Jurnal muassis tashkiloti "Phoenix scientific publication center" MChJdir. Jurnal 2024-yil Noyabr oyidan boshlab yuritilib kelinmoqda. Mazkur to‘plamda “Izlanuvchi”("Researcher", "Исследователь") jurnaliga kelib tushgan tezis va maqolalar o‘rin olgan. Maqolalar: O'zbek, Rus va Ingliz tillarida qabul qilinadi, hamda yilda 12 marta nashr etiladi. Ushbu jurnalda zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalashtirish, integratsion ta’limni rivojlantirishda yo‘nalishlar bo‘yicha kreativ g‘oyalar, takliflar va yechimlarni amalga oshirish maqsad qilib olingan. Bu jurnal materiallaridan OTM professor-o‘qituvchilari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktab o‘qituvchilari, mustaqil tadqiqotchilar, magistrantlar, ilmiy xodimlar, iqtidorli talabalar hamda shu sohada ilmiy ish olib borayotgan tadqiqotchilar foydalaishlari mumkin. Online ISSN: 3060-4990
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TA’LIM SIFATINI OSHIRISH OMILLARI
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirishga ta’sir etuvchi asosiy omillar tahlil qilingan. Ta’lim sifatini ta’minlashda strategik boshqaruv, professor-o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyasi, innovatsion pedagogik texnologiyalar, raqamli ta’lim muhiti, ilmiy-tadqiqot faoliyati hamda xalqaro hamkorlikning o‘rni yoritilgan. Tadqiqot natijasida ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ta’lim sifati, oliy ta’lim, sifat menejmenti, strategik boshqaruv, raqamli ta’lim, innovatsiya, professor-o‘qituvchi, kompetensiya, xalqaro hamkorlik.
BEKOBOD TUMANI TOPONIMLARINING TARIXIY-GEOGRAFIK XUSUSIYATLARI VA GIS TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA HUDUDIY TAHLILI
Ushbu maqolada Toshkent viloyati Bekobod tumani toponimlarining tarixiy-geografik xususiyatlari hamda ularni Geografik axborot tizimlari (GIS) texnologiyalari asosida kartografik tahlil qilish masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida tuman hududidagi oykonimlar, gidronimlar, oronimlar va mikrotoponimlar tasniflanib, ularning shakllanishiga ta'sir etgan tabiiy, tarixiy va ijtimoiy omillar tahlil qilindi. Shuningdek, GIS texnologiyalari yordamida toponimlarning hududiy tarqalishini aks ettirish, elektron xaritalarni yaratish hamda toponimik ma'lumotlar bazasini shakllantirish imkoniyatlari baholandi. Tadqiqot natijalari Bekobod tumani toponimlarini ilmiy jihatdan tizimli o'rganish, geografik nomlarni saqlash va ulardan ilmiy-amaliy maqsadlarda foydalanishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Bekobod tumani, toponimika, oykonim, gidronim, oronim, mikrotoponim, GIS, kartografik tahlil, tarixiy geografiya, geografik axborot tizimlari.
RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA O‘QITUVCHI–O‘QUVCHI MULOQOTINING TOLERANTLIKKA YO‘NALTIRILGAN PEDAGOGIK MEXANIZMLARI
Maqolada raqamli ta’lim muhitida o‘qituvchi–o‘quvchi muloqotini tolerantlikka yo‘naltirishning pedagogik mexanizmlari nazariy-metodologik jihatdan asoslangan. Tolerant muloqot raqamli vositadan odobli foydalanish bilangina cheklanmay, o‘quvchining qadr-qimmatini saqlash, turli fikr va tajribalarni tinglash, muloqotdagi kuch nomutanosibligini pedagogik jihatdan muvozanatlash, bahs va xatolarga nisbatan kamsitmaydigan munosabatni ta’minlash hamda raqamli izlar bilan ishlashda etik mas’uliyatni birlashtiruvchi tizim sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda normativ hujjatlar va ilmiy adabiyotlarni maqsadli tahlil qilish, qiyosiy tahlil, tizimli modellashtirish va pedagogik mexanizmlarni operatsionlashtirish usullaridan foydalanildi. Natijada normativ-etik, kommunikativ-dizayn, dialogik-interaktiv, adaptiv-inklyuziv, moderatsion-konfliktologik hamda refleksiv-monitoring mexanizmlaridan iborat model ishlab chiqildi. Har bir mexanizmning vazifasi, raqamli vositalarda namoyon bo‘lish shakli, o‘qituvchi harakati va baholash ko‘rsatkichlari aniqlandi. Model sinxron va asinxron muloqotning pedagogik uyg‘unligini, o‘quvchi ovozining eshitilishini, mulohazali qayta aloqani, raqamli xavfsizlikni hamda kelishmovchilikni konstruktiv hal etishni ta’minlaydi. Taklif etilgan mexanizmlar umumiy o‘rta ta’limda raqamli dars dizayni, o‘qituvchilar malakasini oshirish va muloqot sifatini monitoring qilish uchun metodik asos bo‘la oladi.
raqamli ta’lim muhiti; pedagogik tolerantlik; o‘qituvchi–o‘quvchi muloqoti; raqamli etika; dialog; qayta aloqa; pedagogik mexanizm.
