Vol. 3 No. 2 (2026), Articles
Vol. 3 No. 2 (2026)

TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI: DIAGNOSTIKA, PATOGENETIK DAVOLASH VA TEMIR PREPARATLARIDAN FOYDALANISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI

Articles
Published 2026-09-18
Toshtemirova Xosiyat Choriqul qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Biotexnologiya,injeniring farmatsiya fakultetining 3-bosqich talabasi
Axrorova Charos G'ofur qizi
Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi 1-bosqich talabasi
Xusanova Moxichehra Nodir qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi 5-bosqich talabasi
PDF

Keywords

temir tanqisligi anemiyasi, temir almashinuvi, gemoglobin, ferritin, transferrin, transferrin to‘yinganligi, mikrositoz, gipoxromiya, gepcidin, eritropoez, peroral temir, parenteral temir, diagnostika, patogenetik davolash, temir zaxirasi.

Abstract

Temir tanqisligi anemiyasi organizmda temir zaxiralarining kamayishi, gem sintezi va eritropoez jarayonlarining buzilishi natijasida rivojlanadigan, klinik amaliyotda eng ko‘p uchraydigan anemik holatlardan biridir. Uning shakllanishida ovqatlanish bilan temirning yetarli miqdorda tushmasligi, surunkali qon yo‘qotish, temirning me’da-ichak traktida so‘rilishining pasayishi, organizmning temirga bo‘lgan ehtiyojining ortishi hamda surunkali kasalliklar muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa, reproduktiv yoshdagi ayollar, homiladorlar, bolalar va o‘smirlar temir tanqisligi rivojlanishi nuqtayi nazaridan yuqori xavf guruhlariga kiradi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, anemiya global miqyosda katta jamoat salomatligi muammosi bo‘lib qolmoqda va temir tanqisligi uning asosiy sabablaridan biridir.  Mazkur maqolada temir tanqisligi anemiyasining etiologik omillari, patogenetik mexanizmlari, klinik-laborator diagnostikasi hamda davolashning zamonaviy tamoyillari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Gemoglobin miqdori, eritrotsit indekslari, zardob ferritini, transferrinning temir bilan to‘yinganlik darajasi, retikulotsitlar va zarur hollarda eruvchan transferrin retseptori kabi ko‘rsatkichlarning diagnostik qiymati yoritiladi. Ferritin temir zaxiralarini baholashda asosiy markerlardan biri bo‘lsa-da, yallig‘lanish jarayonlarida uning diagnostik interpretatsiyasi ehtiyotkorlikni talab qilishi ta’kidlanadi.  Davolashda faqat gemoglobin miqdorini tiklash emas, balki temir tanqisligining etiologik sababini bartaraf etish va organizmdagi temir zaxiralarini to‘ldirish muhimligi ko‘rsatiladi. Peroral temir preparatlari ko‘pchilik bemorlarda birinchi bosqichdagi davolash vositasi sifatida qaraladi. Zamonaviy yondashuvlarda preparatni individual tolerantlikka moslashtirish, ayrim holatlarda kunora qabul qilish va so‘rilish buzilganda yoki peroral terapiya samarasiz bo‘lganda vena ichiga temir yuborish masalasi ko‘rib chiqiladi.                                  

PDF

References

1. World Health Organization. (2024). Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations. Geneva: World Health Organization. 79 p.

2. World Health Organization. (2020). WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. Geneva: World Health Organization. 82 p.

3. World Health Organization. (2020). Serum ferritin concentrations for the assessment of iron status in individuals and populations: Technical brief. Geneva: World Health Organization. 6 p.

4. World Health Organization. (2025). Anaemia. Geneva: World Health Organization.

5. Camaschella, C. (2019). Iron-deficiency anemia. New England Journal of Medicine, 381(12), 1148–1157.

6. Pasricha, S. R., Tye-Din, J., Muckenthaler, M. U., & Swinkels, D. W. (2021). Iron deficiency. The Lancet, 397(10270), 233–248.

7. Cappellini, M. D., Musallam, K. M., & Taher, A. T. (2020). Iron deficiency anaemia revisited. Journal of Internal Medicine, 287(2), 153–170.

8. Ganz, T., & Nemeth, E. (2012). Hepcidin and iron homeostasis. Biochimica et Biophysica Acta, 1823(9), 1434–1443.

9. American Gastroenterological Association. (2024). AGA Clinical Practice Update on Management of Iron Deficiency Anemia: Expert Review. Clinical Gastroenterology and Hepatology.

10. Babadjanova, Sh. A., & Kurbonova, Z. Ch. (2023). Gematologiya: darslik. Toshkent: Toshkent tibbiyot akademiyasi.

11. Gadayev, A. G. (2024). Ichki kasalliklar. Toshkent: Muharrir nashriyoti.

12. Gadayev, A. G., Karimov, M. Sh., & Axmedov, X. S. (2022). Ichki kasalliklar propedevtikasi. Toshkent: tibbiyot oliy ta’lim muassasalari uchun darslik.

13. Abdurahmonov, A. B., Zaripov, S. B., & Qodirbergenov, T. B. (2025). Temir tanqisligi anemiyasini aniqlash va davolashda laborator diagnostikaning roli. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 174–177.

14. Boymurodov, X. X. B. o‘g‘li, & O‘rinov, A. M. o‘g‘li. (2026). Temir tanqisligi anemiyasini erta aniqlash va davolashning zamonaviy yondashuvlari. Zamonaviy Dunyoda Ilm-Fan va Texnologiya, 5(24), 60–65.

15. Shadjanova, N. S. (2026). Bolalarda temir tanqisligi anemiyasini oldini olish va davolashning zamonaviy yondashuvlari: adabiyotlar sharhi. Klinik Tadqiqotlar va Innovatsion Tibbiyot, 1(5).