozuvchilarining urush yillaridan oldingi va keyingi, XX asr va Renessans bosqichidagi adabiyot olamining xususiyatlari va asosiy namoyondalari, ularning hayot yo’llari haqida ham ma’lumotlar berib o’tildi.
Zamonaviy adabiyot , Renessans, adabiyotlarning insoniyatga ta’siri, olimlar, bosqichlar.
STORYTELLING AS A TOOL FOR DEVELOPING SPEAKING FLUENCY
Ushbu maqolada til o‘rganish jarayonida talabalarning og‘zaki nutq ko‘nikmalarini rivojlantirishda hikoya qilish (storytelling) usulining samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqot hikoyalash orqali o‘quvchilarning nutq ravonligini oshirish, lug‘at boyligini kengaytirish, talaffuzni yaxshilash hamda umumiy kommunikativ salohiyatini mustahkamlash mumkinligini asoslab beradi. Ijtimoiy-madaniy va konstruktivistik ta’lim nazariyalariga tayangan holda, maqolada hikoya qilishning o‘quvchilarning kognitiv va emotsional rivojiga qo‘shadigan hissasi yoritilgan. Shuningdek, hikoyalash metodini nutq darslariga joriy etish bo‘yicha amaliy pedagogik usullar bayon qilinib, uni qo‘llash jarayonida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan qiyinchiliklar muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari hikoya qilish kommunikativ til o‘qitishning muhim tarkibiy qismi ekanini, ayniqsa chet tili sifatida ingliz tili o‘qitiladigan (EFL) sharoitlarda real muloqot imkoniyatlari cheklangan holatlarda ushbu metod alohida ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
hikoyalash, og‘zaki nutq ko‘nikmalari, til ta’limi, nutq ravonligi, lug‘at boyligi, talaffuz, o‘qitish strategiyalari, EFL, o‘quvchi motivatsiyasi, kommunikativ kompetensiya.
SAMARQANDNING ZAMONAVIY MA’MURIY-HUDUDIY TUZILISHI VA AHOLISI
Ushbu maqolada Samarqand shahrining zamonaviy ma’muriy-hududiy tuzilishi va aholi tarkibi tahlil qilinadi. Unda shahar tumanlari, mahalliy boshqaruv tizimi, hududiy rivojlanish xususiyatlari hamda demografik ko‘rsatkichlar yoritilgan. Shuningdek, aholining milliy va yosh tarkibi, urbanizatsiya jarayonlari hamda ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari Samarqand shahrining hududiy rivojlanish istiqbollarini baholashda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Samarqand, ma’muriy-hududiy tuzilish, aholi, demografiya, urbanizatsiya, tumanlar, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish.
TARBIYA DARSLARIDA AXLOQIY QADRIYATLARNI GAMIFIKATSIYA ASOSIDA SINGDIRISH
Mazkur maqolada tarbiya darslarida boshlangʻich sinf oʻqituvchilariga axloqiy qadriyatlarni Gamifikatsiya elementlari asosida singdirish orqali ularda halollik, do‘stlik, hamkorlik, mehr-oqibat kabi axloqiy fazilatlarni rivojlantirish.
tarbiya, axloqiy qadriyatlar, gamifikatsiya, o‘yin texnologiyalari, boshlang‘ich ta’lim.
TA’LIM JARAYONIDA PSIXOLOGIK MUHITNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada ta’lim jarayonida psixologik muhitning ahamiyati tahlil qilingan. Ta’lim muassasalarida shakllangan psixologik muhitning o‘quvchilarning o‘quv faoliyati, motivatsiyasi, emotsional holati va shaxsiy rivojlanishiga ta’siri yoritilgan. Ijobiy psixologik muhit o‘quvchilarning bilimlarni o‘zlashtirish darajasini oshiradi, mustaqil fikrlash va faol ishtirok etish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Maqola ta’lim jarayonini takomillashtirishda psixologik omillarning muhimligini asoslab beradi.
ta’lim jarayoni, psixologik muhit, o‘quvchi shaxsi, o‘qituvchi–o‘quvchi munosabati, motivatsiya, emotsional holat, ta’lim samaradorligi.
KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHDA SOLIQ TÕLOVLARINING AHAMIYATI
Kichik bizneslarning ijtimoiy va iqtisodiy roli ko'plab mamlakatlar iqtisodiyotida muhim omil sanaladi. Ular turli sohalarda faoliyat yurituvchi ko'plab tadbirkorlik subyektlarini o'z ichiga oladi va bu orqali milliy iqtisodiyotda ko'p qirralikni ta’minlaydi. Quyida kichik biznesning ijtimoiy va iqtisodiy roli bo'yicha asosiy jihatlar yoritib berilgan.
Kichik biznes, iqtisodiy barqarorlik, iqtisodiy o'sish, innovatsiyalar, soliqlar, qo‘shimcha qiymat solig‘i, foyda solig‘i, ijtimoiy soliq.
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI QONUNCHILIGIDA INSON VA FUQARO HUQUQLARI VA ERKINLIKLARI TIZIMINING MUSTAHKAMLANISHI
Ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasi qonunchiligida inson va fuqaro huquqlari hamda erkinliklari tizimining shakllanishi va mustahkamlanish jarayoni tahlil qilinadi. Tadqiqotda Konstitutsiya va so’nggi yillarda qabul qilingan normativ-mhuquqiy hujjatlarning mazkur sohasidagi o’rni,ularning xalqora huquq normalari bilan uyg’unligi hamda huquqlarni kafolatlash mexanizmlarining takomillashuvi yoritiladi. Shuningdek, sud – huquq islohitlari,inson huquqlarini himoya qiluvchi institutlar faoliyat, fuqarolik jamiyati va ommoviy axborot vositalarining roli muhokama qilinadi.Maqolada huquq va erkinliklarni ta’minlashda mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo’llari bo’yicha ilmiy xulosalar beriladi. Tadqiqot natijalari O’zbekistonda inson huquqlarini ta’minlashning institutsional va huquqiy asoslari izchil ravishda kuchyib borayotganini ko’rsatadi.
inson va fuqaro, konstitutsiya, inson huquqlari, qonunchilik, fuqarolar erkinliklari, demokratiya, qonun ustuvorligi, huquq, yurisdiksiya.
PEDAGOGIK MULOQOTNING VA UNING O‘ZIGA XOS PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada pedagogik muloqotning psixologik xususiyatlari, uning monologik va dialogik shakllari, o‘qituvchi–o‘quvchi munosabatlarida namoyon bo‘ladigan uslublar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Pedagogik muloqotning turli darajalari - yuqori, o‘rtacha va quyi shakllari hamda ular ta’lim jarayoniga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, diktatorlik, nokontakt, tabaqalashtirilgan diqqat, giporefleks, giperrefleks, qaysarlik, avtoritar va faol o‘zaro ta’sir kabi o‘qituvchi xulq-atvori modellarining mazmuni ochib beriladi. Maqolada optimal kommunikatsiyani shakllantirish, samarali muloqot to‘siqlarini bartaraf etish va talabalarning tashabbuskorligini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar keltirilgan.
pedagogik muloqot, dialogik yondashuv, o‘qituvchi modeli, kommunikativ to‘siqlar, o‘zaro ta’sir, talaba faolligi, psixologik xususiyatlar.
TALABA YOSHLARNI MUSTAQIL FIKRLASHGA O’RGATISHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada talaba-yoshlarni mustaqil fikrlashga o‘rgatishning psixologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Mustaqil fikrlashning shaxs rivojidagi o‘rni, uning kognitiv jarayonlar — idrok, tafakkur, xotira va tasavvur bilan bog‘liqligi ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, talabalarda mustaqil fikrlashni shakllantirishga ta’sir etuvchi psixologik va pedagogik omillar, motivatsiya, ijtimoiy muhit hamda zamonaviy ta’lim metodlarining ahamiyati ochib berilgan. Maqolada muammoli ta’lim, tanqidiy fikrlash va refleksiya metodlarining samaradorligi asoslab beriladi.
mustaqil fikrlash, talaba-yoshlar, tafakkur, motivatsiya, psixologik omillar, ta’lim metodlari, tanqidiy fikrlash, refleksiya.