Vol. 3 No. 2 (2026), Articles
Vol. 3 No. 2 (2026)

ALISHER NAVOIYNING "ARBAIN" ASARIDA HADIS MAZMUNINING BADIIY TALQINI: AXLOQIY-MA’RIFIY G‘OYALAR VA POETIK IFODA

Articles
Published 2026-09-27
Qurbonboyeva Mohidil Isroil qizi
PDF
DOI

Keywords

Alisher Navoiy, “Arba’in”, hadis, badiiy talqin, axloq, ma’rifat, komil inson, poetika.

Abstract

Mazkur maqolada Alisher Navoiyning “Arba’in” (“Qirq hadis”) asarida hadis mazmunining badiiy talqin qilinishi, unda ilgari surilgan axloqiy-ma’rifiy g‘oyalar hamda ushbu g‘oyalarning poetik ifoda vositalari tadqiq etiladi. “Arba’in” 1481-yilda yaratilgan bo‘lib, Abdurahmon Jomiyning forsiy “Arba’in” asari bilan bevosita ijodiy aloqadorlikda yuzaga kelgan. Navoiy asarning muqaddimasida turkiyzabon kitobxonlarni hadislar ma’naviy mazmunidan bahramand etish maqsadini ta’kidlaydi. Tadqiqotda matnshunoslik, tarixiy-adabiy, qiyosiy-tipologik, semantik va badiiy-poetik tahlil metodlaridan foydalanildi. Tahlil natijasida “Arba’in”dagi hadislar shunchaki tarjima qilinmagan, balki ularning axloqiy mohiyati turkiy she’riyatning obrazlilik, tashbeh, tazod, takror, savol-javob, hikmat va xulosaviy ifoda imkoniyatlari orqali qayta badiiylashtirilgani aniqlandi. Asarda komil inson, ilm-ma’rifat, saxovat, sabr, mehr-oqibat, adolat, insonparvarlik va yaxshi xulq kabi qadriyatlar markaziy o‘rin egallaydi. Navoiy hadisni diniy manba sifatida emas, balki insonni ma’naviy kamolotga yetaklovchi badiiy-axloqiy dastur sifatida talqin qiladi.

PDF
DOI

References

1. Navoiy A. Arba’in (Qirq hadis). Mukammal asarlar to‘plami. 20 jildlik. 16-jild. – Toshkent: Fan, 2000.

2. Navoiy A. To‘la asarlar to‘plami. 10 jildlik. 10-jild. “Arba’in”. – Toshkent, 2011.

3. Navoiy A. Xamsat ul-mutahayyirin. Mukammal asarlar to‘plami. – Toshkent: Fan.

4. Yusupova D. Turkiy adabiyotda arba’innavislik an’anasi: Alisher Navoiy va Muslihiddin Mustafo Axtariy “Arba’in”lari misolida // Oltin bitiglar – Golden Scripts. 2023/2024.

5. Eshniyazova M. Alisher Navoiyning “Arba’in” asaridagi hadislar bayonida g‘oyaviy-badiiy ifoda mukammalligi // Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari. 2024. 4(8). DOI: 10.47390/SPR1342V4I8Y2024N41.

6. Maxamedova G.A. Alisher Navoiy ijodida hadis va “Arbain”ning yaratilishiga turtki bergan omillar. – 2024.

7. Askarova M.A. Alisher Navoiyning Islom taraqqiyotidagi beqiyos o‘rni // CyberLeninka.

8. G‘aniyeva S. Navoiyning diniy-tasavvufiy asarlari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2008.

9. Alisher Navoiy asarlarining izohli lug‘ati. 4 tomlik. – Toshkent: Fan, 1983–1985.

10. Alisher Navoiy ijodida hadislarning o‘rni // O‘zbekiston Milliy axborot agentligi (O‘zA).

11. Yurtimiz qo‘lyozma fondlarida saqlanayotgan Arba’in // O‘zbekiston Milliy axborot agentligi.