Abstract
Yurak-qon tomir kasalliklari (YuQTK) O'zbekistonda umumiy o'limning 49–52% ini tashkil etib, etakchi o'rinni egallaydi. Ushbu sharhlovchi maqolada O'zbekistondagi YuQTK epidemiologiyasi, asosiy o'zgartirilishi mumkin bo'lgan xavf omillari — arterial gipertenziya (35–42%), jismoniy faolliksizlik (62–68%) va chekish (erkaklarda 52–58%) — tarqalishi tahlil qilinadi va birlamchi, ikkilamchi hamda uchlamchi profilaktika aralashuvlarining samaradorligi baholanadi. 'Sog'lom Hayot' milliy dasturi (2020–2025), ESC/ESH 2018 ko'rsatmalariga muvofiq yangilangan gipertenziya boshqaruvi protokollari va intervension kardiologiya hamda kardioreabilitatsiya infratuzilmasining rivojlanishi ko'rib chiqiladi.
References
World Health Organization. (2023). Cardiovascular diseases (CVDs) fact sheet. WHO. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)
2. O'zbekiston Respublikasi SSV. (2023). O'zbekistonda o'lim sabablari tarkibi. Yillik statistik to'plam. Toshkent: SSV.
3. GBD 2022 Causes of Death Collaborators. (2022). Global, regional, and national age-sex-specific mortality. The Lancet, 399, 1513–1569.
4. Mirzayev, F. F., Karimov, N. S., & Tosheva, I. A. (2022). O'zbekistonda arterial gipertenziyaning tarqalishi. Kardiologiya va Ichki Kasalliklar, 9(1), 14–22.
5. ESC. (2021). 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention. European Heart Journal, 42(34), 3227–3337.
6. WHO. (2021). Global status report on noncommunicable diseases 2021. WHO Press.
7. Xoliqov, A. A., et al. (2023). O'zbekistonda YuQTK ikkilamchi profilaktikasi. O'zbek Kardiologiya Jurnali, 12(2), 35–43.
8. IDF. (2022). Diabetes and cardiovascular disease. IDF Diabetes Atlas.
9. WHO Regional Office for Europe. (2022). European health report 2022. WHO Europe.
10. ESC/ESH. (2018). 2018 ESC/ESH guidelines for the management of arterial hypertension. European Heart Journal, 39(33), 3021–3104.
11. O'z SSV. (2021). Arterial gipertenziyani diagnostika va davolash milliy klinik protokoli. Toshkent.
12. Roth, G. A., et al. (2020). Global burden of cardiovascular diseases and risk factors, 1990–2019. JACC, 76(25), 2982–3021.