TRANSNATIONAL MOBILITY AS A LITERARY FORM IN WHITE TEETH AND CLOUD ATLAS
This conference thesis presents a focused argument derived from the dissertation on narratives of globalization in twenty-first-century Anglophone novels.
globalization, transnational mobility, migration, White Teeth, Cloud Atlas
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA OLIY TA'LIMNING RIVOJLANISHI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida oliy ta’limning rivojlanish jarayonlari, uning asosiy yo‘nalishlari, imkoniyatlari va mavjud muammolari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida raqamli texnologiyalarning ta’lim sifati, boshqaruv samaradorligi hamda talabalar bilimini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, masofaviy ta’lim, sun’iy intellekt, elektron ta’lim resurslari va bulutli texnologiyalarning oliy ta’lim tizimiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari raqamli transformatsiyaning ta’lim jarayonini modernizatsiya qilish, ta’lim xizmatlari sifatini oshirish va raqobatbardosh kadrlar tayyorlashdagi ahamiyatini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, texnik infratuzilma, raqamli kompetensiyalar va axborot xavfsizligi bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etish zarurligi ta’kidlangan.
raqamli transformatsiya, oliy ta’lim, raqamlashtirish, sun’iy intellekt, masofaviy ta’lim, elektron ta’lim, raqamli kompetensiya, innovatsion texnologiyalar, ta’lim sifati, raqamli iqtisodiyot.
TA'LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanishning istiqbollari, ularning ta’lim sifati va samaradorligini oshirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot davomida sun’iy intellekt, masofaviy ta’lim platformalari, virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari, elektron ta’lim resurslari hamda mobil ta’lim vositalarining o‘quv jarayoniga ta’siri o‘rganildi. Natijalar innovatsion texnologiyalar o‘quvchilarning bilim olish faolligini oshirish, mustaqil ta’lim ko‘nikmalarini rivojlantirish va ta’lim jarayonini individuallashtirishga xizmat qilishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, texnologik infratuzilma, raqamli kompetensiyalar va axborot xavfsizligi bilan bog‘liq muammolar ham tahlil qilindi. Tadqiqot innovatsion texnologiyalarni ta’lim tizimiga samarali joriy etish ta’lim sifatini oshirish va zamonaviy kompetensiyalarga ega kadrlarni tayyorlashning muhim omili ekanligini asoslaydi.
innovatsion texnologiyalar, ta’lim, raqamli ta’lim, sun’iy intellekt, masofaviy ta’lim, elektron ta’lim resurslari, virtual reallik, kengaytirilgan reallik, raqamli kompetensiya, ta’lim sifati, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, zamonaviy ta’lim.
SURXONDARYO VILOYATIDA AVARIYA-QUTQARUV BO‘LINMASINING SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARINI ANIQLASH
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyatida faoliyat yuritayotgan avariya-qutqaruv bo‘linmalarining xizmat samaradorligini baholash masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida qutqaruv bo‘linmalarining favqulodda vaziyatlarga yetib borish vaqti, qutqaruv ishlarini bajarish tezligi, texnik ta’minlanganlik darajasi, shaxsiy tarkibning kasbiy tayyorgarligi hamda qutqaruv tadbirlarining yakuniy natijadorligi kabi asosiy ko‘rsatkichlar o‘rganilgan. Samaradorlikni baholashda statistik tahlil, taqqoslash va matematik baholash usullaridan foydalanilgan. Olingan natijalar asosida avariya-qutqaruv bo‘linmalari faoliyatining kuchli va zaif tomonlari aniqlanib, ularning operativ imkoniyatlarini oshirish, moddiy-texnik bazasini takomillashtirish hamda favqulodda vaziyatlarga tezkor javob berish tizimini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari Favqulodda vaziyatlar vazirligi tizimidagi avariya-qutqaruv xizmatlari faoliyatini takomillashtirish hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilishda amaliy ahamiyatga ega.
avariya-qutqaruv bo‘linmasi, favqulodda vaziyat, samaradorlik ko‘rsatkichi, operativlik, qutqaruv ishlari, matematik baholash, statistik tahlil, qutqaruv kuch va vositalari, texnik ta’minlanganlik, Surxondaryo viloyati, tezkor javob berish, xizmat samaradorligi.
