Jurnal muassis tashkiloti "Phoenix scientific publication center" MChJdir. Jurnal 2024-yil Noyabr oyidan boshlab yuritilib kelinmoqda. Mazkur to‘plamda “Izlanuvchi”("Researcher", "Исследователь") jurnaliga kelib tushgan tezis va maqolalar o‘rin olgan. Maqolalar: O'zbek, Rus va Ingliz tillarida qabul qilinadi, hamda yilda 12 marta nashr etiladi. Ushbu jurnalda zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalashtirish, integratsion ta’limni rivojlantirishda yo‘nalishlar bo‘yicha kreativ g‘oyalar, takliflar va yechimlarni amalga oshirish maqsad qilib olingan. Bu jurnal materiallaridan OTM professor-o‘qituvchilari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktab o‘qituvchilari, mustaqil tadqiqotchilar, magistrantlar, ilmiy xodimlar, iqtidorli talabalar hamda shu sohada ilmiy ish olib borayotgan tadqiqotchilar foydalaishlari mumkin. Online ISSN: 3060-4990
TERRORIZMGA QARSHI KURASHDA INSON HUQUQLARINI TA’MINLASH.
Ushbu ishda terrorizm va inson huquqlari o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlik, O‘zbekistonning bu boradagi siyosati, shuningdek xalqaro hamjamiyat bilan hamkorlikdagi sa’y-harakatlari tahlil qilinadi. Ishda BMTning Global aksilterror strategiyasi, 76/169-sonli rezolyusiya hamda maxsus ma’ruzachining O‘zbekistonga tashrifi doirasida amalga oshirilgan “Mehr” operatsiyalari asosida mamlakatning xalqaro tajribasi o‘rganiladi. Ish natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonning terrorizmga qarshi kurashdagi inson huquqlariga asoslangan yondashuvi mintaqaviy va xalqaro barqarorlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega ekani aniqlangan.
terrorizm, inson huquqlari, O‘zbekiston, BMT, Global aksilterror strategiyasi, reintegratsiya, “Mehr” operatsiyasi.
IJODIDA O’ZBEK RUHIY-MA’NAVIY OLAMINI AKS ETGAN RUS SHOIRI
Ushbu maqola rus shoiri Aleksandr Faynberg ijodini o‘rganishga bag‘ishlangan. Shoir she’riyatida o‘zbek madaniyati va ruhiy-ma’naviy qadriyatlar aks etgan. U mashhur o‘zbek shoirlarini rus tiliga tarjima qilgan va O‘zbekistonning tabiatini hamda an’analarini rus tilidagi o‘quvchilarga yetkazgan. Uning ijodiy uslubi Sharq va G‘arb ta’sirini uyg‘unlashtirib, o‘ziga xos she’riy ovoz yaratadi.
Aleksandr Faynberg, o‘zbek madaniyati, rus she’riyati, tarjima, ruhiy-ma’naviy meros
КОММУНИКАТИВНО‑ФУНКЦИОНАЛЬНАЯ ОЦЕНКА КАЧЕСТВА ПЕРЕВОДА: МОДЕЛЬ КРИТЕРИЕВ И РОЛИ СУБЪЕКТОВ ОЦЕНИВАНИЯ
В статье предлагается модель оценки качества перевода в рамках коммуникативно‑функционального подхода, рассматривающего перевод как целенаправленный продукт межъязыковой коммуникации. Показано, что традиционный лингвистический критерий «эквивалентности» недостаточен для практической экспертизы, поскольку не учитывает цель перевода, адресата и профессиональный контекст. На основе сопоставления лингвистической и функционалистской парадигм систематизированы критерии качества (семантическая точность, функциональная адекватность, жанрово‑стилистическая конвенциональность, прагматическая приемлемость, культурная маркированность и др.) и предложен механизм их приоритизации. Ключевой результат исследования — матрица распределения оценочных приоритетов между субъектами оценивания (переводчик, редактор, заказчик, целевой реципиент) и протокол, позволяющий переводить разнородные ожидания участников в согласованный набор критериев и весов. Модель предназначена для экспертной оценки переводов и может быть использована в образовательных программах по теории и практике перевода, а также в редакционно‑издательской практике.
качество перевода; оценка качества; коммуникативно‑функциональный подход; адекватность; эквивалентность; скопос; субъект оценивания; критерии.
THE GLOBAL LANGUAGE OF FINANCE: DEVELOPING AN ENGLISH GLOSSARY OF TAX AND AUDIT TERMS FOR INTERNATIONAL COMMUNICATION
The article "The Global Language of Finance: Developing an English Glossary of Tax and Audit Terms for International Communication" talks about how important it's to have a list of financial words that everyone agrees on. This is because the world is getting more connected and people who work with taxes and audits have a time understanding each other due to language differences. The article says that English is the language used in international finance and it would be helpful to have a big list of financial terms that explains what they mean in different contexts. This list would be very useful for accountants and auditors and students who are learning about taxes and audits. It would give them the meaning of words and explain how they are used in real life. The goal of this list is to help people communicate better and avoid misunderstandings when they are working with money and finances around the world. The article "The Global Language of Finance: Developing an English Glossary of Tax and Audit Terms, for International Communication" is trying to make financial reporting and auditing easier to understand.
