Abstract
Mazkur maqolada ta’lim jarayonida summativ baholash topshiriqlarini kritik fikrlashni shakllantirishga xizmat qiladigan metodik vosita sifatida loyihalash masalasi yoritiladi. Tadqiqotning asosiy g‘oyasi summativ baholashni faqat yakuniy natijani qayd etuvchi nazorat shakli emas, balki o‘quvchining tahlil qilish, dalillarni solishtirish, xulosa chiqarish, qaror asoslash va bahsli vaziyatlarda nuqtayi nazarni himoya qilish qobiliyatini namoyon etuvchi murakkab faoliyat maydoni sifatida talqin etishdan iborat. Maqolada kritik fikrlashning tarkibiy ko‘nikmalari, yuqori darajali kognitiv amallar bilan aloqasi, summativ topshiriqlarni tuzish tamoyillari, mezonli baholashning o‘rni, topshiriqlarda yangi vaziyat, ko‘p manbali material, dalillash va refleksiya komponentlaridan foydalanish usullari tahlil qilinadi. Shuningdek, topshiriq dizayni, o‘quvchini oldindan tayyorlash, baholash mezonlarini shaffof belgilash, analitik rubrikalar qo‘llash va yakuniy natijalarni qayta o‘qitish bilan bog‘lashga doir amaliy tavsiyalar beriladi. Natijada summativ baholash topshiriqlari mazmuni va shakli to‘g‘ri tashkil etilganda ular o‘quv jarayonida kritik fikrlashni shakllantirishning samarali pedagogik mexanizmiga aylanishi asoslab beriladi.
References
Bouckaert M. The Assessment of Students’ Creative and Critical Thinking Skills in Higher Education across OECD Countries: A Review of Policies and Related Practices. — Paris: OECD Publishing, 2023. — 46 p. — OECD Education Working Papers, No. 293. — DOI: 10.1787/35dbd439-en.
2. Liu O. L., Frankel L., Roohr K. C. Assessing Critical Thinking in Higher Education: Current State and Directions for Next-Generation Assessment // ETS Research Report Series. — 2014. — Vol. 2014, No. 1. — P. 1–23. — DOI: 10.1002/ets2.12009.
3. Facione P. A. Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction. Research Findings and Recommendations. — Newark, DE: American Philosophical Association, 1990. — 112 p.
4. Anderson L. W., Krathwohl D. R., Airasian P. W. et al. A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. — New York: Longman, 2001. — 352 p.
5. Brookhart S. M. How to Assess Higher-Order Thinking Skills in Your Classroom. — Alexandria, VA: ASCD, 2010. — 159 p.
6. Popham W. J. Classroom Assessment: What Teachers Need to Know. — 8th ed. — Boston: Pearson Education, 2017. — 448 p.
7. Marin L. M., Halpern D. F. Pedagogy for Developing Critical Thinking in Adolescents: Explicit Instruction Produces Greatest Gains // Thinking Skills and Creativity. — 2011. — Vol. 6, No. 1. — P. 1–13. — DOI: 10.1016/j.tsc.2010.08.002.
8. Harlen W., Deakin Crick R. E. A Systematic Review of the Impact of Summative Assessment and Tests on Students’ Motivation for Learning. — London: EPPI-Centre, Social Science Research Unit, Institute of Education, 2002. — 147 p.
9. Reed J. H. Effect of a Model for Critical Thinking on Student Achievement in Primary Source Document Analysis and Interpretation, Argumentative Reasoning, Critical Thinking Dispositions, and History Content in a Community College History Course: Dissertation for the Degree of Doctor of Philosophy. — Tampa, FL: University of South Florida, 1998. — 268 p.