RAQAMLI AXBOROT MUHITIDA MILLIY MUSIQIY QADRIYATLARNI OMMALASHTIRISHNING IJTIMOIY-MADANIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada raqamli axborot muhiti sharoitida milliy musiqiy qadriyatlarni ommalashtirishning ijtimoiy-madaniy mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Globallashuv jarayonlari, raqamli kommunikatsiya vositalarining keng rivojlanishi va axborot almashinuvi sur’atlarining ortishi natijasida milliy madaniy merosni saqlash, rivojlantirish hamda zamonaviy media vositalari orqali targ‘ib qilish masalasi dolzarb ilmiy muammolardan biriga aylanmoqda. Tadqiqotda milliy musiqa xalqning tarixiy xotirasi, ma’naviy tajribasi va madaniy identikligini ifodalovchi muhim ijtimoiy hodisa sifatida baholanadi. Shuningdek, raqamli platformalar orqali milliy musiqiy qadriyatlarni ommalashtirish, yosh avlodning ma’naviy dunyoqarashini shakllantirish, milliy o‘zlikni mustahkamlash va madaniy barqarorlikni ta’minlash mexanizmlari yoritilgan. Maqolada zamonaviy media texnologiyalarining milliy musiqiy merosni rivojlantirishdagi imkoniyatlari hamda uning jamiyatning ijtimoiy-madaniy taraqqiyotidagi ahamiyati ilmiy asoslangan.
raqamli axborot muhiti, milliy musiqiy qadriyatlar, madaniy meros, ijtimoiy-madaniy mexanizm, milliy identiklik, raqamlashtirish, media kommunikatsiya, ma’naviyat.
THE EFFECTIVENESS OF THE TOTAL PHYSICAL RESPONSE (TPR) METHOD IN ACTIVATING PRIMARY SCHOOL STUDENTS' PASSIVE VOCABULARY IN FOREIGN LANGUAGE CLASSES
This article explores the pedagogical effectiveness of the Total Physical Response (TPR) method in transitioning primary school students' passive vocabulary into their active lexicon during foreign language instruction. Early childhood language acquisition heavily relies on cognitive-motor connections. However, traditional methodologies often emphasize rote memorization, leading to a large reservoir of passive vocabulary that young learners can understand but cannot actively produce. Drawing upon James Asher’s psycholinguistic theory of coordination between speech and action, this study investigates how physical movement stimulates memory retention and contextual recall. The paper establishes a theoretical framework for early language acquisition, analyzes the cognitive mechanisms of vocabulary activation, and provides structured guidelines for implementing TPR in primary classrooms. The expected outcomes suggest that integrating kinesthetic actions significantly reduces language anxiety (the affective filter) and triggers immediate retrieval mechanisms, effectively bridging the gap between vocabulary recognition and active verbal production.
Total Physical Response (TPR), Passive Vocabulary, Active Vocabulary, Primary Education, Foreign Language Acquisition, Kinesthetic Learning.
O'QUVCHI MA'LUMOTLARI XAVFSIZLIGI: SOFENA TEXNIK HUQUQIY TAHLILI
Mazkur maqolada raqamli ta'lim tizimlarida o‘quvchilarga oid shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish muammosi SOFENA axborot platformasi misolida texnik-huquqiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Zamonaviy ta'lim platformalari foydalanuvchining identifikatsiya ma'lumotlari, o‘quv faoliyati, baholash natijalari, tizimga kirish tarixi va xulq-atvorga oid raqamli izlarni qayta ishlashi mumkin. Ushbu ma'lumotlarning markazlashgan shaklda saqlanishi ta'lim jarayonini individuallashtirish imkoniyatini oshirishi bilan birga, maxfiylik, ruxsatsiz foydalanish va ma'lumotlardan ikkilamchi maqsadlarda foydalanish bilan bog‘liq xavflarni yuzaga keltiradi. Tadqiqotda SOFENA tizimi uchun tahdidlarni modellashtirish, ma'lumotlar hayotiy siklini tahlil qilish va normativ-huquqiy talablarni texnik boshqaruv mexanizmlari bilan muvofiqlashtirish metodologiyasi taklif etildi. STRIDE tahdid modeli, CIA triadasi va privacy by design tamoyillari asosida o‘quvchi ma'lumotlari xavfsizligining konseptual arxitekturasi ishlab chiqildi. Tahlil natijasida shifrlash, rollarga asoslangan kirish nazorati, psevdonimlashtirish, audit jurnallari va ma'lumotlarni minimallashtirish alohida xavfsizlik vositalari emas, balki yagona boshqaruv tizimining o‘zaro bog‘liq komponentlari sifatida qo‘llanilishi lozimligi asoslandi. Maqolada texnik xavfsizlik va huquqiy muvofiqlik o‘rtasidagi farq ko‘rsatilib, ta'lim platformalari uchun riskka asoslangan integratsiyalashgan himoya modeli taklif qilinadi.
o‘quvchi ma'lumotlari, shaxsga doir ma'lumotlar, SOFENA, axborot xavfsizligi, ta'lim platformasi, privacy by design, STRIDE, RBAC, psevdonimlashtirish, ma'lumotlarni minimallashtirish, texnik-huquqiy muvofiqlik.
PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF THE DIGITAL ECONOMY AND ITS ROLE IN ENSURING ECONOMIC GROWTH
The rapid advancement of digital technologies has fundamentally transformed the global economy, creating new opportunities for sustainable economic growth and innovation. The digital economy has become one of the main drivers of competitiveness, productivity, and social development in both developed and developing countries. Technologies such as artificial intelligence, cloud computing, blockchain, big data analytics, the Internet of Things (IoT), and digital financial services are reshaping traditional business models and improving the efficiency of economic activities. As governments and businesses continue to embrace digital transformation, the importance of developing a resilient and inclusive digital economy has become increasingly evident. This paper examines the prospects for the development of the digital economy and analyzes its contribution to ensuring economic growth. It explores the theoretical foundations of the digital economy, its key components, economic benefits, challenges, and future development trends. In addition, the study highlights the progress made by Uzbekistan in implementing digital transformation strategies and identifies the major obstacles that need to be addressed to achieve sustainable digital development. The findings suggest that investment in digital infrastructure, innovation, education, and cybersecurity is essential for maximizing the economic benefits of digitalization.
Digital economy, economic growth, digital transformation, innovation, artificial intelligence, blockchain, cloud computing, digital infrastructure, electronic commerce, information technologies.
THE OPERATING MECHANISM OF ENERGY SOURCES FROM THE PERSPECTIVE OF PHYSICS
This article analyzes the operating mechanisms of various energy sources from the perspective of physics. Energy is one of the fundamental concepts of physics and serves as the basis for all natural and technological processes. The article examines the physical principles behind traditional and renewable energy sources, including thermal energy, solar energy, hydropower, wind energy, and nuclear energy. The study explains how energy transformations occur according to the laws of physics, particularly the principles of conservation and transformation of energy. The mechanisms of converting different forms of energy into usable electrical or mechanical energy are discussed. The article also highlights the importance of renewable energy sources in achieving sustainable development and reducing dependence on limited natural resources.
energy, physics, energy transformation, thermal energy, solar energy, hydropower, wind energy, nuclear energy, renewable resources, electricity.
O‘ZBEKISTON TERMA JAMOASINING JAHON CHEMPIONATIDAGI ISHTIROKI.
Mazkur maqolada O‘zbekiston milliy futbol terma jamoasining Jahon chempionatlaridagi ishtiroki, uning yo‘li, rivojlanish bosqichlari, muxim tarixiy voqealar va xalqaro maydondagi tajriba va muammolari atroflicha tahlil qilinadi. Asosiy urg‘u O‘zbekiston futboli tarixida terma jamoaning tutgan o‘rni, ularning saralash va asosiy bosqichlardagi harakatlari, jamoa uchun yaratilgan imkoniyatlar va istiqbollarga qaratilgan. Maqolaning oxirida milliy futbol kelajagi borasida ehtimoliy xulosalar, rivojlanish yo‘llari va zarur tavsiyalar beriladi.
O‘zbekiston milliy terma jamoasi, Jahon chempionati, futbol, rivojlanish, xalqaro musobaqa, sport, tajriba, muxlislar, kelajak, strategiya.
Egamberdiyev Sunnatillo Kamoliddin o‘g‘li
RAQAMLI TA’LIM BOSHQARUVINI TAKOMILLASHTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI
Maqolada ta'lim jarayonini boshqarishda avtomatlashtirilgan axborot tizimlarini takomillashtirish va raqamli ta'lim boshqaruvini rivojlantirish istiqbollari xorijiy tajriba hamda O'zbekiston amaliyoti qiyosida tahlil qilingan. OECD, Yevropa Ittifoqi, Estoniya, Singapur, Buyuk Britaniya va Janubiy Koreya tajribasi umumlashtirilib, milliy sharoit uchun ustuvor yo'nalishlar aniqlangan. Tadqiqotda platformalararo integratsiya, ma'lumotlar sifati, tahliliy dashboardlar, axborot xavfsizligi, raqamli kompetensiyalar hamda sun'iy intellekt va learning analytics imkoniyatlaridan iborat takomillashtirish modeli ishlab chiqilgan. Shuningdek, raqamli ta'lim boshqaruvini rivojlantirishning tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlari hamda istiqboldagi samaradorlikni baholash indikatorlari asoslangan. Xulosa qilib, alohida platformalardan yagona raqamli ta'lim boshqaruvi ekotizimiga bosqichma-bosqich o'tish zarurligi ko'rsatilgan.
raqamli ta'lim boshqaruvi, platformalararo integratsiya, tahliliy dashboard, learning analytics, sun'iy intellekt, tashkiliy-iqtisodiy mexanizm, axborot xavfsizligi, raqamli kompetensiya.