Taxation, Audit, International Standards, Financial Reporting, Compliance, Transparency, Cross-border Communication, Accounting Terminology, Regulatory Framework, Global Finance, English Glossary
AQSHDA XALQARO XAVFSIZLIKNING HARBIY JIHATLARI
Ushbu maqola AQShning xalqaro xavfsizlikdagi harbiy yondashuvlarini tahlil qiladi. Asosiy e’tibor strategik, operativ va taktika darajasidagi chora-tadbirlarga qaratilgan. Strategik darajada AQSh milliy xavfsizlik va global barqarorlikni ta’minlash maqsadida deterrent siyosati, oldini olish yondashuvi va strategik alyanslarda faol ishtirok kabi asosiy yo‘nalishlardan foydalanadi. Operativ darajada esa global harbiy bazalar, Qurolli Kuchlarning tezkor javob berish qobiliyati va ilg‘or texnologiyalar orqali xavfsizlikni mustahkamlash ko‘ zda tutilgan. Maqola AQShning harbiy strategiyasi orqali xalqaro maydondagi xavfsizlikni ta’minlash mexanizmlarini chuqur o‘rganadi.
NATO, kiberxavfsizlik, yadro ambisiyasi, AUKUS
SUD-TIBBIY IDENTIFIKATSIYADA DNK MARKERLARINING ZAMONAVIY IMKONIYATLARI
Sud-tibbiy ekspertizalar va jinoyatlarni tergov qilish sohasida DNK markerlarining qo‘llanilishi so‘nggi o‘n yilliklarda katta taraqqiyotga erishdi. Zamonaviy genetik texnologiyalar, xususan, STR (Short Tandem Repeat), SNP (Single Nucleotide Polymorphism) va Y-STR markerlari, sud-tibbiy identifikatsiya jarayonini aniq, tezkor va yuqori ishonch bilan amalga oshirish imkonini beradi. DNK markerlarining aniqligi va barqarorligi sud jarayonida shaxsni identifikatsiya qilish, genetik moslikni tekshirish va genetik profiling yaratishda markaziy ahamiyatga ega. Ushbu maqolada DNK markerlarining zamonaviy imkoniyatlari, sud-tibbiy identifikatsiya jarayonidagi qo‘llanilishi, mavjud metodlar, ularning afzallik va cheklovlari hamda kelajakdagi istiqbollari tahlil qilinadi.
sud-tibbiy ekspertiza, DNK markerlari, genetik profiling, STR, SNP, identifikatsiya, genetik moslik, Y-STR, molekulyar diagnostika, jinoyat tergovi, sud amaliyoti
OTA-ONALAR BILAN PEDAGOGIK KORREKSIYA ASOSIDAGI HAMKORLIKNI TRIO-REFLEKSIV JURNAL TEXNOLOGIYASI ORQALI TAKOMILLASHTIRISHNING PEDAGOGIK AHAMIYATI VA HISOBLASH NAZARIYASI
Mazkur maqolada trio-refleksiv jurnal texnologiyasining nazariy asoslari, pedagogik mohiyati, zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni va hisoblash mexanizmi keng yoritiladi. Refleksiv ta’lim nazariyasi, o‘z-o‘zini baholash mexanizmi va hamkorlik pedagogikasi konsepsiyalari asosida trio-refleksiv jurnalning ilmiy-metodologik poydevori tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘quvchi va ota-onaning o‘z-o‘zini baholashiga asoslangan haftalik integratsiyalashgan monitoring tizimi va arifmetik o‘rtacha, umumlashtirilgan ko‘rsatkich hamda o‘sish dinamikasi formulalari ta’lim samaradorligini aniqlashga imkon beruvchi ilmiy hisoblash modeli sifatida tushuntiriladi.
refleksiya, trio-refleksiv jurnal, o‘z-o‘zini baholash, pedagogik monitoring, arifmetik o‘rtacha, ta’lim samaradorligi.
