KUZATUV TARMOG‘IDA YER OSTI SUVLARINING HISOBLANGAN PARAMETRLARI VA CHEGARAVIY SHARTLARINI GEOAXBOROT MATEMATIK MODELLASHTIRISH ASOSIDA ASOSLASH: NAZARIY TAHLIL
PDF
DOI

Keywords

kuzatuv tarmog‘i, yer osti suvlari, matematik modellashtirish, Darsi qonuni, chegaraviy shartlar, Kriging, geoaxborot tizim, filtratsiya koeffitsienti, parametrlarni kalibrlash, Nash–Sutcliffe samaradorligi.

Abstract

Maqolada kuzatuv tarmog‘i asosida yer osti suvlari monitoringini yuritishning matematik modeli va gidrogeologik parametrlar hamda chegaraviy shartlarni geoaxborot-matematik modellashtirish orqali asoslash metodologiyasining nazariy asoslari tahlil etiladi. Ishning maqsadi — Darsi qonuni va yer osti suvlari oqimining differensial tenglamasi asosida suvli qatlam parametrlari (filtratsiya koeffitsienti, g‘ovaklik, transmissivlik, zahira koeffitsienti) va chegaraviy shartlarining (Dirichlet, Neumann va Cauchy turlari) ilmiy-uslubiy asoslash prinsiplarini, shuningdek fazoviy ekstrapolyatsiyada Kriging geostatistik usulining qo‘llanilishini yoritishdir. Maqolada inverse-masala shaklidagi parametrlarni kalibrlash yondashuvi, chegaraviy shartlarni geoaxborot qatlamlari asosida avtomatik tayinlash algoritmi hamda modellar ishonchliligini baholashning standart mezonlari (NRMSE, R², Nash–Sutcliffe samaradorligi) nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Yondashuv arid iqlimli mintaqalar uchun tatbiq etilishi mumkin bo‘lgan uslubiy asos sifatida tavsif etiladi.

PDF
DOI

References

Freeze R.A., Cherry J.A. Groundwater. — Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1979. — 604 p.

[2]. McDonald M.G., Harbaugh A.W. A Modular Three-Dimensional Finite-Difference Ground-Water Flow Model. U.S. Geological Survey Techniques of Water-Resources Investigations, Book 6. — Reston, VA: USGS, 1988. — 586 p.

[3]. Anderson M.P., Woessner W.W., Hunt R.J. Applied Groundwater Modeling: Simulation of Flow and Advective Transport. — 2nd ed. — London: Academic Press, 2015. — 564 p.

[4]. Krige D.G. A statistical approach to some basic mine valuation problems on the Witwatersrand // Journal of the Chemical, Metallurgical and Mining Society of South Africa. — 1951. — Vol. 52. — P. 119–139.

[5]. Cressie N. Statistics for Spatial Data. — Revised ed. — New York: Wiley, 1993. — 900 p.

[6]. Isaaks E.H., Srivastava R.M. An Introduction to Applied Geostatistics. — New York: Oxford University Press, 1989. — 561 p.

[7]. Moriasi D.N., Arnold J.G., Van Liew M.W., Bingner R.L., Harmel R.D., Veith T.L. Model evaluation guidelines for systematic quantification of accuracy in watershed simulations // Transactions of the ASABE. — 2007. — Vol. 50, No. 3. — P. 885–900.

[8]. Loáiciga H.A., Charbeneau R.J., Everett L.G., Fogg G.E., Hobbs B.F., Rouhani S. Review of ground-water quality monitoring network design // Journal of Hydraulic Engineering. — 1992. — Vol. 118, No. 1. — P. 11–37.

[9]. Rakhmatullaev S., Huneau F., Kazbekov J., Le Coustumer P., Jumanov J., El Oifi B., Motelica-Heino M., Hrkal Z. Groundwater resources use and management in the Amu Darya River Basin (Central Asia) // Environmental Earth Sciences. — 2010. — Vol. 59, No. 6. — P. 1183–1193.

[10]. Fitts C.R. Groundwater Science. — 2nd ed. — Amsterdam: Academic Press, 2012. — 672 p.