AKT ASOSIDA INTEGRATSIYALASHGAN MONITORING, TAHLILIY DASHBOARDLAR VA REYTING BAHOLASH TIZIMINI JORIY ETISH: TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLAR VA MODEL
Maqolada axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) asosida ta'lim muassasalari faoliyatini monitoring qilish va baholash tizimini takomillashtirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari IMRAD metodologiyasi doirasida tahlil qilingan. Tadqiqotda yagona indikatorlar tizimi, platformalararo integratsiya, tahliliy dashboardlar, raqamli kompetensiya, rag‘batlantirish va axborot xavfsizligini qamrab oluvchi yettita mexanizm asoslanib, eMaktab, HEMIS va MyEdu platformalari ma'lumotlarini birlashtiruvchi "ma'lumot – tahlil – baholash – reyting – qaror – takomillashtirish" zanjiriga asoslangan integratsiyalashgan model taklif etilgan. Shuningdek, ta'lim sifati, boshqaruv samaradorligi, pedagoglar salohiyati, raqamli faollik, infratuzilma hamda ijtimoiy hamkorlikni qamrab oluvchi kompleks reyting baholash mezonlari ishlab chiqilgan. Model raqamli monitoringni oddiy nazorat vositasidan natijaga yo‘naltirilgan strategik boshqaruv instrumentiga aylantirishga xizmat qiladi.
integratsiyalashgan monitoring, tashkiliy-iqtisodiy mexanizm, tahliliy dashboard, reyting baholash, yagona indikatorlar tizimi, prediktiv tahlil, data-driven boshqaruv, raqamli transformatsiya.
O‘ZBEKISTON TA’LIM MUASSASALARIDA MOLIYAVIY MENEJMENT SAMARADORLIGINI INDIKATORLAR TIZIMI ASOSIDA BAHOLASH
Maqolada O‘zbekiston ta’lim muassasalarida moliyaviy menejment samaradorligi 2019–2024-yillar ma’lumotlari asosida beshta indikator — byudjetdan tashqari mablag‘lar ulushi (BTMU), xarajatlar ijrosi koeffitsienti (XIK), bir o‘quvchi (talaba)ga to‘g‘ri keladigan xarajat (BXT), rivojlantirish jamg‘armasidan foydalanish darajasi (RJF) va kapital xarajatlar ulushi (KXU) yordamida baholangan. Tahlil natijalari ta’lim sohasiga ajratilgan byudjet xarajatlari va samaradorlik indikatorlarining ijobiy dinamikasini ko‘rsatadi hamda moliyaviy menejmentni takomillashtirish bo‘yicha amaliy yo‘nalishlarni asoslaydi.
moliyaviy menejment, samaradorlik indikatorlari, byudjetdan tashqari mablag‘lar, xarajatlar ijrosi, bir talabaga xarajat, rivojlantirish jamg‘armasi, kapital xarajatlar.
UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA STRATEGIK REJALASHTIRISHNI TASHKIL ETISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida strategik rejalashtirishni tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Strategik rejalashtirishning maktab boshqaruvidagi o‘rni, uning tashkiliy, pedagogik va huquqiy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda strategik rejalashtirishning ilmiylik, tizimlilik, uzluksizlik, moslashuvchanlik, manfaatdor tomonlar ishtiroki hamda natijadorlik tamoyillari asoslab berilgan. Shuningdek, maktab strategiyasining asosiy tarkibiy elementlari, zamonaviy boshqaruv yondashuvlari, raqamli transformatsiya, sun'iy intellekt, Big Data va ma'lumotlarga asoslangan boshqaruv texnologiyalarining strategik rejalashtirish jarayonidagi o‘rni tahlil qilingan. Ichki va tashqi omillarning strategik boshqaruv samaradorligiga ta'siri ochib berilgan hamda umumiy o‘rta ta'lim maktablarida strategik rejalashtirishni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy xulosalar keltirilgan.
strategik rejalashtirish, umumiy o‘rta ta'lim maktabi, strategik boshqaruv, ta'lim menejmenti, strategik liderlik, raqamli transformatsiya, sun'iy intellekt, Big Data, Data-driven Management, SWOT tahlil, PEST tahlil, strategik rivojlanish, boshqaruv samaradorligi.
RAQAMLI TA’LIM LOYIHALARINI BOSHQARISHNING KONSEPTUAL MODELI VA UNI AMALGA OSHIRISH TAMOYILLARI
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida ta’lim tizimida raqamli ta’lim loyihalarini boshqarishning konseptual modeli, uning ilmiy-nazariy asoslari hamda asosiy tarkibiy komponentlari tahlil qilingan. Tadqiqotda strategik boshqaruv, tashkiliy-boshqaruv, texnologik, pedagogik hamda monitoring va baholash komponentlarining mazmuni yoritilgan. Shuningdek, raqamli ta’lim loyihalarini samarali boshqarishni ta’minlovchi tizimlilik, moslashuvchanlik, innovatsionlik, uzluksizlik, xavfsizlik, foydalanuvchiga yo‘naltirilganlik va ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv tamoyillari ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari ta’lim muassasalarida raqamli transformatsiya jarayonlarini samarali tashkil etish, boshqaruv qarorlarini takomillashtirish hamda ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiluvchi amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishga imkon beradi.