MAQSUD SHAYXZODANING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLIYATI VA SOVET DAVRIDA UNING MUNOSABATI
Ushbu maqolada Maqsud Shayxzodaning 1950-yillardagi ijodiy va ijtimoiy- siyosiy faoliyati tahlil qilinadi. Xususan, uning xalqlar do„stligi mavzusidagi asar yozish rejasi, Sovet adabiy muhitidagi o„rni va u ishtirok etgan adabiy-ma‟rifiy tadbirlar yoritiladi. Shuningdek, u davr siyosiy muhitiga bo„lgan munosabati va Leningrad, Moskva, Boku kabi shaharlardagi faoliyati haqida ham fikr yuritiladi. Kalit so‘zlar: Maqsud Shayxzoda, Sovet davri, ijtimoiy-siyosiy faoliyat, adabiy muhit, xalqlar do„stligi, adabiy uchrashuvlar, M.M. Litvinnov, G.V. Plekhanov, Moskvadagi adabiy muhit, general Gородовиков.
KONUSSIMON G’ILDIRAKLI TISHLI UZATMA ASOSIY PARAMETRLARINI ANIQLASHDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO’LLASH
Maqolada konussimon g’ildirakli tishli uzatma asosiy parametrlarini mustahkamlikga hisoblash masalalari qaraladi. Konussimon g’ildirakli tishli uzatma asosiy parametrlarini kontakt yuzalaridagi kuchlar ta’siridan hosil bo‘ladigan kontakt kuchlanishlar ta’sirida mustahkamlikga hisoblash, parametrlarini aniqlash masalalari ko‘riladi.
Val o‘qlari, kinematik juftlar, konussimon g’ildirakli tishli uzatma asosiy parametrlari, urinma, normal kuchlar, fazoviy kuchlar, kontakt (Gerts) kuchlanishlari, reduktor, silindrik tishli ilashma, vertikal tekislik, reaksiya kuchlari, eguvchi moment, eguvchi moment epyurasi, silindrik shesternya, konussimon g‘ildirak.
INTEGRATIV YONDASHUVNING PEDAGOGIK MOHIYATI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Mazkur maqolada integrativ yondashuvning pedagogik mohiyati, nazariy asoslari hamda ta’lim tizimidagi rivojlanish bosqichlari ilmiy tahlil qilinadi. Integratsiyalashgan ta’limning kompetensiyaviy yondashuv bilan bog‘liqligi, uning afzalliklari va amaliy ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy ta’lim tizimida integrativ yondashuvni joriy etishning metodik jihatlari asoslab beriladi.
integratsiya, integrativ yondashuv, fanlararo aloqa, kompetensiya, ta’lim jarayoni, pedagogik texnologiya.
TRANSFORMATION OF LEGAL REGULATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE TECHNOLOGIES: INTERNATIONAL EXPERIENCE AND NATIONAL LEGISLATIVE PROSPECTS
The rapid evolution of Artificial Intelligence (AI) has outpaced existing legal frameworks, creating a "normative gap" in international and national law. This research explores the global transformation of AI regulation, focusing on the shift from ethical guidelines to binding legal instruments. Utilizing a comparative legal analysis of the EU AI Act, US sectoral approaches, and China’s algorithmic governance, the study identifies a prevailing "risk-based approach" as the emerging international standard. The findings suggest that while AI does not yet require "electronic personhood," it necessitates a functional legal status to address liability and transparency. The paper concludes with strategic recommendations for national legislations to harmonize with international standards while fostering innovation.
Artificial intelligence, international law, EU AI act, legal personality, risk-based approach, algorithmic transparency, liability, digital sovereignty.
РАСКРЫТИЕ ИНФОРМАЦИИ О ГОСУДАРСТВЕННОЙ ПОМОЩИ
Данная статья открывает актуальность и разъясняет понятие раскрытия информации о государственной помощи, объясняя классификацию ее видов, раскрывая все стороны ее сущности. Более того, помогает вникнуть в суть государственной субсидии и ее цели, объяснить ее подразделения и анализировать последующие результаты.
государственная помощь, государственные субсидии, учет государственных субсидий и раскрытие информации о государственной помощи, субсидии относящиеся к активам, субсидии относящиеся к доходам,
IJTIMOIY ONG STRUKTURASINING SHAKLLANISH MEXANIZMLARI VA UNING FUNKSIYALARI
Mazkur maqolada ijtimoiy ong strukturasining shakllanish mexanizmlari va uning asosiy funksiyalari falsafiy hamda sotsiologik yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda ijtimoiy ongning kundalik va nazariy darajalari, shuningdek, siyosiy, huquqiy, axloqiy, diniy va estetik shakllari o‘rganiladi. Ijtimoiy ongning shakllanish jarayoni tarixiy tajriba, ijtimoiy munosabatlar, ta’lim tizimi, ommaviy axborot vositalari va mafkuraviy omillar orqali izohlanadi. Shuningdek, ijtimoiy ongning bilish, baholash, regulyativ, integrativ va prognozlash funksiyalari jamiyat barqarorligi va taraqqiyotidagi o‘rni bilan bog‘liq holda asoslab beriladi. Globallashuv va axborotlashuv sharoitida ijtimoiy ong transformatsiyasi, qadriyatlar tizimining yangilanishi va mafkuraviy barqarorlikni ta’minlash masalalari ham muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari ijtimoiy ong jamiyatning ma’naviy asosini tashkil etishini va uning izchil rivoji barqaror ijtimoiy tizimni shakllantirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
ijtimoiy ong, ijtimoiy psixologiya, mafkura, qadriyatlar tizimi, ijtimoiy institutlar, ijtimoiy munosabatlar, globallashuv, ma’naviy taraqqiyot, ijtimoiy barqarorlik, jamoatchilik fikri.
