Abstract
Maqolada kuzatuv tarmog‘i asosida yer osti suvlari monitoringini yuritishning matematik modeli va gidrogeologik parametrlar hamda chegaraviy shartlarni geoaxborot-matematik modellashtirish orqali asoslash metodologiyasining nazariy asoslari tahlil etiladi. Ishning maqsadi — Darsi qonuni va yer osti suvlari oqimining differensial tenglamasi asosida suvli qatlam parametrlari (filtratsiya koeffitsienti, g‘ovaklik, transmissivlik, zahira koeffitsienti) va chegaraviy shartlarining (Dirichlet, Neumann va Cauchy turlari) ilmiy-uslubiy asoslash prinsiplarini, shuningdek fazoviy ekstrapolyatsiyada Kriging geostatistik usulining qo‘llanilishini yoritishdir. Maqolada inverse-masala shaklidagi parametrlarni kalibrlash yondashuvi, chegaraviy shartlarni geoaxborot qatlamlari asosida avtomatik tayinlash algoritmi hamda modellar ishonchliligini baholashning standart mezonlari (NRMSE, R², Nash–Sutcliffe samaradorligi) nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Yondashuv arid iqlimli mintaqalar uchun tatbiq etilishi mumkin bo‘lgan uslubiy asos sifatida tavsif etiladi.
References
Freeze R.A., Cherry J.A. Groundwater. — Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1979. — 604 p.
[2]. McDonald M.G., Harbaugh A.W. A Modular Three-Dimensional Finite-Difference Ground-Water Flow Model. U.S. Geological Survey Techniques of Water-Resources Investigations, Book 6. — Reston, VA: USGS, 1988. — 586 p.
[3]. Anderson M.P., Woessner W.W., Hunt R.J. Applied Groundwater Modeling: Simulation of Flow and Advective Transport. — 2nd ed. — London: Academic Press, 2015. — 564 p.
[4]. Krige D.G. A statistical approach to some basic mine valuation problems on the Witwatersrand // Journal of the Chemical, Metallurgical and Mining Society of South Africa. — 1951. — Vol. 52. — P. 119–139.
[5]. Cressie N. Statistics for Spatial Data. — Revised ed. — New York: Wiley, 1993. — 900 p.
[6]. Isaaks E.H., Srivastava R.M. An Introduction to Applied Geostatistics. — New York: Oxford University Press, 1989. — 561 p.
[7]. Moriasi D.N., Arnold J.G., Van Liew M.W., Bingner R.L., Harmel R.D., Veith T.L. Model evaluation guidelines for systematic quantification of accuracy in watershed simulations // Transactions of the ASABE. — 2007. — Vol. 50, No. 3. — P. 885–900.
[8]. Loáiciga H.A., Charbeneau R.J., Everett L.G., Fogg G.E., Hobbs B.F., Rouhani S. Review of ground-water quality monitoring network design // Journal of Hydraulic Engineering. — 1992. — Vol. 118, No. 1. — P. 11–37.
[9]. Rakhmatullaev S., Huneau F., Kazbekov J., Le Coustumer P., Jumanov J., El Oifi B., Motelica-Heino M., Hrkal Z. Groundwater resources use and management in the Amu Darya River Basin (Central Asia) // Environmental Earth Sciences. — 2010. — Vol. 59, No. 6. — P. 1183–1193.
[10]. Fitts C.R. Groundwater Science. — 2nd ed. — Amsterdam: Academic Press, 2012. — 672 p.