Raqamli ta’lim, raqamli transformatsiya, ta’lim loyihalari, loyiha boshqaruvi, strategik boshqaruv, pedagogik texnologiyalar, LMS, monitoring va baholash, sun’iy intellekt, raqamli kompetensiya, ta’lim sifati, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, boshqaruv modeli, innovatsion ta’lim.
IQTIDORLI TALABALARNI RIVOJLANTIRISHDA KREATIV PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR
Ushbu maqolada iqtidorli talabalarni rivojlantirish jarayonida kreativ pedagogik texnologiyalardan samarali foydalanish masalalari yoritilgan. Ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlar, interfaol metodlar va zamonaviy pedagogik vositalarning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, iqtidorli talabalar bilan ishlashda individual yondashuv, differensial ta’lim va ijodiy fikrlashni rivojlantirish texnologiyalarining o‘rni ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari iqtidorli yoshlarning intellektual va ijodiy salohiyatini oshirishga xizmat qiladi.
Iqtidor, kreativ pedagogika, innovatsion ta’lim, interfaol metodlar, iqtidorli talabalar, differensial ta’lim, ijodiy fikrlash, pedagogik texnologiyalar.
ZAMONAVIY JAMIYATDA JISMONIY MADANIYATNI RIVOJLANTIRISHNING INNOVATSION YO'LLARI
Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda jismoniy madaniyatni rivojlantirishning innovatsion yo‘llari, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, mobil ilovalar, virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR), aqlli qurilmalar hamda zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida jismoniy tarbiya tizimini takomillashtirish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, jismoniy faollikni oshirish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, ta’lim muassasalarida innovatsion metodlarni qo‘llash va jismoniy madaniyatning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritilgan. Tadqiqot natijalari innovatsion yondashuvlarning jismoniy madaniyat samaradorligini oshirish, yoshlarning sportga qiziqishini kuchaytirish hamda aholining salomatligini mustahkamlashdagi ahamiyatini ko‘rsatadi.
jismoniy madaniyat, innovatsion texnologiyalar, sun’iy intellekt, raqamli ta’lim, sport, sog‘lom turmush tarzi, virtual reallik, mobil ilovalar, fitnes texnologiyalari, pedagogik innovatsiyalar.
QURILISH SOHASIDA MUHANDISLIK GRAFIKASI MUHIM OMIL SIFATIDA TUTGAN O‘RNI VA UNING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada qurilish sohasida muhandislik grafikasining tutgan o‘rni, uning nazariy asoslari hamda zamonaviy loyihalash va qurilish jarayonlariga ta’siri tahlil qilinadi. Muhandislik grafikasining an’anaviy chizmachilikdan kompyuterlashtirilgan loyihalash (CAD) va bino axborot modellashtirishi (BIM) tizimlariga o‘tish davridagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, grafik ma’lumotlarning qurilish tsikli bosqichlaridagi strukturaviy darajalari o‘rganilib, sohadagi mavjud muammolar va rivojlanish istiqbollari yoritiladi.
qurilish sohasi, muhandislik grafikasi, chizmachilik, CAD, BIM, raqamlashtirish, vizuallash, loyiha-smeta hujjatlari, geometrik modellashtirish.
MUSIQA TA’LIMIDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada musiqa ta’limi jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanishning ahamiyati va samaradorligi yoritilgan. Zamonaviy ta’lim metodlari, interfaol usullar hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining musiqa darslarida qo‘llanilishi o‘quvchilarning musiqiy qobiliyatlari, ijodiy fikrlashi va darsga bo‘lgan qiziqishini rivojlantirishga xizmat qiladi. Maqolada an’anaviy va zamonaviy o‘qitish usullarining farqlari, innovatsion yondashuvlarning ta’lim sifatiga ta’siri hamda musiqa o‘qituvchisining zamonaviy pedagogik faoliyati tahlil qilinadi.
musiqa ta’limi, zamonaviy pedagogik texnologiya, interfaol metod, innovatsiya, ijodkorlik, musiqiy qobiliyat, ta’lim samaradorligi.
SUN’IY INTELLEKT VA MEHNAT BOZORI: INQIROZ YOKI YANGI IMKONIYATLAR DAVRI
Mazkur maqolada sun’iy intellektning mehnat bozoriga ta’siri, uning ishsizlik xavfi hamda yangi kasblarning shakllanishidagi o‘rni tahlil qilingan. Sun’iy intellekt texnologik inqilob sifatida rutin ishlarni avtomatlashtirish bilan birga, inson kapitalini rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochmoqda. Tadqiqot jarayonida mualliflar mehnat bozorida muvaffaqiyatga erishish uchun umrbod o‘rganish, texnologik savodxonlik va "yumshoq ko‘nikmalarni" rivojlantirish muhimligini asoslab bergan.
sun’iy intellekt, mehnat bozori, avtomatizatsiya, ishsizlik, yangi kasblar, texnologik rivojlanish.