ZIRAVOR DORIVOR O‘SIMLIK: IMBIRNING FARMAKOLOGIK AHAMIYATI VA TIBBIYOTDA QO‘LLANILISHI
Ushbu maqolada ziravor va dorivor o‘simlik sifatida keng qo‘llaniladigan Zingiber officinale (imbir)ning farmakologik xususiyatlari, biologik faol moddalari hamda klinik amaliyotdagi qo‘llanilish jihatlari tahlil qilinadi. Imbir ildizpoyasi tarkibida gingerol, shogaol, zingeron, efir moylari, flavonoidlar va antioksidant birikmalar mavjud bo‘lib, ular o‘simlikning yallig‘lanishga qarshi, antioksidant, antiemetik, kardioprotektiv va antidiabetik ta’sirlarini belgilaydi. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, imbir preparatlari oshqozon-ichak tizimi kasalliklari, artrit, metabolik sindrom, homiladorlikdagi toksikoz va respirator infeksiyalarda yordamchi vosita sifatida samarali hisoblanadi. Maqolada imbirning ta’sir mexanizmlari, xavfsizlik profili hamda zamonaviy fitoterapiyadagi o‘rni ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Olingan ma’lumotlar imbirni farmatsevtik preparatlar ishlab chiqishda istiqbolli xomashyo sifatida baholash imkonini beradi.
Imbir, Zingiber officinale, gingerol, shogaol, fitoterapiya, antioksidant, yallig‘lanishga qarshi ta’sir, antiemetik, kardioprotektiv ta’sir, antidiabetik ta’sir, biologik faol moddalar, dorivor o‘simliklar.
MARKAZIY OSIYO HUDUDIDA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISH VA ULARNI BOSHQARISH JARAYONIDAGI IJTIMOIY IQTISODIY HAMDA EKOLOGIK MUAMMOLAR VA BARQAROR TARAQQIYOT YO‘NALISHLARI.
Ushbu maqolada Markaziy Osiyo hududida suv resurslarini boshqarish tizimida yuzaga kelayotgan asosiy ijtimoiy-iqtisodiy va ekologik muammolar har tomonlama tahlil etiladi. Tadqiqot doirasida transchegaraviy daryolar — Amudaryo va Sirdaryo havzalari misolida suv taqchilligi, resurslarning hududlar bo‘yicha noteng taqsimlanishi, qishloq xo‘jaligida suvdan oqilona foydalanilmasligi, Orol dengizi fojeasi hamda iqlim o‘zgarishining salbiy ta’sirlari keng yoritiladi. Bundan tashqari, suv xo‘jaligi sohasidagi institutsional muammolar va mintaqaviy hamkorlik mexanizmlarining dolzarbligi tahlil qilinadi. Maqolada suvni tejovchi innovatsion texnologiyalarni joriy qilish, ekologik barqarorlikni ta’minlash hamda davlatlararo hamkorlikni mustahkamlash orqali barqaror taraqqiyotga erishish imkoniyatlari ilmiy asoslab beriladi. Tadqiqot xulosalari suv xavfsizligini mustahkamlash va mintaqaning uzoq istiqboldagi barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
Markaziy Osiyo, suv resurslarini boshqarish, transchegaraviy daryolar, Amudaryo, Sirdaryo, suv tanqisligi, Orol dengizi inqirozi, iqlim o‘zgarishi, mintaqaviy hamkorlik, barqaror rivojlanish, suv xavfsizligi.
ЦИТОКИНОВЫЙ ПРОФИЛЬ В ПАТОГЕНЕТИЧЕСКОМ РАЗВИТИИ БОЛЕЗНИ ПАРКИНСОНА: РОЛЬ НЕЙРОВОСПАЛЕНИЯ И КЛИНИЧЕСКИХ ФЕНОТИПОВ
Данное исследование посвящено изучению роли провоспалительных и противовоспалительных цитокинов в патогенезе и прогрессировании различных клинических подтипов болезни Паркинсона (БП). Было обследовано 160 пациентов с БП, распределенных по клиническим фенотипам (дрожательная и акинетико-ригидная формы), стадиям и длительности заболевания. Уровни цитокинов, включая IL-1β, IL-6, IL-10, IL-1RA и TNF-α, измерялись в сыворотке крови и спинномозговой жидкости (ликворе). Результаты выявили повышение уровней IL-1β и IL-6 и снижение IL-1RA у пациентов с БП по сравнению с контрольной группой, что указывает на сдвиг в сторону провоспалительного статуса. Эти изменения были наиболее выражены у пациентов на поздних стадиях и при акинетико-ригидном подтипе. Также установлена корреляция между уровнями цитокинов и различными клиническими особенностями, включая немоторные симптомы, депрессию и латерализацию заболевания. Полученные данные подтверждают участие хронического нейровоспаления в патогенезе БП и выделяют профилирование цитокинов как потенциальный биомаркер для дифференциации подтипов БП и мониторинга прогрессирования заболевания.
