Abstract
Endometrioz reproduktiv yoshdagi ayollarda uchraydigan, surunkali kechuvchi, estrogenlarga bog‘liq va yallig‘lanish jarayonlari bilan tavsiflanadigan murakkab ginekologik kasalliklardan biridir. Kasallik bachadon bo‘shlig‘idan tashqarida endometriyga o‘xshash to‘qimalarning mavjudligi bilan kechib, ko‘pincha dismenoreya, surunkali tos og‘rig‘i, hayz vaqtida yoki undan tashqari og‘riqlar, disparuniya, diskeziya, dizuriya, hayz qon ketishining ko‘payishi hamda reproduktiv funksiyaning buzilishi bilan namoyon bo‘ladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, endometrioz reproduktiv yoshdagi ayollarning taxminan 10 foiziga, ya’ni qariyb 190 million kishiga ta’sir qiladi. Kasallikning muhim muammolaridan biri simptomlarning o‘ziga xos emasligi va hayz davridagi kuchli og‘riqning uzoq vaqt davomida fiziologik holat sifatida qabul qilinishidir. Natijada tashxis qo‘yilishigacha bo‘lgan davr yillar bilan cho‘zilishi mumkin. Mazkur maqolada endometriozni erta aniqlashda uchraydigan klinik va instrumental muammolar, zamonaviy ultratovush tekshiruvi, magnit-rezonans tomografiyaning diagnostik imkoniyatlari, laparoskopiyaning o‘rni va laborator biomarkerlarning istiqbollari tahlil qilinadi. Shuningdek, kasallikni davolashda og‘riqni nazorat qilish, gormonal supressiv terapiya, progestagenlar, kombinatsiyalangan gormonal preparatlar, gonadotropin-rilizing gormon agonistlari va antagonistlari, shuningdek, tanlangan bemorlarda laparoskopik jarrohlik usullarining o‘rni yoritiladi. Zamonaviy yondashuvlarda davolash faqat kasallik bosqichiga emas, balki simptomlarning og‘irligi, bemorning yoshi, reproduktiv rejalari, tuxumdon rezervi, endometrioma yoki chuqur infiltrativ endometrioz mavjudligi hamda bemorning individual xohishlariga asoslanishi zarurligi ta’kidlanadi. Erta klinik shubha, maqsadli instrumental diagnostika va multidisiplinar yondashuv endometrioz bilan bog‘liq og‘riq, bepushtlik va hayot sifatining pasayishini kamaytirishning muhim shartlaridan hisoblanadi.
References
1. Becker C.M., Bokor A., Heikinheimo O., Horne A., Jansen F., Kiesel L., et al. ESHRE guideline: Endometriosis. Human Reproduction Open. 2022;2022(2):hoac009. Oxford University Press.
2. Singh S.S., Allaire C., Al-Nourhji O., Bougie O., Bridge-Cook P., Duigenan S., et al. Guideline No. 449: Diagnosis and Impact of Endometriosis – A Canadian Guideline. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada. 2024;46(5):102450. Elsevier.
3. Crump J., Suker A., White L. Endometriosis: A review of recent evidence and guidelines. Australian Journal of General Practice. 2024;53(1–2):11–18.
4. Dantkale K.S., Agrawal M. A Comprehensive Review of the Diagnostic Landscape of Endometriosis: Assessing Tools, Uncovering Strengths, and Acknowledging Limitations. Cureus. 2024;16(3):e56978.
5. Avery J.C., Knox S., Deslandes A., Leonardi M., Lo G., Wang H., et al. Noninvasive diagnostic imaging for endometriosis part 2: a systematic review of recent developments in magnetic resonance imaging, nuclear medicine and computed tomography. Fertility and Sterility. 2024;121(2):189–211.
6. Alonso A., Gunther K., Maheux-Lacroix S., Abbott J. Medical management of endometriosis. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology. 2024;36(5):353–361.
7. Ottolina J., Villanacci R., D’Alessandro S., He X., Grisafi G., Ferrari S.M., Candiani M. Endometriosis and Adenomyosis: Modern Concepts of Their Clinical Outcomes, Treatment, and Management. Journal of Clinical Medicine. 2024;13(14):3996.
8. Chen Y., Waseem S., Luo L. Advances in the diagnosis and management of endometriosis: A comprehensive review. Pathology – Research and Practice. 2025;266:155813. Elsevier.
9. Burghaus S., et al. Diagnosis and Therapy of Endometriosis. Guideline of the DGGG, OEGGG and SGGG. Geburtshilfe und Frauenheilkunde. 2026;86(2):133–188.
10. World Health Organization. Endometriosis. Geneva: World Health Organization; 2025.
11. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi; Respublika ixtisoslashtirilgan akusherlik va ginekologiya markazi. Endometrioz: diagnostika va taktikasi. Milliy klinik protokol. Toshkent; 2023.
12. Umidova N.N. Применение современных гистологических методов диагностики у женщин репродуктивного возраста с генитальным эндометриозом. Вестник фундаментальной и клинической медицины. 2025;(3):326–331. Buxoro davlat tibbiyot instituti.
13. Jumaniyozova Sh.K., Jumaniyozov K.A., Saparbaeva N.R. Эндометриоз-ассоциированное бесплодие в Хорезмской области: роль лапароскопии в диагностике и лечении. Central Asian Journal of Medical and Natural Science. 2023;4(6).
14. Irgasheva S.Ch., Davronova D.M., Komiljonova U.R. Tuxumdon endometriozini ambulator sharoitda davolashdagi yutuqlar va muammolar. Journal of New Century Innovations. 2025.