VALYUTA MAJBURIYATLARINI HISOBGA OLISH VA KURS FARQLARINI AKS ETTIRISH: NAZARIY VA AMALIY JIHATLAR
Ushbu maqolada xo'jalik yurituvchi subyektlar faoliyatida valyuta majburiyatlarini buxgalteriya hisobi tizimida to'g'ri aks ettirishning ahamiyati ko'rib chiqiladi. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (XMHS), xususan IAS 21 «Valyuta kurslarining o'zgarishi ta'siri» talablari asosida chet el valyutasida ifodalangan majburiyatlarni baholash tartibi, kurs farqlarini tan olish usullari va ularning moliyaviy natijalarga ta'siri tahlil etiladi. Milliy buxgalteriya amaliyotidagi mavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishga yo'naltirilgan tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari moliyachilar, buxgalterlar va moliyaviy boshqaruv sohasidagi mutaxassislar uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.
valyuta majburiyatlari, kurs farqlari, chet el valyutasi, IAS 21, buxgalteriya hisobi, moliyaviy hisobot, valyuta kursi, ijobiy kurs farqi, salbiy kurs farqi.
SUN'IY INTELLEKT ASOSIDAGI ADAPTIV PLATFORMALARNING SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Raqamli ta'lim texnologiyalarining jadal rivojlanishi sun'iy intellekt (SI) texnologiyalariga asoslangan adaptiv ta'lim platformalarining keng qo'llanilishiga sabab bo'lmoqda. Mazkur platformalar o'quvchilarning individual ehtiyojlari, bilim darajasi, o'rganish sur'ati hamda o'quv uslubini tahlil qilish orqali shaxsga moslashtirilgan ta'lim jarayonini tashkil etadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi sun'iy intellekt asosidagi adaptiv platformalarning ta'lim samaradorligiga ta'sirini kompleks baholash, ularning afzalliklari va mavjud muammolarini aniqlash hamda samaradorlikni baholash mezonlarini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, pedagogik kuzatuv, statistik tahlil va ilmiy adabiyotlarni o'rganish metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko'rsatdiki, adaptiv platformalar o'quvchilarning akademik natijalarini sezilarli darajada yaxshilaydi, motivatsiyani oshiradi, o'qitish jarayonini individuallashtiradi va o'qituvchilarning monitoring faoliyatini avtomatlashtirish imkonini beradi. Shu bilan birga, ma'lumotlar xavfsizligi, algoritmik xolislik, texnik infratuzilma va pedagoglarning raqamli kompetensiyasi bilan bog'liq muammolar mavjudligi aniqlandi. Tadqiqot natijalari oliy ta'lim muassasalari, umumta'lim maktablari hamda elektron ta'lim platformalarini ishlab chiquvchilar uchun amaliy ahamiyatga ega.
sun'iy intellekt, adaptiv ta'lim, adaptiv platforma, personalizatsiya, raqamli ta'lim, mashinali o'qitish, ta'lim analitikasi, Learning Analytics, intelligent tutoring systems, ta'lim sifati.
PERFEKSIONIZM: INSONNI YUKSALTIRUVCHI FAZILATMI YOKI RUHIY BOSIM MANBAIMI?
Ushbu maqolada perfeksionizmning mohiyati, uning shaxs rivojlanishidagi o‘rni hamda ijobiy va salbiy jihatlari tahlil qilinadi. Zamonaviy jamiyatda muvaffaqiyatga erishish istagi ko‘pincha mukammallikka intilish bilan bog‘lanadi. Biroq mukammallikni mutlaq maqsadga aylantirish insonning ruhiy salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Maqolada perfeksionizmning konstruktiv va destruktiv tomonlari, talabalar hayotidagi namoyon bo‘lishi hamda sog‘lom mukammallikka intilishning ahamiyati ilmiy yondashuv asosida yoritilgan.
perfeksionizm, shaxs rivojlanishi, motivatsiya, ruhiy salomatlik, stress, prokrastinatsiya, talabalar.
YOʻL POYINI QURISHDA QOʻLLANILADIGAN MATERIALLARNING XUSUSIYATLARI, SUV-ISSIQLIK TARTIBINI, UNING TA’SIRIDA ZICHLIGI VA NAMLIGINI OʻZGARISHI
Mazkur maqolada yo‘l poyini qurishda qo‘llaniladigan materiallarning asosiy xususiyatlari, yo‘l poyasining suv-issiqlik tartibi hamda uning grunt zichligi va namligiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, mavsumiy iqlim o‘zgarishlari natijasida yo‘l poyasida yuz beradigan namlanish, muzlash, ko‘pchish va cho‘kish jarayonlari o‘rganilgan. Yo‘l konstruksiyalarining mustahkamligi va uzoq muddat xizmat qilishini ta’minlashda suv-issiqlik tartibini hisobga olishning ahamiyati yoritilgan.
yo‘l poyi, suv-issiqlik tartibi, grunt, namlik, zichlik, muzlash, ko‘pchish, cho‘kish, yo‘l to‘shamasi, deformatsiya, drenaj qatlami, avtomobil yo‘llari.