болезнь Паркинсона; цитокины; IL-1β; IL-6; IL-10; IL-1RA; TNF-α; нейровоспаление; подтипы заболевания; спинномозговая жидкость; прогрессирование заболевания; немоторные симптомы.
DIE AKTUALITÄT DER WERKE JOHANN WOLFGANG VON GOETHES: ÄSTHETISCHE KONZEPTE UND ANTHROPOLOGISCHE DIMENSIONEN
in den vorliegenden Beitrag werden die Fragen der Aktualität der Werke von Johann Wolfgang von Goethe und seiner ästhetischen Konzepte behandelt.
das Konzept, die Literatur, die Lyrik, die Sturm und Drang Periode, die Harmonie, die Klassik.
XALQARO VA MILLIY TAJRIBADA NIKOH SHARTNOMASINING OILA BARQARORLIGIDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada nikoh shartnomasi institutining zamonaviy oila munosabatlaridagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot davomida dunyodagi ajrashishlar va nikoh shartnomalarini tuzishga oid dinamikaga tayanib, Hindiston, AQSH va Yevropa davlatlari tajribasini O‘zbekiston milliy qonunchiligi bilan qiyoslangan. Maqolada nikoh shartnomasi nafaqat mulkiy nizolarni hal qilish, balki uning oilada iqtisodiy xavfsizlik va moliyaviy shaffoflikni ta’minlashdagi foydali jihatlari ochib berilgan. Shuningdek, jamiyatda ushbu hujjatga nisbatan shakllangan turli xildagi qarashlar hamda uning oila barqarorligiga ta’siri bayon etilgan.
nikoh shartnomasi, Oila kodeksi, mulkiy huquqlar, ajrashish statistikasi, xalqaro tajriba, ijtimoiy himoya, moliyaviy shaffoflik.
HOPE, SACRIFICE, AND RESILIENCE IN O. HENRY’S THE LAST LEAF
This article examines O. Henry’s The Last Leaf as a story about hope, human resilience, and selfless sacrifice. The story follows Johnsy, a young artist who loses her will to live during a serious illness, and Behrman, her elderly neighbor, who risks his life to save her. Through close reading, the article analyzes how the story uses symbolism, characterization, and narrative irony to communicate moral and psychological lessons. The story shows how small acts of courage and kindness can have a huge impact on others and highlights the connection between art, hope, and life. It demonstrates that resilience and selflessness can transform despair into survival, making the story meaningful even today.
hope; resilience; sacrifice; symbolism; altruism; mortality; humanism; O. Henry
FITOPATOGEN VIRUSLARNING POMIDOR VA KARTOSHKA EKINLARIDA NAMOYON BO’LADIGAN MORFOLOGIK ALOMATLARINI QIYOSIY TAHLIL QILISH VA ULARNING DIAGNOSTIK AHAMIYATI
Fitopatogen viruslar qishloq xo‘jaligi ekinlarining hosildorligi va sifatini pasayishiga olib keluvchi muhim biologik omillardan hisoblanadi. Ushbu tadqiqot pomidor va kartoshka ekinlarida keng tarqalgan Potato virus Y (PVY) va Tobacco mosaic virus (TMV) tomonidan keltirib chiqariladigan morfologik alomatlarni qiyosiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot davomida vizual simptomlar baholanib, ularning Kasallik Indeksi (KI) aniqlangan hamda natijalar ELISA va RT-PCR usullari yordamida tasdiqlangan. Olingan ma’lumotlar PVY ning tizimli va og‘ir simptomlar, TMV ning esa asosan lokal nekrotik alomatlar bilan xarakterlanishini ko‘rsatdi. Natijalarga ko’ra, dala sharoitida tezkor diagnostika uchun vizual mezonlarning muhimligini tasdiqlaydi.
fitopatogen viruslar, PVY, TMV, morfologik simptomlar, RT-PCR, vizual diagnostika.,deformatsiya
SHAHAR KO‘CHA-YO‘LLARIDA TRANSPORT OQIMLARI SIFAT KO‘RSATKICHLARIGA TA’SIR KO‘RSATADIGAN OMILLARNING JIDDIY TAHLILI
Ushbu maqolada shahar ko‘cha-yo‘l yo‘nalishlarida transport oqimlari sifat ko‘rsatkichlariga ta’sir etuvchi vositalar kompleks va tizimli ravshan tahlil qiladi. Transport intensivligi, zichlik, o‘rtacha tezlik, o‘tkazuvchanlik va kechikish darajasi kabi asosiy ko‘rsatkichlar matematika asosida baholandi. Tadqiqot Toshkent shahri markaziy chorrahalaridan birida kuzatuv asosida olingan statistik ma’lumotlar bilan mustahkamlandi.
transport vositalari, zichlik, intensivlik, o‘tkazuvchanlik, tirbandlik, harakat, shahar transporti, modellashtirish.
