Keywords
Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek kommunikativ muhitida pragmatik birliklarning adresat ongini modellashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi nutq jarayonida so‘zlovchi tomonidan tanlanadigan murojaat, xushmuomalalik, modal, baholovchi, yumshatuvchi, bilvosita ta’sir ko‘rsatuvchi va emotsional birliklarning adresat idroki, munosabati, hissiy holati hamda javob reaksiyasiga qanday ta’sir qilishini aniqlashdan iborat. Maqolada adresat ongini modellashtirish tushunchasi so‘zlovchining nutqiy vositalar orqali suhbatdosh tasavvuri, bahosi, e’tibori, qabul qilish darajasi va kommunikativ xatti-harakatini ma’lum yo‘nalishga burish jarayoni sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, kognitiv-pragmatik, kontekstual va lingvokulturologik tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek kommunikativ muhitida “iltimos”, “marhamat”, “ruxsat bersangiz”, “o‘zingiz bilasiz”, “yaxshi bo‘lardi”, “aka”, “opa”, “ustoz”, “shekilli”, “to‘g‘risi”, “mayli” kabi birliklar adresat ongida hurmat, ishonch, ehtiyotkorlik, majburiyat, yaqinlik yoki masofa kabi tasavvurlarni shakllantiradi. Maqolada pragmatik birliklarning adresat ongini modellashtirishdagi kommunikativ, kognitiv va milliy-madaniy imkoniyatlari yoritiladi.
References
1. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.
2. Hakimov M. O‘zbek tilida matnning pragmatik talqini: filologiya fanlari doktori dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2001. – 48 b.
3. Austin J.L. How to Do Things with Words. – Oxford: Oxford University Press, 1962. – 167 p.
4. Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
5. Grice H.P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
6. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 92 b.
7. Hakimov M., Gaziyeva M. Pragmalingvistika asoslari. – Farg‘ona: Klassik, 2020. – 160 b.
8. Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.
9. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.
10. Brown P., Levinson S.C. Politeness: Some Universals in Language Usage. – Cambridge: Cambridge University Press, 1987. – 345 p.
11. Xudoyberganova D. Matnning antropotsentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 136 b.
12. Yo‘ldoshev M. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Toshkent: Fan, 2008. – 160 b.
13. Mahmudov N. Til tilsimi tadqiqi. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2017. – 176 b.
14. Levinson S.C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983. – 420 p.
15. Leech G. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.