QALAMPIR YALPIZ ( MENTHA PIPERITA) DORIVOR XUSUSIYATLARI
Zamonaviy tibbiyotda dorivor o’simliklardan foydalanishga qiziqish tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, ular asosida yangicha dorivor preparatlar yaratish yo’nalishida ilmiy izlanishlar kengaymoqda. Ushbu maqola ham ana shunday shifobaxsh dorivor o’simliklardan biri bo’lgan qalampir yalpiz ( Mentha piperita) haqida. Qalampir yalpiz ( Mentha piperita) ko’p yillik va xushbo’y o’simlik bo’lib, uning tijorat qiymati va o’ziga xos xushbo’yligi tufayli Yevropa, Amerika Qo’shma Shtatlari, Hindiston va O’rta yer dengizi mamlakatlarining mo’tadil mintaqasida o’stiriladi. Qalampir yalpiz ( Mentha piperita) isitma, shamollash, ovqat hazm qilish, viruslar va zamburug’larga qarshi, og;iz shilliq qavati hamda tomoq yallig’lanishini davolashda qo’llanilishi bilan mashxur. Ilmiy tadqiqotlar uning antioksidant, spazmolitik, mikroblarga qarshi, saratonga qarshi, radioprotektiv ta’sir, diabetga qarshi faollik kabi biologik ta’sirlar uchun ishlatilishi tasdiqlangan.
Qalampir yalpiz (Mentha piperita) dorivorligi, biologik xususiyatlari, geografik tarqalishi, kimyoviy tarkibi, farmokologik xususiyatlari, terapevtik ta’siri.
QURILISH SOHASIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI NAZARIYASI VA UNING STRUKTURAVIY ASOSLARI
Mazkur maqolada qurilish sohasida axborot texnologiyalarining nazariy asoslari, ularning tarkibiy tuzilishi va loyihalash-qurilish jarayonlariga ta’siri tahlil qilinadi. Qurilish axborot modellashtirishi (BIM), geoaxborot tizimlari, loyiha boshqaruvi dasturlari va raqamli monitoring vositalarining qurilish tsiklidagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ushbu texnologiyalarning strukturaviy darajalari - ma’lumotlar, dastur ta’minoti, infratuzilma va inson resursi nuqtai nazaridan tasniflanadi. Tadqiqot natijalari qurilish sohasini raqamlashtirishning nazariy va amaliy jihatlarini chuqurroq tushunishga xizmat qiladi.
qurilish sohasi, axborot texnologiyalari, BIM, qurilish axborot modellashtirishi, raqamlashtirish, loyiha boshqaruvi, geoaxborot tizimlari, strukturaviy asoslar.
QIZAMIQ KASALLIGINING HOMILADOR AYOLLARDA KLINIK KECHISHI VA ASORATLARNING OLDINI OLISH CHORA-TADBIRLARI
Mazkur ishda qizamiq virusi (morbilli) bilan kasallangan homilador ayollarda kechadigan klinik manzara, bunda ona va rivojlanayotgan homilaga tahdid soladigan asoratlar, shu bilan birga ularning rivojlanishini cheklash bo’yicha hozirgi kunda qo’llanilayotgan tibbiy yondashuvlar ilmiy manbalarni umumlashtirish yo’li bilan yoritilmoqda. Gestatsiya jarayonida kechadigan immun tizimning o’ziga xos o’zgarishlari sababli ushbu yuqori darajada yuqumli infeksiya odatdagidan og’irroq kechib, o’pka yallig’lanishi va statsionar sharoitda davolanish zaruriyatini keltirib chiqarishi, bundan tashqari homila rivojlanishining to’xtab qolishi, muddatidan oldingi tug’ruq holatlari va chaqaloqning yetarli bo’lmagan vazn bilan dunyoga kelish ehtimoli kuchayishi aniqlangan. Tadqiqot davomida kasallikning oldini olishning markaziy yo’li sifatida reproduktiv davrgacha MMR preparati bilan emlatish, virus tashuvchisi bilan kontaktdan so’ng immunoglobulin orqali himoya choralarini ko’rish, shuningdek o’z vaqtida tashxis qo’yish va qo’llab-quvvatlash xarakteridagi terapiya asoslari batafsil yoritildi.
morbilli, qizamiq virusi, gestatsiya, perinatal asoratlar, profilaktik tadbirlar, MMR preparati, immunoglobulin terapiyasi, ona va homila salomatligi.