BUXORO XONLIGI DAVRIDA SHE`RIYATNING IJTIMOIY MA`NAVIY O`RNI
Ushbu maqolada Buxoro xonligi davrida she`riyatning jamiyat hayotidagi o`rni , uning ijtimoiy ma`naviy ahamiyati tahlil qilingan. Asarda osha davr shoirlarining ijodiy faoliyati, ularning asarlari orqali xalqning dunyoqarashi, axloqiy qadriyatlatlari va milliy o`zlikni anglash jarayoniga ko`rsatgan ta`siri yoritilgan. Maqolada she`riyatning nafaqat badiiy hodisa, balki ma`naviy tarbiya vositasi sifatidagi roli ochib berilgan. Shuningdek bu davr adabiy merosining hozirgi zamon madaniy hayotidagi ahamiyati va yosh avlodni ma`naviy kamolotga yetaklashdagi o`rni ham tahlil etilgan.
Nasr, nazm, klassik uslub, tasavvufiy, sufiylik, aruz, qasida, masnaviy, ruboiy, tuyuq.
Ushbu maqolada jadidchilar harakatining ta'limga qo'shgan hissasi ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Jadidchilik harakati XIX asr oxiri XX asr boshlarida shakllangan harakat bo'lib, uning maqsadi xalqning savodxonligini oshirish, vatanparvarlik ruhini uyg'otish va ta'lim tizimini yuqori darajaga ko'tarishdan iborat edi. Maqolada jadidchilarning yangi usul maktablarini ochish faoliyati, bu maktablar uchun o'quv dasturlar ishlab chiqilishi, darsliklarga tabiiy va ijtimoiy fanlarning qo'shilishi va ayollar ta'limi organilgan. Abdulla Avloniy, Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abduqodir Shakuriy kabi ziyolilar misolida bu harakat yoritilgan. Jadidchilik harakati O'rta Osiyoda milliy ta'lim tizimining shakllanishida muhim bosqich bo'ldi.
jadidchilik harakati, usuli jadid, ma'rifat, ta'lim islohoti, Abdulla Avloniy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abduqodir Shakuriy, Ismoil G'aspirali.
JADID MARIFATPARVARLIGI BORASIDA YANGI MULOHAZALAR
Ushbu maqolada jadidchilik harakatining vujudga kelishi. Ularning xalqni marifatli qilish yoʻlidagi faoliyati. Yangi usul maktablarining vujudga kelishi va jadidlar tomonidan maktablar uchun darsliklar tayyorlash. Gazeta jurnallar tashkil qilish, yoshlarni Yevropa mamlakatlariga oʻqishga yuborish. Teatr turuppalar tashkil qilish va sahna asarlari gʻoyaviy qarashlari haqida soʻz boradi. Bundan tashqari mavzu Abdulla Avloniyning „Tarjimai hol" tanlangan asarlar 2 jildlik va Munavvarqori Adurashidxonning „Qizil Oʻzbekiston "nomli asarlari asosida taxlil qilinadi.
Jadid,marifat,usuli jaded,matbuot,Behbudiya, munozara.
O‘ZBEKISTON TARIXIDA AYOLLARNING O‘RNI (QADIMGI DAVRDA)
Ushbu maqola qadimgi davrda O‘rta Osiyo hududida yashagan ayollarning huquqlari va jamiyatdagi mavqeini, massagetlar malikasi To‘maris va Zardushtiylarning muqaddas kitobi bo‘lgan Avesto matnlari konteksida o‘rganadi. Maqolada qadimgi turkiy jamiyatida ayollarning siyosiy, harbiy, iqtisodiy, ijtimoiy va diniy faoliyati keng yoritilgan. Shuningdek ayollarning mol-mulk huquqi, turmush tanlash erkinligi, qurultoy va siyosiy qarorlarni qabul qilishda roli ham tahlil qilinadi. Ushbu maqola turli olimlar fikriga asoslanib, qadimgi turkiy matnlar orqali ayollarning jamiyatdagi mavqeini o‘rganish va tahlil qilishga harakat qilindi.
Qadimgi turkiy jamiyati, ayollar, To‘maris, Avesto, siyosiy huquq, harbiy faoliyat, diniy faoliyat, turmush tanlash, jamiyatdagi mavqei.
SAYID RIZO ALIZODANING JADIDCHILIK G’OYALARINI TARQATISH BORASIDAGI MA’RIFATPARVARLIK FAOLIYATI
Ushbu maqolada Turkiston ma’rifatparvarlik jarayonlarida muhim o‘rin tutgan Samarqand jadidchilik harakatining yirik namoyandalaridan biri—Sayid Rizo Alizodaning ilmiy-ma’rifiy, pedagogik va publitsistik faoliyati keng yoritiladi. Alizodaning yangi usul maktablarini rivojlantirishdagi xizmatlari, o‘quv dasturlarini modernizatsiya qilishdagi tashabbuslari, jadidchilik mafkurasi shakllanishi va tarqalishiga qo‘shgan hissasi tarixiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Uning matbuotdagi faoliyati, tarjimonlik ishlari va Turkiston musulmon jamiyatining ma’naviy yangilanishiga qo‘shgan beqiyos hissasi yoritib berilgan.
jadidchilik, ma’rifat, Sayid Rizo Alizoda, yangi usul maktablari, matbuot, islohotlar.
QALQONSIMON BEZ JARROHLIGIDA QAYTUVCHI NERV ANATOMIYASI: SHIKASTLANISH XAVFINI KAMAYTIRISH
Qalqonsimon bez jarrohligi dunyo amaliyotida keng tarqalgan operatsiyalar qatoriga kiradi va jarrohlik davomida qaytuvchi nerv (nervus recurrens) shikastlanish xavfi yuqori bo‘lishi sababli, bu mavzu klinik ahamiyatga ega. Qaytuvchi nerv anatomiyasi murakkabligi, uning qalqonsimon bez va uning atrofidagi strukturalar bilan o‘zaro aloqalari, shuningdek, anatomik variantlarning ko‘p uchrashi jarrohning ehtiyotkorligini talab qiladi. Shikastlanishning asoratlari orasida ovoz balandligi pasayishi, ovoz ohangining o‘zgarishi, yutish muammolari va ba’zan respirator qiyinchiliklar kuzatiladi, bu esa bemor sifatiga va postoperativ hayot sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Mazkur maqolada qaytuvchi nervning klassik va noan’anaviy kursi, qalqonsimon bez jarrohligida xavfni kamaytirish usullari, neyromonitoringning amaliy qo‘llanilishi, jarrohlik texnikasidagi innovatsiyalar va preoperativ hamda postoperativ baholash metodlari tizimli tarzda tahlil qilinadi. Shuningdek, bemor xavfsizligini oshirish, asoratlarni minimallashtirish va jarrohlik natijalarini optimallashtirishga qaratilgan tavsiyalar ham keltiriladi.
Qalqonsimon bez jarrohligi, qaytuvchi nerv, anatomik variantlar, shikastlanish xavfi, neyromonitoring, jarrohlik texnikasi, postoperativ asoratlar, bemor xavfsizligi, ovoz funksiyasi, preoperativ baholash, endokrin jarrohlik
BOLALARDA 1-TIP QANDLI DIABET: INSULIN TERAPIYASINING ZAMONAVIY USULLARI
1-tip qandli diabet (T1QD) bolalar va o‘smirlarda eng ko‘p uchraydigan autoimmun endokrin patologiya bo‘lib, insulin sekretsiyasining to‘liq yoki qisman yo‘qolishi bilan tavsiflanadi. Ushbu kasallik bolalarning metabolik gomeostazini sezilarli darajada buzadi va uzoq muddatli asoratlar rivojlanish xavfini oshiradi. T1QD davolashda insulin terapiyasi markaziy o‘rin tutadi, chunki u glikemiyani nazorat qilish, ketoasidoz va boshqa metabolik asoratlarning oldini olishga xizmat qiladi. So‘nggi yillarda insulin preparatlari va yetkazib berish texnologiyalari sezilarli rivojlangan bo‘lib, bolalar uchun individualizatsiyalangan terapiya imkoniyatlarini kengaytirdi. Zamonaviy yondashuvlar orasida intensiv insulin rejimlari, bolus va bazal kombinatsiyasi, inzulin pompalarining qo‘llanilishi, glikemiyani uzluksiz monitoring qilish tizimlari, shuningdek, sensorlar va avtomatlashtirilgan “sun’iy pankreas” tizimlari kiritilgan. Ushbu yondashuvlar insulin dozasini individual parametrlar — yosh, vazn, ovqatlanish rejimi, jismoniy faollik va glikemik javobga mos ravishda sozlash imkonini beradi, bu esa hipoglikemiya va giperglikemiya xavfini kamaytiradi. Shu bilan birga, bolalarda psixologik va ijtimoiy jihatlarni hisobga olgan multidistsiplinar yondashuv insulin terapiyasining samaradorligini oshiradi va bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Ushbu maqola 1-tip qandli diabetli bolalarda insulin terapiyasining zamonaviy usullarini, ularning klinik afzalliklari va samaradorligini tahlil qiladi hamda individualizatsiyalash va texnologik yangiliklarning davolash strategiyalaridagi rolini ko‘rsatadi.
1-tip qandli diabet, bolalar, insulin terapiyasi, intensiv insulin rejimi, bazal-bolus kombinatsiyasi, insulin pompasi, uzluksiz glikemiyani monitoring qilish, sun’iy pankreas, individualizatsiya, metabolik nazorat, hipoglikemiya, giperglikemiya, multidistsiplinar yondashuv, texnologik innovatsiyalar, hayot sifati
STOMATOLOGIK DAVOLASHDAGI TIBBIY XATOLARNI SUD-TIBBIY EKSPERTIZA QILISH: SABABLAR, OQIBATLAR VA HUQUQIY TAHLIL
Mazkur ilmiy maqolada stomatologik davolash jarayonida uchraydigan tibbiy xatolarni sud-tibbiy ekspertiza qilishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Stomatologiya amaliyoti o‘ziga xos murakkabligi, ko‘p bosqichli klinik yondashuvni talab qilishi, shuningdek, shifokor va bemor o‘rtasidagi huquqiy munosabatlar keskinlashib borayotgani bilan ajralib turadi. Shu sababli stomatologik muolajalar davomida yuzaga keladigan noxush holatlar, asoratlar va shikastlanishlarning sababini aniqlashda sud-tibbiy ekspertiza muhim o‘rin tutadi. Sud-tibbiy ekspertiza jarayonida asosiy e’tibor sabab-oqibat bog‘liqligini aniqlashga qaratiladi. Ya’ni, stomatologik aralashuv natijasida yuzaga kelgan zarar (og‘ir yoki yengil tan jarohati, funksional buzilish, doimiy nuqson, infeksion asoratlar, estetik zarar, hayot uchun xavfli holatlar)ning aynan tibbiy xato natijasi ekanligini isbotlash ekspertiza uchun markaziy masala hisoblanadi. Shu bilan birga, muolaja asoratlari va tibbiy xatolar o‘rtasidagi chegarani to‘g‘ri ajratish, klinik holatning murakkabligi hamda individual anatomik xususiyatlarni hisobga olish ekspert xulosasining obyektivligini ta’minlaydi. Ushbu ilmiy ish natijasida stomatologik tibbiy xatolarni oldini olish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish, sud-tibbiy ekspertiza jarayonini takomillashtirish, hujjatlashtirish madaniyatini oshirish hamda shifokorlarning huquqiy savodxonligini kuchaytirish zarurligi asoslab beriladi. Mazkur maqola stomatologiya, sud-tibbiyot ekspertizasi va tibbiy huquq yo‘nalishida ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, klinik amaliyotda hamda sud jarayonlarida ekspertiza sifatini oshirishga xizmat qiladi.
stomatologik davolash, tibbiy xato, iatrogeniya, sud-tibbiy ekspertiza, tibbiy hujjatlar, klinik protokollar, asoratlar, diagnostik xato, davolash taktikasi, anesteziologik xavf, aseptika va antiseptika, sabab-oqibat bog‘liqligi, tan jarohati darajasi, tibbiy mas’uliyat, huquqiy baholash, bemor roziligi, professional javobgarlik, sud-amaliyoti
INSON ICHAK MIKROFLORASI VA BAKTERIYALARNING UNING GOMEOSTAZIGA TA’SIRI
Inson ichak mikroflorasi — gastrointestinal tizimda joylashgan murakkab mikrobial ekotizim bo‘lib, u tuzilishi va funktsiyasi orqali inson organizmning gomeostazini saqlashda muhim rol o‘ynaydi. Ichak mikroflorasi enterositlar metabolizmi, immun tizimi faolligi, yallig‘lanish mediatorlari regulyatsiyasi va to‘qima himoyasi kabi jarayonlarda ishtirok etadi. Mikrobial disbalans yoki disbiyoz holatlari metabolik sindrom, immun yetishmovchiligi, o‘tkir va surunkali yallig‘lanish kasalliklari, shuningdek, ichak hamda ekstragastrointestinal patologiyalarda klinik oqibatlarga olib kelishi mumkin. Mazkur maqolada inson ichak mikroflorasi tuzilishi, uning gomeostazni tartibga soluvchi mexanizmlari, bakterial kolonizatsiya bilan bog‘liq fiziologik va patofiziologik jarayonlar keng qamrovda tahlil qilinadi.
ichak mikroflorasi, bakteriyalar, gomeostaz, disbiyoz, metabolik regulyatsiya, immun tizimi, yallig‘lanish mediatorlari, gastrointestinal ekotizim, probiotiklar, shilliq qavat himoyasi.